«Պետք է կարգավորել ՀԷԿ-երի գործունեությունը, հա­կա­ռակ դեպ­քում նույն աղե­տա­լի վի­ճա­կը կլի­նի, ինչ Սև­ա­նա լճի պա­րա­գա­յում»

Բնապահպանական խնդիրները «հանգիստ չեն տալիս» Հայաստանին՝ Սևանի ճահճացման վտանգ, հանքարդյունաբերության անվերահսկելիություն, անտառների ոչնչացում՝ անգամ օրենքի խստացման պայմաններում, գետերին հասցված վնաս՝ հատկապես փոքր ՀԷԿ-երի ոչ ճիշտ կառավարման հետևանքով:

Համացանցում հրապարակվող լուսանկարները փաստում են՝ որոշ դեպքերում գործ ունենք գետի ցամաքելու հետ, ընդհուպ այն աստիճան, որ գետում կանգնած մարդու ոտքերի տակ ոչ թե ջուր է, այլ քարեր: Որոշ դեպքերում էլ խնդիր է գետերի աղտոտումը կենցաղային աղբով և հատկապես լքված հանքերից գետերի մեջ լցվող թունավոր ջրերով:

Փոքր ՀէԿ-երի աշխատանքը վերահսկելու հետ կապված վերջերս «Փաստի» հետ զրույցում «ԷկոԼուրի» փորձագետ Վիկտորյա Բուռնազյանը նշել էր, որ իրենց փորձագիտական խումբը կառավարությանն առաջարկել է էկոանձնագրավորել ՓՀԷԿ-երը, որն իրենից ենթադրում էր դրանց ինքնավերահսկում:

«ՓՀԷԿ-ը պետք է վարեր իր անձնագիրը՝ լրացնելով իր գործունեությանը վերաբերող տվյալները, հետևելով բնապահպանական նորմերի պահպանմանը:

Առաջարկվում էր բարեխիղճ ՓՀԷԿ-երին տալ «կանաչ» էկոանձնագիր, որի դեպքում դրանք 5 տարով կազատվեին տեսչական ստուգումներից՝ որպես օրինակելի աշխատանքի խրախուսում: Սակայն այդ առաջարկությունը ՀՀ կառավարության կողմից դեռ արձագանք չի ստացել», - ասել էր Բուռնազյանը:

Բնապահպան Սիլվա Ադամյանը «Փաստի» հետ զրույցում նշում է՝ վերջին շրջանում բոլորը բարձրաձայնում են բնապահպանական խնդիրների մասին, բայց, կարծես թե, անտեսվում է ՀԷԿ-երի թեման, այն, թե դրանք ինչ ազդեցություն են ունենում ջրային ռեսուրսների վրա:

«ՀԷԿ-երի ծրագրերը, որոնք ներմուծվել են Հայաստան, եղել են որպես կանաչ էներգետիկայի ծրագրեր, որոնք իրականում չպետք է վնաս հասցնեին շրջակա միջավայրին և, ընդհակառակը, պետք է կարգավորեին կլիմայական փոփոխությունները Հայաստանում: Սա է եղել ծրագրի իմաստը: 

Բայց տեսեք, թե ինչի առաջ կանգնեցինք: Ամեն ծրագիր, որը եթե չունենա լավ կառավարում, ճիշտ մոտեցումներ, կարող է բերել բնական աղետների: Հիմա կանգնած ենք այդ աղետի առաջ: Այսինքն՝ այն գետերը, որոնց վրա մի քանի ՀԷԿ կա կառուցված, այս սեզոնին փաստացի չորանում են: Ջրերի չորանալու հետ մենք կորցնում ենք տեղի կենսաբազմազանությունը, ձկնային պաշարները և այլն: Այն գետերը, որոնք լցվում են դեպի Սևան, դարձյալ այդ վիճակում են:

Հսկա ՀԷԿերը, օրինակ՝ Սևան-Հրազդան հիդրոէլեկտրակայանը, մեծ քանակությամբ ջուր է սպառում թե՛ գետերից, թե՛ Սևանա լճից: Հիդրոէլեկտրակայաններն իրականում պետք է իրենց դերն ունենան էլեկտրաէներգիայի ստացման խնդրում, բայց սխալ կառավարումը, չափից դուրս անխնա օգտագործումն առհասարակ բոլոր ոլորտներում կարող է բերել այս վիճակին», - ասում է Ադամյանը:

Նա նշում է, որ նախկին կառավարությունը ստացավ ծրագիրը, բոլորին հնարավորություն տվեց ՀԷԿ-եր կառուցել՝ առանց քննարկելու իրավիճակը, առանց շրջակա միջավայրի նորմալ փորձաքննություն անցկացնելու:

«Հիմա գոնե պետք է մոնիթորինգ իրականացնել, հաշվարկներ անել, քանի որ կան գետեր, որոնց վրա ՀԷԿ-երի քանակը թույլատրելիից շատ է, դրանց քանակը պետք է նվազեցնել:

Եթե կոնկրետ գետի վրա ՀԷԿ-ի գործունեությունը հանգեցնում է աղետի, այն ուղղակի պետք է փակվի ու վերջ: Հիմա պետք է կարգավորել իրավիճակը, հակառակ դեպքում նույն աղետալի վիճակը կլինի, ինչ Սևանա լճի պարագայում: 

Այդքան խոսեցինք խնդիրների մասին, բայց ապարդյուն, վերջում կանգնեցինք կոտրած տաշտակի առաջ: Հայաստանում ՀԷԿ-երի և առհասարակ ջրային ռեսուրսների հետ կապված ունենք լուրջ խնդիր:

Նույն վիճակն է հանքարդյունաբերության ոլորտում: Երբ մենք ասում ենք, որ համակարգման, կառավարման խնդիր կա, չենք ասում՝ ամեն ինչը վերացրեք, նախնադարում ապրենք: Ասում ենք՝ խնայող լինենք, ունենք ժառանգներ, որոնք պետք է ապրեն այս հողի վրա», - ասում է բնապահպանը՝ շեշտելով, որ կան երկրներ, որտեղ խմելու ջուր չկա, գետերն աղտոտվելու պատճառով ցամաքել են:

Փորձագետը կարծիք է հայտնում՝ Սևանա լճի այս վիճակի մեջ մեծ «ներդրում» ունեն այն թույլտվությունները, որոնք ժամանակին տրվել են Սևան թափվող գետերի վրա ՀԷԿեր կառուցելու նպատակով:

Խնդիրների բարձրաձայնման հարցում Ադամյանը մեծապես կարևորում է բնապահպանների դերը՝ նշելով, որ նրանք անընդհատ վեր են հանում խնդիրները, հրավիրում պատկան մարմինների ուշադրությունը, որոնք էլ ընդունում են դրանք, սակայն ի՞նչ օգուտ, երբ քայլեր չեն կատարվում: Նրա խոսքով, ստացվում է, որ եթե չխոսեն հասարակական կազմակերպությունները, անկախ փորձագետները, երկիրն անդունդը կգլորվի:

ԼՈՒՍԻՆԵ ԱՌԱՔԵԼՅԱՆ