Ան­ցու­մա­յին կոչ­վող վի­րուսն ու «տնտե­սա­կան հե­ղա­փո­խու­թյու­նը»

Սա Հարկային օրենսգրքի միջանկյալ, նախնական տարբերակ է, մեծ հաշվով, Հարկային օրենսգրքի փոփոխություն չէ: Հարկային օրենսգրքի նախագծով առաջարկվող փոփոխությունները հրատապ խնդիրների լուծման համար են: Գլոբալ փոփոխությունը, որը կհամապատասխանի հայտարարված տնտեսական նպատակներին, հետո կունենանք. երեկ այսպիսի մեկնաբանություն է տվել խորհրդարանական մեծամասնության ներկայացուցիչներից մեկը։

Անցումային շրջանին բնորոշ այս բարդույթը բնորոշ է ոչ միայն Հարկային օրենսգրքին ու նրա շուրջ ծավալված քննարկումներին, այլ՝ առհասարակ։ Այնպիսի տպավորություն է, որ հետհեղափոխական իշխանության համար անցումային, կամ, այսպես կոչված, ադապտացիոն փուլն այդպես էլ չի ավարտվում, ու երկիրն ապրում է անկանխատեսելիության ու անորոշության մի շրջան, որի ավարտը չի երևում։

Ի դեպ, իրավիճակի զավեշտն այն է, որ երբ ընդդիմությունը իշխանությանը քննադատում է սուպերվարչապետական համակարգը պահպանելու մեջ, լսվում է պատասխան, թե այդ հարցը լուծվելու է, որովհետև ինստիտուցիոնալ ռեֆորմը դեռ առջևում է։ Սա նշանակում է, որ կառավարության մակարդակով հաստատված կառուցվածքային փոփոխությունները հայեցակարգային չեն ու պետական համակարգը շարունակելու է ապրել անցումային ռեժիմում, ինչը ենթադրում է, որ անորոշությունն ու քաոսն իշխանության միջին ու ստորին օղակներում պահպանվելու են։

Նույնը վերաբերում է Հարկային օրենսգրքի փոփոխություններին։

Նիկոլ Փաշինյանը գերակա է համարել տնտեսական հեղափոխության իրականացումը՝ այդ օրակարգն առաջնահերթություն համարելով իշխանության բոլոր մարմինների, անգամ՝ դիվանագիտական ծառայությունների համար։ Սակայն պարզվում է՝ Հարկային օրենսգրքի փոփոխություններն ամենևին էլ հեղափոխական չեն, ու եթե գլոբալ խնդիրներ չեն լուծում, մնում է ենթադրել, որ տնտեսական հեղափոխության ձգտող կառավարությունն ընդամենը փորձում է բյուջե լցնել, ըստ ամենայնի՝ քողարկված ու ակնառու խնդիրներ ստեղծելով միջին ու փոքր բիզնեսի համար։

Ավելորդ է ասել, որ հարկային օրենսդրությունը կենսական նշանակություն ունի երկրի տնտեսության զարգացման գործում։ Եթե ՀՕ-ի այսօրվա փոփոխությունների հարցում անգամ կառավարությունում չկա կոնսենսուս, կամ «Իմ քայլը» խորհրդարանական խմբակցությունում խոսում են դրա իրավիճակային կամ ժամանակավոր լինելու մասին, ապա դա ոչ միայն շփոթ է առաջացնելու Հայաստանի գործարարության շրջանում, այլ մեծապես խոչընդոտելու է ներդրումային բարենպաստ համատեքստի ձևավորմանը. ինքնին հասկանալի է, որ ոչ մի օտարերկրյա գործարար իր փողերը Հայաստանում չի ներդնի՝ առնվազն այնքան ժամանակ, քանի դեռ հստակեցված չեն խաղի կանոնները։

Սակայն խնդիրն ավելի խորքային է, քան կոնկրետ օրինագծերը կամ նրանց ճակատագիրը։ Քանի երկրում չի հաղթահարվել, այսպես կոչված, ադապտացիոն փուլը, անիմաստ է խոսել ռազմավարական ծրագրերի, երկարաժամկետ զարգացման մասին։ Այս համատեքստում տնտեսական հեղափոխության թեզը դառնում է միֆ։ Ի վերջո, գրեթե մեկ տարին բավարար էր, որպեսզի հաղթահարված լիներ անցումային փուլը, մանավանդ, որ, այսպես կոչված, «հակահեղափոխության ռևանշի» վտանգն ինստիտուցիոնալ մակարդակում վերացված է։

Մյուս կողմից՝ այնպիսի տպավորություն է, որ կառավարությունը չունի հայեցակարգաին մոտեցումներ ու հետևողականություն։ Չնչին բացառություններով՝ կառավարությունը զբաղված է ոչ թե ռեֆորմներով, այլ հասարակական տրամադրությունների փորձարկումներով։ Պարբերաբար շրջանառության մեջ են դրվում նախաձեռնություններ, որոնք արագ չեղարկվում են նույնիսկ ոչ թե հանրային կամ քաղաքական դիսկուրսի, այլ՝ ֆեյսբուքյան ոչ մասնագիտական, հաճախ՝ էմոցիոնալ քննարկումների հետևանքով։ Նման մտածողությամբ ու գործելաոճով ոչ միայն տնտեսական հեղափոխության չենք հասնի, այլ երկիրը կնույնացնենք անկայունության ու անկանխատեսելիության հետ, որտեղից կապիտալը գերադասում է փախչել։ Անցումային կոչվող վիրուսը կարող է կաթվածահար անել պետական համակարգը, տնտեսական հարաբերությունները։

ՍՈՒՐԵՆ ՍՈՒՐԵՆՅԱՆՑ