Փորձագետ. «Պետք է փո­խել ռեկ­տոր­նե­րի ընտ­րու­թյան կար­գը»

Հայաստանյան բուհերի շուրջ ստեղծված լարվածությունը պարբերաբար նոր երանգներ է ստանում: Շիրակի պետական համալսարան, Երևանի թատրոնի և կինոյի պետական ինստիտուտ, ԵՊՀ, որտեղ իրավիճակն ավելի սուր է: Կան հարցեր, որոնք թեև պետք է բացառվեին, բայց այսօր ևս առկա են: Ռեկտորների ընտրության համակարգն այսօր թո՞ւյլ է տալիս բացառել, որ իշխանության համար ցանկալի թեկնածուներ չլինեն, ամեն գնով չստանձնեն այդ պաշտոնը: Արդյո՞ք փոփոխման ենթակա չէ նաև ռեկտորների ընտրության կարգը: Խոսելով թեմայի շուրջ՝ կրթության փորձագետ Սերոբ Խաչատրյանը «Փաստի» հետ զրույցում նախ ընդգծեց.

«Նախկինում ընդունվել են որոշակի գործիքներ, մեխանիզմներ, որոնք, ըստ էության, ձևական են աշխատել: Խոսքը թե՛ դպրոցների տնօրենների, թե՛ բուհերի ռեկտորների ընտրության մեխանիզմների մասին է: Ընտրական մեխանիզմը եղել է, բայց վերևում են որոշել, որ, ենթադրենք, Պողոս Պողոսյանը պետք է լինի այսինչ համալսարանի ռեկտորը: Հիմա, երբ փորձում ենք այդ ընտրական մեխանիզմն աշխատեցնել, արդեն խնդիրներ են ի հայտ գալիս: Նույն Շիրակի պետական համալսարանում այդ մեխանիզմը խնդիր է ստեղծում, և ոչ մի թեկնածու բավարար ձայներ չի հավաքում: Եթե դա լիներ նախկինում, նման հարց չէր առաջանա. կասեին՝ պետք է քվեարկեք կոնկրետ մարդու օգտին ու վերջ: Թատերականում էլ ուրիշ խնդիր է առաջանում, երբ մարդկանց ասում ես՝ հիմա ժողովրդավարական մեխանիզմը գործի է դրվում, իրենք էլ ասում են՝ բա ինչո՞ւ է կրկին մեկ թեկնածու, բա այս ամեն ինչի տերը մենք ենք: Մեծ հաշվով, հիմա տեսնում ենք, թե ինչ խնդիրներ է առաջացնելու այս գործիքը: Հնարավոր է, որ առաջիկայում այս գործիքի հետ կապված խնդիրներ առաջանան նաև մյուս բուհերում՝ կախված նրանից, թե ինչ թեկնածուներ կլինեն»:

Սերոբ Խաչատրյանի խոսքով, ընդհանուր առմամբ լուծումը մեխանիզմներն աշխատեցնելու մեջ է, բայց որպեսզի այս փուլում հնարավոր լիներ խուսափել խնդիրներից, պետք է այլընտրանքային տարբերակներ մշակվեին. «Պետք է ունենանք, այսպես կոչված, ապահովիչներ, որ եթե այդ մեխանիզմը չաշխատի, աշխատի այդ տարբերակը: Ենթադրենք, երկու ընտրություն արեցին, որևէ մեկը չընտրվեց: Նման դեպքերում միգուցե կարելի է արտոնություն տալ՝ պարտադիր չհամարելով այն հանգամանքը, որ թեկնածուն անպայման մեծամասնության ձայները պետք է հավաքի: Այդ առումով կա ՇՊՀ-ի օրինակը: Բուհն ավելի քան մեկ տարի է՝ ռեկտոր չունի, ինչը շատ վատ է: Կարող ենք ասել՝ ժողովրդավար է, լավ է, բայց իրականում վատ է, որովհետև անորոշությունն ազդում է մարդկանց վրա»:

Անդրադառնալով ռեկտորներին ընտրող կազմին՝ հոգաբարձուների խորհրդին, մեր զրուցակիցն ընդգծեց, որ այստեղ ևս խնդիր կա:

«Նշվում է, որ նրանք պետք է ընտրվեն կառավարման մարմիններից, բայց այս դրույթը պետք է փոխել: Կարծում եմ՝ նաև անկախ մարդիկ պետք է լինեն: Այս պահի դրությամբ նշված է «գիտության, կրթության, մշակույթի երևելիներ և պետական պաշտոնյաներ»: Հենց այս կետի պատճառով էր, որ նախկինում բոլոր պաշտոնյաները բուհերի խորհուրդներում էին և հիմա էլ կան, ուղղակի պաշտոնների ավելի ցածր սանդղակում են: Այսինքն, եթե առաջ վարչապետ ու նախարարներ էին, հիմա՝ փոխնախարար, պատգամավոր: Բայց ավելի շատ անկախ մարդկանց պետք է ներգրավել, պարտադիր չէ՝ պետությունը լինի: Մեծ հաշվով, պետք է փոխել ռեկտորների ընտրության կարգը»,ասաց նա:

Բացի օրենսդրական կարգավորումներով հանդես գալու անհրաժեշտությունից, փորձագետն այլ խնդիր էլ է մատնանշում.

«Գլխավոր խնդիրն այն է, որ մենք չգիտենք, թե ինչ պետք է անենք: Մտածել, թե անհատները կգան և մի բան կանեն, այդքան էլ ճիշտ չէ: Պետք է լինի հայեցակարգ և պետք է մարդկանց հետ աշխատել: Ղեկավարել՝ նշանակում է մարդկանց հետ լեզու գտնել, եթե ժողովրդի հետ լեզու չգտար, չես կարող համակարգը կառավարել: Այս ուղղությամբ աշխատանքները դանդաղ են ընթանում, մենք պետք է ավելի արագ առաջ շարժվենք»:

Շարունակելով խոսել խորքային խնդիրների մասին և բերելով ԵՊՀ-ի օրինակը՝ նա ընդգծեց. «Երբ նախկինում ԵՊՀ-ն ներքաշվեց կուսակցական-քաղաքական հանգամանքների մեջ, Սերժ Սարգսյանը դարձավ խորհրդի նախագահ, ստեղծվեց ուսանողների գծով պրոռեկտորի պաշտոն, այդ ամենը բերեց նրան, որ հասարակության մեջ առաջացավ կարծիք, ըստ որի՝ բուհերը ծառայում են իշխանությանը: Երիտասարդական խմբեր ստեղծվեցին, ուսանողների համար համերգներ կազմակերպվեցին, որ նման գործոններով ապահովեն երիտասարդների աջակցությունն իշխանությանը: Ինչ-որ իմաստով բուհը իշխանության վրա էր, և երբ իշխանությունը հրաժարական տվեց, բուհերը սկսեցին հարվածի տակ ընկնել, որովհետև կապված էին իշխանության հետ»:

Նա շեշտեց, որ եթե նախկինում ԵՊՀ խորհրդի նախագահն ի պաշտոնե ավելի ցածր սանդղակում լիներ, հնարավոր է, որ ԵՊՀ-ում իրավիճակն այս աստիճան չսրվեր:

«Թեև պետք է հաշվի առնենք, որ ԵՊՀ ռեկտոր դառնալը գայթակղիչ է, և հավակնողների թիվը շատ է: Այս հանգամանքը ևս դեր ունի, և այնպես չէ, որ բոլորն այդպես մտահոգված են ԵՊՀ-ով: Սա այն պաշտոնն է, որը չես կարող համեմատել, օրինակ, ԵԹԿՊԻ-ի ռեկտորի պաշտոնի հետ: ԵՊՀ-ն մեծ բուհ է, շատ ուսանողներով, մեծ դրամաշնորհներով…»,-ասաց փորձագետը:

Անդրադառնալով «ցանկալի» թեկնածուների բացառման երաշխիքներին, Սերոբ Խաչատրյանը շեշտեց. «Ոչ մի երաշխիք չկա: Եվ, ընդհանրապես, կարծում եմ, որ Հայաստանում շատ բան կա անելու հեղափոխության արդյունքներն ինստիտուցիոնալացնելու համար: Եվ ոչ մի երաշխիք չկա նաև այն առումով, որ մի քանի տարուց մենք հետ չենք շպրտվի: Այդ առումով կա Վրաստանի օրինակը. դու կարող ես մեծ թափով փոփոխություններ անել, բայց հետո չկարողանալ ինստիտուցիոնալացնել դրանք: Եթե անգամ ինչ-որ փոփոխություններ են եղել, այդուհանդերձ, դրանք բավարար չեն ասելու, թե հետդարձի խնդիր մենք այլևս չունենք: Մեր մշակույթի մեջ նստած են արատավոր սովորություններ, օրինակ՝ կոռուպցիոն երևույթները: Եթե այս ամենի մասին չմտածենք, 1-2 տարուց հին սովորությունները կկրկնվեն»:

ԱՆՆԱ ԲԱԴԱԼՅԱՆ