Իշ­խա­նու­թյան մտադ­րու­թյուն­նե­րի ֆոր­մա­լա­ցու­մը մենք կտես­նենք փու­լա­յին տար­բե­րա­կով

ԶԼՄ-ներում պարբերաբար տեղեկատվություն է հայտնվում այն մասին, որ «Քաղպայմանագիր» կուսակցությունում որոշել են փակել տարածքային գրասենյակները՝ յուրաքանչյուր մարզում թողնելով ընդամենը մեկը։ ՔՊ-ից այս առթիվ մամուլին տալիս են իրարամերժ գնահատականներ, հերքումհաստատումներ, սակայն նույնիսկ դա չէ խնդիրը, այլ այն, թե կառավարող կուսակցությունն ինչ դերակատարություն ունի խորհրդարանական երկիր համարվող Հայաստանում։

ՔՊ վերջին համաժողովը, որտեղ Նիկոլ Փաշինյանը հանդես եկավ ծրագրային ելույթով, որոշակի եզրահանգումների տեղիք է տալիս։ «Իզմ»-երի բացառման կամ գաղափարախոսությունների մերժման քաղաքականությունը բացահայտում է գործող իշխանության էությունը։

«Իզմերը», որպես կանոն, մերժվում են երկու պարագայում։ Դա բացահայտում է որևէ իշխանության կամ կուսակցության պոպուլիստական բնույթը, երբ քաղաքականությունը կառուցվում է ոչ թե ծրագրերի, արժեքային համակարգի, այլ ամբոխահաճության հենքով։ Անցած մեկ տարում նման բազմաթիվ դրսևորումներ ենք տեսել, ի վերջո՝ չմոռանանք, որ Փաշինյանն անցած տարվա օգոստոսի 17-ի հանրահավաքում իշխանության կենտրոն է հռչակել «հայկական Ագորրան»։

Ժողովրդավարության մասին այս պրիմիտիվ պատկերացումները դարձան իրական քաղաքականություն՝ վերածվելով «սևերի» ու «սպիտակների», «հեղափոխականների» ու «հակահեղափոխականների» հակադրության։ Գործող իշխանության լեգիտիմությունը կառուցվում է հենց այս հիմքերով ու պատահական չէ, որ «իզմ»-երի մերժումը պետք է դառնար քաղաքական դալտոնիզմի հետևանքը։

«Իզմ»-երի մերժման մյուս հետևանքը դառնում է ավտորիտար կառավարումը, երբ իշխանությունը ձևավորվում է ոչ թե ծրագրերի կամ արժեքների, այլ անձի, նրա քաղաքական քմահաճույքների, խարիզմայի, հեղինակության հենքով։

Հայաստանում ունենք իշխանության հենց այսպիսի կառուցվածք, որի առանցքը մեկ մարդն է, ու այս պարագայում կուսակցության կամ քաղաքական թիմի դերակատարությունն իրապես զրոյացվում է։

Այս համատեքստում խիստ օրինաչափ է, որ պարբերաբար խոսակցություններ են շրջանառվում խորհրդարանական համակարգից նախագահականին անցում կատարելու մտադրության մասին։

Ավելորդ չէ նշել, որ ՍԴ նորընտիր անդամ Վահե Գրիգորյանը հրապարակավ չի հերքել (ընդ որում՝ ոչ մեկ անգամ), որ իր նախընտրած մոդելը նախագահական համակարգն է։ Դատելով այն հանգամանքից՝ ինչ ջանասիրությամբ են իշխանությունները փորձում ՍԴ նախագահի աթոռին նստեցնել Վահե Գրիգորյանին, ենթադրվում է, որ սահմանադրական նոր փոփոխությունների հարցը Փաշինյանի թիմի օրակարգում է։ Ի վերջո, եթե Վահե Գրիգորյանը դառնա ՍԴ նախագահ, ապա, մեծ հավանականությամբ, կփորձի վերանայել այն Սահմանադրությունը, որը «բռնաբարության» հետևանք է համարում։

Իհարկե, իշխանության մտադրությունները միանգամից իրականություն չեն դառնա, ու դրանց ֆորմալացումը մենք կտեսնենք փուլային տարբերակով։ Ի դեպ, առաջին փուլում մենք արդեն տեսնում ենք, որ ինստիտուցիոնալ հարթության վրա Նիկոլ Փաշինյանը պահպանեց անձնիշխանության կամ սուպերվարչապետության մոդելը։ 

Հարցն այն չէ, որ այն «կարված» էր Սերժ Սարգսյանի հագով, այլ այն, որ Նիկոլ Փաշինյանը՝ ընդդիմադիր պատգամավորի կարգավիճակով, բազմիցս քննադատել է վարչապետին մեծ լիազորություններով օժտելու նախաձեռնությունները։ Ավելին՝ նախկինում եղած վարչապետական լիազորությունները նույնիսկ ավելացվեցին, հիմա Նիկոլ Փաշինյանի անմիջական վերահսկողության տակ են նաև Սփյուռքի հարցերը։

Երբ Նիկոլ Փաշինյանը կստեղծի մի համակարգ, որը տոտալ վերահսկողություն կսահմանի իշխանության բոլոր ճյուղերի նկատմամբ ու վարկանիշային անկումն էլ ավելորդ կդարձնի ֆորմալիստական ժողովրդավարությունը, այն ժամանակ կակտուալացվեն նաև նախագահական կառավարմանն անցնելու մասին քննարկումները։ Ի վերջո, Նիկոլ Փաշինյանի համար ավելի հեշտ է հաղթել կամ շոշափելի արդյունքներ գրանցել նախագահական ընտրություններում, որտեղ գլխավոր դերակատարություն վերապահված է անձին, քան խորհրդարանական ընտրություններում, որտեղ պահանջվում են ուժեղ կուսակցություններ։ Թերևս նաև այս պատճառով՝ ՔՊ-ն կուսակցական կառույցների ու գրասենյակների անհրաժեշտություն չունի։

ՍՈՒՐԵՆ ՍՈՒՐԵՆՅԱՆՑ