Իշխանության ներսի «ցեցը»

Ներիշխանական ինտրիգները տրամաբանական են ու օրինաչափ։ Քաղաքականությունը հենց շահերի բախում է ու առանց դրա գոյություն չունի, այլ խոսքով՝ հակասությունները, շահերի բախումը կառավարման համակարգի անբաժանելի մասնիկներն են։ Սակայն երբ ինտրիգները սկսում են էական ազդեցություն ունենալ կարևորագույն որոշումների կայացման ու պետական քաղաքականության վրա, գործ ենք ունենում մի իրավիճակի հետ, երբ դրանք էականորեն ազդում են կառավարման որակի ու արդյունավետության վրա՝ վերածվելով ներիշխանական գզվռտոցի։ Այնպիսի տպավորություն է, որ Հայաստանի հեղափոխական իշխանությունը հատել է այս կամիր գիծը, ու հիմա իշխանության վերնախավում շատ դեպքերում տեղի են ունենում քաոտիկ գործընթացներ։

Հեղափոխությանը հաջորդող առաջին ամիսներին, ընդհուպ մինչև խորհրդարանական ընտրությունները, իշխանությունը կոնսոլիդացված էր առավելագույնս։ Դա ուներ օբյեկտիվ պատճառներ։ Նախ՝ Նիկոլ Փաշինյանի ու նրա թիմի վարկանիշը շատ բարձր էր, իսկ նման դեպքերում կոնսոլիդացիոն ռեսուրսը շատ արդյունավետ է աշխատում։ Սակայն Փաշինյանի կոնսոլիդացիայի ավելի մեծ աղբյուր էր, այսպես կոչված, հակահեղափոխական ռևանշի վտանգը։ Փաշինյանի բազմաշերտ թիմին միավորում էր ոչ թե ընդհանուր աժեքային համակարգը, քաղաքական պլատֆորմը կամ կառավարության ծրագիրը, նույնիսկ՝ հեղափոխության իդեալները, այլ՝ նախկիններից եկող վտանգը։

Իրավիճակը որոշակիորեն փոխվեց դեկտեմբերի 9-ի ընտրություններից հետո։ Նախ՝ հեղափոխական էյֆորիան նահանջում է ու տեղի է ունենում հասարակական տրամադրությունների սեգմենտացիայի բնական գործընթաց, ինչն անխուսափելիորեն հանգեցնում է իշխանության վարկանիշի անկման, հետո՝ հակահեղափոխության ու ռեստավրացիայի վտանգը, որն իշխանության համար կոնսոլիդացիայի մերանն էր, վերացավ։ Նիկոլ Փաշինյանն ու նրա թիմը Հայաստանում կատարել են պատմական փոփոխություններ, իրականացրել են հեղափոխություն, որը շրջադարձային նշանակություն ունի երկրի կյանքում։ Սա փաստ է, որն ընդունում են բոլորը, սակայն ակնհայտ է նաև, որ գործող իշխանությունը դժվար է համարել միասնական քաղաքական թիմ՝ դրանից բխող հատկանիշներով։ Հեղափոխությունը չուներ քաղաքական հարթակ ու դրա հաղթանակից հետո իշխանությունը ձևավորվեց, այսպես կոչված, սելեկտիվ սկզբունքով. պատգամավորներ, նախարարներ դարձան մարդիկ, ովքեր ընտրվեցին սուբյեկտիվ չափանիշներով՝ շատ հաճախ չունենալով պետական աշխատանքի, քաղաքական գործունեության փորձ։

Այս համատեքստում նույնիսկ անտեղի է խոսել քաղաքական միասնական ծրագրի կամ տեսլականի մասին, ու դարձյալ պատահական չէ, որ Նիկոլ Փաշինյանի կառավարության ծրագիրը, մեղմ ասած, զարգացման փաստաթուղթ չէ ու լավագույն դեպքում կարգախոսային բնույթ ունի։

Նման իրավիճակում ներիշխանական հակասություններն անխուսափելի են, սակայն դժվար է դրանք հայեցակարգային կամ կոնցեպտուալ՝ ծրագրային համարելը։ Ավելի շուտ՝ նոր իշխանության ներսում սկսվել է պայքար ազդեցության ոլորտների համար, որովհետև հեղափոխության թիմի տարբեր սեգմենտներ հասկանում են, որ Նիկոլ Փաշինյանի բարձր վարկանիշը հավերժ չէ, ու փորձում են իրենց համակարգային կշիռն ապահովել՝ կոնկրետ լծակներ, ռեսուրսներ ձեռք բերելով։

Ակնհայտ է, որ իշխանության ներսում նույնիսկ արտաքին քաղաքականության հարցերում չկա կոնսենսուս, ու եթե հակասությունները հրապարակային դրսևորում չեն ստանում, ապա դրա պատճատը ոչ թե դրանց բացակայությունն է, այլ քաղաքական համապատասխան մշակույթի բացակայությունը։

Մյուս կողմից՝ ապարատային հակասությունները, որոնք չունեն քաղաքական, գաղափարական հենք, արտահայտվում են, որովհետև Հայաստանում դրա համար կա պարարտ հող։

Օրինակ, ակնհայտ է, որ պետական վերահսկողության ծառայության պետ Դավիթ Սանասարյանի կամ առողջապահության նախարար Արսեն Թորոսյանի դեմ իրականացվող հակաքարոզչության «հումքը» իշխանության միջանցքներից եկող արտահոսքն է։ «Փաստ» թերթն արդեն անդրադարձել է այս խնդրին՝ նշելով, որ ըստ թերթի տեղեկությունների, Թորոսյանը թիրախավորվել է հենց ՀՀ իշխանությունների «դաբրոյով», քանի որ նա վերջին շրջանում, ինչպես թերթի զրուցակիցներից մեկն է ասել, բավականին «պոպուլ յարություն» էր ձեռք բերել հանրության և հատկապես առողջապահության ոլորտի աշխատողների շրջանում: Տեղեկատվական տոտալ գրոհներն ավելի սրվեցին նախանցած շաբաթ կառավարության նիստում վարչապետի հետ տեղի ունեցած «բախումից» հետո, երբ Թորոսյանը «հանդգնեց» հակադրվել կառավարության ղեկավարի մոտեցմանը և ներկայացրեց սեփական պնդումները: Ու թեև դա ներկայացվեց որպես իրական ժողովրդավարության նմուշ և դրական օրինակ, այնուամենայնիվ, թերթի տեղեկություններով, վարչապետը ծանր է տարել, որ իրեն կարող է ինչ-որ մեկը հակաճառել, այն էլ՝ իր ենթականերից մեկը: 

Արդյո՞ք ներիշխանական հակասությունները կբերեն աղմկոտ պաշտոնանկությունների, թե՞ Փաշինյանը դեռ մի որոշ ժամանակ կարող է պահել իշխանության միասնականությունը գոնե առերևույթ։ Դատելով Նիկոլ Փաշինյանի երեկվա ասուլիսից՝ վարչապետն առայժմ հակված է պահել թիմի միասնականության պատրանքը։

ՍՈՒՐԵՆ ՍՈՒՐԵՆՅԱՆՑ