Ереван, 20.Ноябрь.2026,
00
:
00
ВАЖНО

Ինչո՞ւ են առաջանում օզոնային ճեղքեր, և ո՞ւմ էր պետք «օզոնային առասպելը»

ЛАЙФ

Մենք գիտենք, որ...

Մենք գիտենք, որ բևեռային շրջանների օզոնային ճեղքերը առաջացել են մարդու կենսագործունեության արդյունքում մթնոլորտ որոշակի նյութերի արտանետումների արդյունքում։

Իրականում այնքան էլ այդպես չէ։

Այս տարածված մոլորությունը «կանաչների» հերթական առասպելներից մեկն է։ Ընդ որում, այս առասպելը ունակ է ժխտել անգամ ցանկացած դպրոցական, որը աշխարհագրության և քիմիայի դասերից չի փախել։ Օզոնային շերտը օզոնից կազմված շերտ է, որը գտնվում է մթնոլորտի 20–30 կմ (առավելագույն խտությունը՝ 22-25 կմ սահմաններում) բարձրություններում և որտեղ գտնվում է ամբողջ մթնոլորտային օզոնի մոտ 90%-ը։ Քիմիայի դպրոցական դասագրքից մենք գիտենք, որ օզոնը թթվածնի ալլոտրոպ մոդիֆիկացիան է, այսինքն, եթե թթվածնում Օ-ն երկուսն է, օզոնում երեքն է։ Օզոն կարող է առաջանալ տարբեր կերպ, բայց բնության մեջ ամենատարածվածն այն է, երբ թթվածինը կլանում է 175-200 նանոմետր և 280-315 նանոմետր ալիքի երկարությամբ ուլտրամանուշակագույն ճառագայթներ և վերածվում օզոնի, ընդ որում, օզոնն ինքը ևս ունի 200-280 նանոմետր ալիքի երկարությամբ ուլտրամանուշակագույն ճառագայթներ կլանելու հատկություն։ Հենց այդ կերպ էլ հեռավոր ժամանակներում (մոտ 2 միլիարդ տարի առաջ) առաջացել է երկրագունդը ուլտրամանուշակագույն ճառագայթներից պաշտպանող օզոնային շերտը և, ի դեպ, նույն կերպ էլ շարունակում է առաջանալ։ Ընդ որում, այս ամբողջ ասածից միանգամից պարզ է դառնում, որ ուլտրամանուշակագույն ճառագայթների առնվազն կեսը կլանում է ոչ թե օզոնը, այլ թթվածինը, իսկ դրա արդյունքում առաջացած օզոնը ընդամենը կողմնակի արդյունք է։ Իսկ ի՞նչ է կատարվում ուլտրամանուշակագույն ճառագայթներ կլանած օզոնի հետ. շատ պարզ է, այն ընդամենը վերածվում է թթվածնի։ Ստացվում է, որ մթնոլորտի վերին շերտերում տեղի է ունենում ցիկլիկ հավասարակշռված գործընթաց՝ որոշակի երկարության ուլտրամանուշակագույն ալիքներ կլանում է օզոնը՝ վերածվելով թթվածնի, իսկ որոշակի երկարության ալիքներ էլ կլանում է թթվածինը՝ վերածվելով օզոնի։ Այս ամենից հետևում է պարզ և տրամաբանական եզրակացություն. որպեսզի ամբողջությամբ քայքայվի օզոնային շերտը՝ պետք է մթնոլորտը զրկել թթվածնից։ Առասպելը, որ մարդու գործունեությունը բերել է օզոնային ճեղքերի առաջացման, շատ կարող է ճշմարտանման թվալ մի քանի պատճառներով։ Առաջին հերթին այն հիմնված է հենց օզոնային ճեղքերի առկայության վրա, որոնք իրոք կան։ Երկրորդ հերթին մարդու կողմից ստեղծված որոշ նյութեր իրոք կարող են նպաստել այդ ճեղքերի առաջացմանը, իսկ եթե այդպես է, ապա ոչ մասնագետների մոտ այդ առիթով ընդհանրապես կասկածներ չեն կարող լինել՝ բավական է միայն նայել մթնոլորտ արտանետումների ավելացման և օզոնային ճեղքի աճման դինամիկային։ Իրականում ոչ մեկը իրեն նեղություն չի տալիս մտածել, որ այդ երկու ցուցանիշների համընկնումը կարող է ընդամենը պատահականություն լինել։ Իրականում ոչ մեկը չի փորձում հաշվարկել, ասենք, ֆրեոնից օզոնի քայքայման և միաժամանակ նոր օզոնի առաջացման դինամիկան։ Այնինչ իրոք պետք է։ Եթե դա կատարվի, անմիջապես կպարզվի, թե ինչ մեծ ազդեցություն է ունեցել օզոնային շերտի՝ ֆրեոնից քայքայման այս մոլորությունը համաշխարհային տնտեսության վրա։ Մարդկանց կողմից արտադրված ֆրեոնը (քլոր և բրոմ պարունակող ածխաջրատ, որը օգտագործվում է սառնարաններում որպես սառցաէլեմենտ և լուծիչ), մեթանը, քլորաջրածինը և ազոտի մոնօքսիդը ինչքան էլ քայքայեն օզոնը, միևնույն է, ուլտրամանուշակագույն ճառագայթները, ազդելով թթվածնի վրա, այն կվերածեն օզոնի, քանի որ այդ նյութերը ոչ ճառագայթների և ոչ էլ թթվածնի վրա չեն ազդում։ Իսկ մթնոլորտում թթվածինը չի կարող պակասել, քանի որ բույսերը, ջրիմուռները և պլանկտոնը այն մի քանի հազար անգամ ավելի շատ են արտադրում, քան ծախսում է մարդը։ Միևնույն ժամանակ հաշվի առնենք, որ «օզոնային ճեղք» արտահայտությունը այնքան էլ ճիշտ չէ, քանի որ իրականում առկա է միայն որոշակի բարակած օզոնային շերտի առկայությամբ տարածքներ, ընդ որում, այդ տարածքները գտնվում են մի կողմից՝ ուղղակի Անտարկտիդայի վրա, իսկ մյուս կողմից՝ Արկտիկայի վրա, այսինքն՝ բևեռներում։ Իհարկե, լինում են նաև օզոնային շերտի նաև ժամանակավոր բարակացումներ, որոնք շատ անկայուն են և շատ արագ վերականգնվում են։ Իսկ բևեռային օզոնային ճեղքերի հարցով ամեն ինչ պարզ է՝ նրանք պիտի լինեին, քանի որ այնտեղ արև և, հետևաբար, ուլտրամանուշակագույն ճառագայթներ քիչ են լինում։ Ընդ որում, անգամ բևեռներում է նկատվում օզոնային ճեղքի աճ կամ փոքրացում՝ կապված տարվա եղանակի հետ, քանի որ օզոնը խիստ անկայուն միացություն է և քայքայվում է անգամ առանց մարդու կողմից արտանետված որևէ նյութի ազդեցության։

Ի վերջո, ո՞ւմ էր պետք այս «օզոնային առասպելը»։ Իրականում այս հարցի պատասխանը շատ պարզ է։ Բանն այն է, որ 1985 թվականին ապացուցվեց Անտարկտիդայի գլխին մշտական օզոնային ճեղքի առկայությունը, իսկ 1986 թվականին ամերիկյան «Դյուպոն» ընկերությունը սկսեց նոր սերնդի սառցաէլեմենտների՝ քլոր չպարունակող ֆտորաջրածինների արտադրություն։ Սա, իհարկե, առավել էժան սառցաէլեմենտ էր, բայց պետք էր առաջ տանել դրա արտադրությունը։ «Դյուպոնը» սկսեց ֆինանսավորել ԶԼՄ-ներին , «կանաչներին» և որոշ օդերևութաբանների , որոնք էլ առաջ մղեցին «օզոնային առասպելը»։ Արդյունքները չուշացան։ 1987 թվականին Մոնրեալում ստորագրվեց որոշում, որը սահմանափակում էր օզոնային շերտը քայքայող նյութերի արտադրությունը։ Սա բերեց ֆրեոն արտադրող մի շարք ընկերությունների սնանկացման, իսկ «Դյուպոնը» դարձավ սառցաէլեմենտների արտադրության մոնոպոլիստ։

Ի դեպ, «Դյուպոնի» կառուցած այս «օզոնային առասպելը» շատ սրընթաց էր տարածվում, և դրա արդյունքում էլ ստացվել է այնպիսի չմշակված առասպել, որը կարող է ժխտել անգամ ուշադիր դպրոցականը։ Բայց, այնուամենայնիվ, այս մոլորությունը շարունակում է մնալ։ Ի դեպ, 1987 թվականից ֆրեոնների արտադրությունը կրճատվել է մի քանի հազար անգամ, բայց օզոնային ճեղքի վրա դա ոչ մի կերպ չի ազդել։ Հետևություններ կատարեք ինքներդ։

Նյութը հրապարակման պատրաստեց Past.am-ը

Ucom и Impact Hub Yerevan подвели итоги третьего этапа программы по развитию зелёного предпринимательстваIDBank представит концепцию единой экосистемы на DigiTec 2026Без 102-й базы Армении конец. Аршак КарапетянЧто будет, если выведут 102-ю базу? Аршак Карапетян Европейский курс Армении между обещаниями и обязательствами При поддержке Ucom в Ереване прошли ежегодные соревнования по гонкам дронов «Mini Whoop Drone Racing Armenia 2026»Аршака Карапетян отвечает на комментарии IDBank представил цифровую платформу Rate.Trading на выставке Toon Expo.Invest 2026Rate.Trading: Крупные сделки с цифровыми инструментами управления валютными рискамиЗакрытие карабахского вопроса ставит под угрозу само существование Армении. Аршак КарапетянФонд VIVA стал бенефициаром инициативы «Сила одного драма» в ноябреСпециальные предложения по ипотечному кредитованию: IDBank на Toon Expo. Invest 2026Ни одна власть в Армении не пришла демократическим путем․ Аршак КарапетянIDBank на региональном форуме СБА: от решений для путешествий до бизнес-возможностей Скидка 35% на указанные карты IDBank в честь 35-летия Предварительное одобрение бизнес-кредита за 5 минут — какие возмоности для МСБ представил Юнибанк в Гюмри?На основании Декларации о независимости Армения стала независимым государством. Аршак Карапетян Центр обслуживания Ucom в Арташате открылся по новому адресу Демократическим путём эту власть менять невозможно. Аршак КарапетянРодина надеется на военных. Эту власть надо наказать. Аршак КарапетянПоздравление лидера движения «Всеармянский фронт» по случаю Дня разведчикаUcom и Республиканский союз работодателей Армении подписали меморандум о сотрудничестве Оформи карту Visa Digital от Юнибанка для покупок и переводов Ucom — генеральный спонсор 21-й Международной олимпиады по микроэлектронике IDBank и Idram провели курс по финансовой грамотности для юных шахматистовUcom поддерживает Silicon Mountains 2026, содействуя развитию инноваций и технологий IDBank впервые выпустил купонные бессрочные облигацииКак были чмошниками , так и осталисьКак только я стану главой Армении, ультимативная форма обращений Азербайджана прекратится через часСейчас Армения находится в большей зависимости, чем когда-либоК сожалению, как руководитель военной разведки я мог только фиксировать эти фактыТо что Азербайджан унижает, это вина нашего политического руководстваТо что Азербайджан унижает, это вина нашего политического руководстваIDBank поддержал реконструкцию Спандарянского канала: подписана памятная табличка, посвящённая проектуIDBank и Idram представили ряд экологических инициатив на COP17Как были чмошниками, так и остались. Аршак КарапетянUcom поделилась опытом участия бизнеса в сохранении природы в Синей зоне COP17«Вот скриншот, деньги переведены»: IDBank предупреждает о мошенничестве с поддельными платежамиКак конфликт подводит биоразнообразие к критической чертеПервые шаги в карьере вместе с IDBank: стартовал 16-й поток программы IDreamЦифровая архитектура устойчивого будущего: статья IDBank в журнале Regional PostКак вы думаете, где будет Армения?Нам ещё долго придется стоять в очереди, чтобы вступить в ЕСRate.Trading. Новая цифровая культура обмена валюты Цифровое будущее и устойчивое развитие: председатель правления IDBank в интервью ForbesНа COP17 представили книгу «Тайная тропа Овазадзора», изданную при поддержке Ucom Ucom раскрыла роль технологий в сохранении природы на COP17Следующие два месяца могут стать судьбоносными для Армении. Аршак Карапетян«Житель Степанавана своим голосом покажет, что все попытки обмануть его с помощью видеозаписей обречены на провал»: партия «Сильная Армения» При поддержке Ucom фестиваль «SunChild» объединяет кино и заботу о природе