«Բա­վա­կա­նին վտան­գա­վոր է, երբ իշ­խա­նու­թյու­նը կա­րող է ցան­կա­ցած օրենք մեկ­նա­բա­նել ցան­կա­ցած ձև­ով»

Հետքայլ՝ առաջընթացի փոխարեն, օրենքի ու Սահմանադրության սուբյեկտիվ, կամայական մեկնաբանություններ, որոնք ճիշտ ճանապարհ չեն: Փաստաբան Վահագն Գրիգորյանի դիտարկումներն են՝ դատաիրավական համակարգի շուրջ առկա վիճակի մասին: Զրույցը սկսում ենք ամենաթարմ իրադարձությունից՝ ՍԴ դատավոր Վահե Գրիգորյանի հայտարարությունից, ըստ որի՝ նա պատրաստվում է ստանձնել ՍԴ նախագահի պաշտոնը:

«Մենք գործ ունենք քաղաքական նպատակահարմարությամբ պայմանավորված մեկնաբանության հետ: Մասնագիտական տեսանկյունից այն այնքան աբսուրդային է, որ նույնիսկ չարժե քննարկման դնել: Քանի որ Սահմանադրական դատարանն իշխանական ուժերի կողմից դիտվում է որպես հակաիշխանական ուժերի վերջին ամրոց, սրանով ընդամենը նախնական հիմք է դրվում դելեգիտիմացնել ՍԴ նախագահին և մնացածներին, բացի Վահե Գրիգորյանի նշած երկու դատավորներից:

Այս հայտարարությունով հիմք է դրվում, որ վաղն այդ մարդկանց նկատմամբ ինչ-որ գործընթացներ սկսվեն, փորձեն հեռացնել իրենց պաշտոններից, որովհետև այլ տարբերակով այդ հեռացումն ուղղակի հնարավոր չէր լինի: Ինչ վերաբերում է բովանդակային մասին, ապա այստեղ ընդամենը բառախաղ է, որով փորձ է արվում արհեստականորեն սահմանադրական ճգնաժամի իմիտացիա ստեղծել»,«Փաստի» հետ զրույցում նկատում է Վ. Գրիգորյանը: 

Արդոք Սահմանադրության մեջ իսկապես կա՞ խնդիր, որից փորձում են օգտվել նոր իշխանության թիմի անդամները: Այս առումով փաստաբանն ընդգծում է. «Ամբողջությամբ անիմաստ եմ համարում այն, որ «ՍԴ-ի անդամ» բառը մարդիկ Սահմանադրության մեջ փոխարինել են դատավոր բառով: Եթե իրականում չլիներ այդ ձևական միտքը, այսօր Վահե Գրիգորյանը խոսելու բան չէր ունենա:

Այս առումով կարելի է ասել, որ Սահմանադրության մեջ խնդիր կա, բայց այդ խնդիրը շատ ձևական է և այն խնդիրը չէ, ըստ որի՝ կարող ենք իրավունք ունենալ այդ հարցին երկու մեկնաբանություն տալ: 

Մեծ հաշվով, միգուցե ձևական առումով խնդիրը Սահմանադրության մեջ է, բայց իրականում խնդիրը մեկնաբանողի մեջ է»:

Ինչ վերաբերում է համակարգում առկա խնդիրներին, մեր զրուցակիցը նկատում է. «Այն, որ հիմա իրավական համակարգում հետքայլեր ենք անում՝ իրավական անվտանգության և կայունության առումով, ակնհայտ է: Իհարկե, մեր դատաիրավական համակարգը երբեք անթերի չի եղել, միշտ եղել են խնդիրներ, ինչպիսիք կոռուպցիան, քաղաքական պատվերով գործերն էին:

Եղել են նաև վատ մասնագիտական որակումներ ունեցողներ: Իսկ ի՞նչ ունենք այսօր. ըստ իս, նույն քաղաքական պատվերն այսօր էլ չի վերացել ու չի էլ վերանալու, որովհետև հիմա նախկին տարբեր տրամադրությունները փոխարինվելու են հեղափոխական տրամադրություններով: Հիմա ևս հնչեղություն ունեցող գործերով ճնշում է գործադրվում»:

Փաստաբանը հետքայլ արձանագրելու վերաբերյալ այլ օրինակներ է բերում. «Դատական իշխանության նկատմամբ նման ակնհայտ անհարգալից վերաբերմունք երբեք չի դրսևորվել: Իհարկե, մարդիկ իրենց մեջ կարող են չվստահել դատական համակարգին, չսիրել առանձին դատավորների, բայց նման անարգանք դեռ երբեք չէր եղել

Սա կարող է հանգեցնել մի իրավիճակի, երբ կարևոր դատավարությունների ժամանակ կարող է հավաքվել 200 մարդ, փակել դատարանի մուտքը ու ճնշել դատավորին: Խիստ դեմ եմ, որ դատավորը պետք է հասարակական ճնշման ներքո գործի և հաշվետու լինի նույն հասարակությանը: Դատավորը ոչ ոքի հաշվետու չէ, բացի օրենքից և Սահմանադրությունից: Ճիշտ ուղի չէ այն, երբ փորձում ենք ինչ-որ պոպուլիստական հայտարարություններով ու «ժողովրդի ճնշման հետևանքով» ասվածի տրամաբանության մեջ ստիպել, որ դատական ակտերն այս կամ այն կերպ կայացնեն: Նախօրեի դրվագն ակնհայտ ցույց տվեց ինձ, որ մենք արդեն հասել ենք մի իրավիճակի, երբ իշխանական թևը կարող է ցանկացած օրենք մեկնաբանել ցանկացած ձևով, ինչը բավականին վտանգավոր է: Կամայական մեկնաբանություններին չափ ու սահման արդեն չկա: Ստացվում է, որ դեպի առաջ որևէ քայլ չի արվել, բայց դեպի հետ՝ արվել է»:

Իսկ թե հատկապես ինչո՞վ են վտանգավոր օրենքի ու Սահմանադրության կամայական մեկնաբանությունները, Վ. Գրիգորյանը շեշտում է. «Երբ որդեգրվում է այն ճանապարհը, երբ, ենթադրենք, «հանուն լավ ու բարի նպատակների» ամեն ինչ է կարելի, ապա սա վաղը հանգեցնելու է մի իրավիճակի, երբ դատավորները հնարավորինս խուսափելու են իշխանության ոչ հաճո վճիռներ կայացնելուց: Եթե Վահե Գրիգորյանը կարող է այդքան սուբյեկտիվ մեկնաբանություն տալ Սահմանադրությանը, իսկ իշխանությունը դա կարող է ընդունել, ապա դատավորն ինչո՞ւ չի կարող իշխանությանը ձեռնտու ինչ-որ ակնհայտ անհիմն դատական վճիռ կայացնել և շատ սուբյեկտիվ մեկնաբանել օրենքը:

Փոխանակ ցույց տալու, որ օրենքի խեղաթյուրումը տհաճ է, իշխանությունը հակառակ ճանապարհն է որդեգրել. «Ես ունեմ նախկիններից ազատվելու նպատակ և հանուն այդ նպատակի՝ ամեն ինչի պետք է գնանք»: Երբ ՍԴ անդամն է զոհասեղանին դնում իրավունքը՝ հանուն քաղաքական կամ այլ նպատակահարմարության, ապա դա կանաչ լույս է նաև մյուս դատավորների համար: Կանաչ լույս է այն իմաստով, որ վաղը նրանք նույնկերպ կարող են վարվել»:

Վահագն Գրիգորյանի խոսքով ՝ պետք է ուղղակի ազատվել իշխանության բոլոր ճյուղերն ու մարմինները սեփական կադրերով լցնելու մոլուցքից, որովհետև դա ոչ մի լավ բանի չի բերի. 

«Մենք մեկ անձի տոտալ վերահսկողության տակ գտնվող օրենսդիր ու գործադիր մարմիններ ունենք, և լավ կլիներ, որ դատարանը մնար այնպես, ինչպես կա՝ որպես օրենսդիրի ու գործադիրի հակակշիռ: Եթե դու ունես անհնազանդ դատավորներ, ապա այդ հանգամանքը ստիպում է քեզ լավ աշխատել: Իսկ եթե գիտես, որ դատական իշխանությունն էլ է քոնը, այդ դեպքում ավելի լավը դառնալու համար մոտիվացված չես:

Հայաստանը կարող է առաջ քայլ անել դատաիրավական համակարգում, եթե ընդունենք, որ դատական համակարգը ենթարկվող չէ ու վերջ, կամակատար չէ ու վերջ, իշխանությունների պատվեր չի կատարելու ու վերջ»:

Մեր զրուցակիցը դրական չի համարում նաև վեթթինգ իրականացնելու գաղափարը: Ասում է, որ վերջերս հաշվարկ է արել. «Եթե իմ ճանաչած անձանցից 17-ը դուրս գան համակարգից, իմ պատկերացմամբ, ամեն ինչ իդեալական կդառնա: Իսկ վեթթինգը շատ վատ հետևանքներ կարող է ունենալ. չի բացառվում, որ մասսայական հեռացումներ լինեն, ինչից կտուժեն քաղաքացիների գործերը, որովհետև որքան քիչ դատավոր, այնքան գործերը երկար են քննվելու: Բայց այդ հանգամանքը այլ խնդիր էլ է առաջացնելու՝ ազատ տեղերը դժվար է լինելու համալրել նոր դատավորներով»:

Փաստաբանը շեշտեց, որ դատավոր լինելն այլևս գրավիչ չէ, բայց եթե դատավորների աշխատավարձերը 5-6 անգամ բարձրացնելու՝ վարչապետի հայտարարությունն իրականություն դառնա, այդ պարագայում լավագույն մասնագետները կցանկանան աշխատել:

ԱՆՆԱ ԲԱԴԱԼՅԱՆ