Հա­յաս­տա­նը կվերց­նի գնդա­կը և հար­ձակ­ման կանց­նի

regnum.ru-ն «Երևանի և Երուսաղեմի մերձեցման ֆոնին ուժերի հարաբերակցությունը Կովկասում. հայ-իսրայելական գոլֆստրիմը» վերնագրով հոդվածում գրում է, որ Հայաստանը Իսրայելում դեսպանություն կբացի: Չմտածեք վատը, իրականում դիվանագիտական հարաբերություններ կան երկու երկրների միջև երկար տարիներ: Սակայն դրանք այնքան դանդաղ էին զարգանում, որ դիվանագետների անընդհատ ներկայության կարիք չի եղել: Երկար ժամանակ Իսրայելը Թբիլիսիի դեսպանատունն օգտագործել է Երևանի հետ ուղղակի շփումների համար, իսկ հայկական կողմն առանց դրա էլ է յոլա գնացել: Այնուհետև Իսրայելը հետևեց Հայաստանի օրինակին և առանց գործընկերոջ տարածքում դիվանագետների ներկայության դիվանագիտական հարաբերությունների կարգավիճակի անցավ: Հայաստանի դիվանագիտական ներկայացուցչության ներկա շրջանակի ընդլայնման որոշումը կարելի է համարել բեկում` հրեա-հայկական սագայում: Բացի Իսրայելում դեսպանի և հյուպատոսի մշտական ներկայությունից, ակնկալվում է անգամ Երուսաղեմում հայկական մշակութային կենտրոնի բացում: Իսրայելից պետք է ակնկալել փոխադարձ քայլեր, որպեսզի Հայաստանում ևս հաստատվի դիվանագիտական ներկայություն: Այս իրադարձությունը աշխույժ հետաքրքրություն է առաջ բերել նրանց մոտ, ովքեր քաղաքական գործընթացներում տեսնում են ոչ միայն խաղ աշխարհի ուժային կենտրոնների և իշխանությունների միջև, այլ նաև գաղափարների և մշակութային ժառանգության դրսևորումների հռչակում: Այս դեպքում խոսքը երկու փաստացի հնագույն ժողովուրդների մասին է: Երկուսն էլ մեր օրերում պահպանել են հիշողությունը ժամանակին ունեցած իրենց մեծ կայսրությունների մասին: Սակայն ինչպես հրեաները, այնպես էլ հայերը կորցրել են իրենց անկախությունը հարյուրամյակներով: Եվ երբ խոսում ենք երկու պետությունների միջև ջերմացման մասին, ապա հիշում ենք նաև ԱՄՆ-ում և եվրոպական երկրներում հայկական սփյուռքի փոխհարաբերությունները հրեաների հետ: Այսինքն, այդ դեսպանատունը ավելին կլինի, քան միայն դեսպանատուն: Հիշեցնենք, որ Հայաստանի անկախացումից անմիջապես հետո Իսրայելի արտգործնախարարությունը բազմաթիվ փորձեր է կատարել Երևանի հետ բարեկամական հարաբերություններ հաստատելու համար: Սակայն այդ ջանքերը փոխադարձ ոգևորությամբ չեն ընդունվել: Դրանք ամենադժվարին տարիներն էին Հայաստանի համար, պատերազմի և շրջափակման տարիները, երբ Իրանի հետ համագործակցությունը կենսական նշանակություն ուներ ապրանքների տարանցման համար: Այդպիսով, աստիճանաբար առաջացավ անբնական վիճակ՝ Իսրայելը ստեղծեց առևտրային և ռազմավարական համագործակցություն Ադրբեջանի հետ, իսկ Հայաստանը` Իրանի հետ: Այս զույգերի ձևավորման գրոտեսկային կողմը հասկանալի է դառնում այն ժամանակ, եթե լսել ես իրանական այաթոլլաներից, որ Իսրայելի հետ ոչ մի շփում հնարավոր չէ, քանի որ Երուսաղեմը նախկին մուսուլմանական տարածք է: Միևնույն ժամանակ Թեհրանում տեղյակ չեն, որ որոշ շիա մուսուլմանական տարածքներ Հայաստանի ձեռքում են: Տարիների ընթացքում իսրայելա-ադրբեջանական առևտուրը հասավ միլիարդների, Իսրայելը վաճառեց զենք, իսկ Ադրբեջանը՝ նավթ: Որոշ արևմտյան ԶԼՄ-ների հրապարակումների համաձայն, երկու երկրների միջև կա նաև ռազմավարական համագործակցություն, որը թույլ է տալիս Մոսսադին աշխատել Իրանի ուղղությամբ: Ամերիկացիները նմանատիպ բաներ անում են Հայաստանի տարածքից, որտեղ նրանց դեսպանատունը առանձնանում է ընդլայնված կադրային կազմով: Միևնույն ժամանակ, Երուսաղեմի և Բաքվի միջև քաղաքական փոխհամաձայնություն չկա: Ադրբեջանը միշտ արաբական երկրների և Իրանի հետ միասին ՄԱԿ-ում քվեարկում է Իսրայելի դեմ: Ավելին, Բաքուն հրաժարվում է դեսպանություն բացել Իսրայելում, քանի դեռ Իսրայելը չի ճանաչել Պաղեստին պետությունը (սա նույնն է, որ Իսրայելը Բաքվում իր դեսպանատան չբացելը պատճառաբանի Արցախի հայերի, թալիշների ու քրդերի ինքնավարություն ձևավորելու պահանջով): Ադրբեջանի կողմից իսրայելական սպառազինության ձեռքբերման փաստը ծայրահեղ դժգոհություն է առաջացնում Հայաստանում: Հետաքրքիր է, որ դժգոհության զգացումը այնտեղ արթնանում է Իսրայելի, այլ ոչ թե Ռուսաստանի նկատմամբ, որը երեք անգամ ավելի շատ զենք է վաճառում Ադրբեջանին: Երուսաղեմում նշում են, որ պատրաստ են Հայաստանին էլ վաճառել նույն սպառազինությունը: Սա իրականում երկու երկրների միջև տարաձայնությունների միակ պատճառը չէ: Բայց ներկայումս զգացվում է գոլֆստրիմի հոսքի ջերմությունը: Հայաստանի փոխարտգործնախարարի և Իսրայելում այդ երկրի դեսպան Արմեն Սմբատյանի՝ վերջերս Երուսաղեմ կատարած այցը հաջող է ընթացել՝ ճշտվել են Հայաստանի վարչապետի և արտգործնախարարի՝ Երուսաղեմ կատարելիք այցի ժամկետները: Նշենք, որ պատահական չէ Սմբատյանի նշանակումը դեսպանի պաշտոնում: Այս մարդն ունի զգալի փորձ և լայն կապեր համարյա բոլոր մայրցամաքներում: Նրան Երևանում ճանաչում են որպես կոնսերվատորիայի ռեկտոր, մշակույթի նախարար և Ռուսաստանում Հայաստանի դեսպան: Հայ-իսրայելական փոխգործակցության սկիզբը ցույց է տալիս տարածաշրջանում ուժերի հավասարակշռության հնարավոր շեղում Հայաստանի օգտին: Իրանի ազդեցության ակնհայտ թուլացումը ևս նպաստում է Երուսաղեմի և Երևանի մերձեցմանը, որպես վերացված խոչընդոտ: Երկու կողմերի բարի կամքի դրսևորմամբ, Իսրայելը կարող է օգնել Հայաստանին բարձր տեխնոլոգիաների աշխարհում իր համապատասխան տեղը զբաղեցնելու համար, որը բնական է հայկական բարձր ինտելեկտի համար: Հնարավոր է համագործակցություն գյուղատնտեսության և բժշկության ոլորտներում: Ռազմական ոլորտը ևս ակնհայտ հետաքրքրություն ունի: Այնուամենայնիվ, Հայաստանի օրվա հիմնական պահանջը կարող է լինել Իսրայելի ժողովրդագրական փորձը : Իր անկախ գոյության 71 տարիների ընթացքում Իսրայելի հրեական բնակչությունը գրեթե տասնմեկ անգամ աճել է: Հայաստանը 28 տարվա անկախության ընթացքում կորցրել է բնակչության կեսը: Ազգային վերածննդի և սփյուռքի հետ աշխատելու այս փորձը կարող է Հայաստանի համար ավելի կարևոր գործոն լինել, քան անվտանգության և հետախուզական կառույցների փոխգործակցությունը: Իսրայելի հետքերով գնալով՝ Հայաստանը կվերցնի գնդակը և հարձակման կանցնի: Հաղթելու առավել մեծ կամքով:

Կամո Խաչիկյան