Նե­րիշ­խա­նա­կան ազ­դե­ցու­թյուն­նե­րի պայ­քարն ու ֆունկ­ցի­ո­նալ «դուբ­լյա­ժը»

Պետական վերահսկողական ծառայության աշխատակիցների կալանավորման և չարաշահման կասկածանքով քրեական գործի հարուցման փաստն ԱԱԾ-ի կողմից ամբողջացնում են օրեր շարունակ եփվող կոռուպցիոն սկանդալը: Չնայած դեռ գործի քննությունը չի ավարտվել, բայց փաստացի կարող ենք արձանագրել, որ սա առաջին ներիշխանական հակակոռուպցիոն բացահայտումն էր: Ինչևէ, բացի հանրային հնչեղությունից, խնդիրն ունի մեկ կողմ ևս: 

ՊՎԾ պետ Դավիթ Սանասարյանը, անդրադառնալով իր աշխատակիցների կալանավորման հետ կապված լրագրողների հարցերին, փորձել էր առավել մեղմ տոնայնությամբ պաշտպանության տակ վերցնել նրանց՝ վերջիններիս վերագրելով «օրինակելի աշխատակից» տիտղոսը: Միաժամանակ տողատակով և ուղիղ, թեկուզև զգուշավորությամբ, Սանասարյանը «նախատեց» ԱԱԾ-ին: Կարելի է, իհարկե, դատողություններ անել իշխանության ներսում կոնկրետ խնդրի առիթով արտահայտվող ազդեցությունների մրցավազքի մասին, մանավանդ, որ ոչ միայն այս, այլև այլ առիթներով նման պրոցեսներ տեսանելի են եղել: Խնդիրը, սակայն, ավելի ընդգրկուն է, քան միայն ներիշխանական ազդեցության պայքարը, կամ կոնկրետ հնչեղություն ստացած դեպքը: 

Փաստացի ունենք մի վիճակ, երբ իշխանությունը կոռուպցիայի դեմ պայքարում է միաժամանակ մի քանի ճակատով՝ ԱԱԾ, ՊՎԾ, Ոստիկանություն, քննչական մարմիններ, դատախազություն, հանձնաժողովներ: 

Այս իմաստով իրավիճակն ունի հստակեցման կարիք: Նախ՝ փաստացի այս ամիսների ընթացքում այդպես էլ միասնական և անկախ հակակոռուպցիոն մարմին չստեղծվեց՝ համապատասխան օպերատիվ ու քննչական լիազորություններով: Հեղափոխությունից հետո առաջին ամիսներին կոռուպցիայի դեմ պայքարում էին բոլորը, հիմա էլ, թեկուզև այս միտումը դանդաղել է, բայց կրկին կոռուպցիայի դեմ պայքարող կառույցները քիչ չեն: Հստակեցման կարիք, ըստ այդմ, կա այն իմաստով, որ եթե արձանագրում ենք կոռուպցիան որպես համակարգային «արատ», խորքային երևույթ, որի դեմ պայքարը ոչ պաշտոնապես հռչակված է նոր իշխանության ու հեղափոխության առաջնահերթություն, ապա միասնական կառույցի կարիքն աներկբա է: Եթե գործ ունենք արտահերթ, ոչ սովորական խնդրի հետ, ապա պետք է արտահերթ լինեն նաև դրա դեմ պայքարի գործիքները, որովհետև եղածները չեն կարող բավականացնել: 

Հակակոռուպցիոն մեկ միասնական մարմին, սակայն, այդպես էլ չստեղծվեց: Արդյունքում կոռուպցիայի դեմ պայքարն ընթանում է եղած կառույցների մակարդակով: Հաշվի առնելով մի կողմից ընդհանուր հակակոռուպցիոն ռազմավարության բացակայությունը, մեկ այլ կողմից էլ՝ պրոցեսում կենտրոնական դերակատարների ֆորմալ և ոչ ֆորմալ շահերի բախումը, հակակոռուպցիոն քաղաքականությունը ունենում է այն դրսևորումները, որոնց մասին խոսեցինք վերը: 

Խնդիրը հետաքրքիր է դիտարկել նաև մեկ այլ համատեքստում: Խոսքն օպտիմալացման մասին է, որը ևս, այս անգամ արդեն պաշտոնապես, կարելի է համարել որպես իշխանության քաղաքական առաջնահերթություններից մեկը: Ենթադրաբար, շուտով կառավարության կառուցվածքային փոփոխությունների նախագիծը կմտնի խորհրդարան, ինչի հաստատումից հետո կհետևեն օպտիմալացման պրոցեսներ նաև բովանդակային իմաստով: Օպտիմալացումը, սակայն, այն տեսքով, որով հիմա կա, առավելապես լուծում է ոչ թե արդյունավետության, այլ միջոցների խնայման խնդիր: Կոռուպցիայի դեմ միաժամանակ մի քանի մակարդակներով պայքարող կառույցների առկայությունը վկայությունն է առ այն, որ պետական համակարգում կան, այսպես ասած, գործառութային կրկնություններ, կամ, ինչպես ընդունված է ասել, «դուբլ յաժներ»: Այդ դուբլ յաժները միայն կոռուպցիայի դեմ պայքարող սուբյեկտների գործառույթներում չէ, որ կան: Նմանատիպ դուբլ յաժներ կարելի է գտնել շատ տեղերում: Կոռուպցիան, պարզապես, ամենավառ օրինակներից մեկն է:

ԼԵՎՈՆ ՄԱՐԳԱՐՅԱՆ