Առանց խաղահրապարակի ու ժամանցի վայրերի, կամ՝ միակ տեղը, ուր գնում են, դպրոցն է

«Էս հատվածը, որը տեսնում եք՝ ֆանտաններ էին, սիրուն այգի էր, հացի փուռ էլ ունեինք, դեղատուն, թատրոն: Փոքր քաղաք էր, գրեթե ոչինչ չի մնացել…»:

Հարություն Թառլոյանի հիշողություններում Շիրակի մարզի Անիպեմզա գյուղը կյանքով լի քաղաք էր: Նրա նկարագրած հատվածում այսօր ժանգոտ ճոճանակներ են, չներկված նստարաններ ու ծիրանի ծառ՝ իր քաղցր բերքով: Անիպեմզան սահմանակից է Թուրքիային: Կարելի է ասել՝ սահմանը գյուղի մեջ է, որովհետև հայ-թուրքական սահմանի բաժանարար փշալարերն անգամ գյուղի բնակելի շենքերից են տեսանելի:

Հարություն Թառլոյանն այսօր համայնքի վարչական ղեկավարն է: Ասում է՝ հիմա բնակիչների հիմնական զբաղմունքը քարի վերամշակումն է: Այստեղ քարի մի քանի արտադրամաս կա, որը որոշ չափով լուծում է գյուղի տղամարդկանց զբաղվածության հարցը:

«Բա կանայք ի՞նչ անեն, այստեղ զբաղվածության լուրջ խնդիր կա կանանց համար»,- նշում է նա ու հավելում, որ գյուղը կտրված է քաղաքից:

«Ով հնարավորություն ունի, գնացել է, այսօր գյուղում մոտ 280 բնակիչ կա: Ես մի լուծում եմ տեսնում՝ գյուղը պետք է տեղափոխել»,-ասում է նա:

Անիպեմզայում խնդիրները գրեթե նույնն են՝ հատուկ նաև Հայաստանի մյուս գյուղերին՝ ջուր, անբարեկարգ ճանապարհներ: Այստեղ ևս խնդիրները չեն լուծվում, թեպետ դրանց մասին բազմաթիվ դիմումներ են գրվում:

Բնակչուհի Մարմար Վարոսյանը գյուղը տեղափոխելուն կողմ չէ: Նա 50 տարի բուժաշխատող է եղել:

«Միշտ ասում եմ՝ ավելի լավ է պայմանները լավը չլինեն, բայց մնանք այստեղ: Ժամանակին շատ լավ է եղել: Ժամանակին Անիպեմզան Հայաստանի առաջին ավանն է եղել, բնակչությունը շատ-շատ է եղել, մարդիկ երեք հերթափոխով էին աշխատում: Երկու դպրոց է եղել: Հիմա ամեն դասարանում մեկ կամ երկու երեխա կա»,- ափսոսանքով հիշում է բնակչուհին:

 

Ավանում նախակրթարաններ չկան: Երեխաներից շատերին հարևան գյուղերի նախակրթարաններ են տանում, իսկ դպրոցում, վարչական ղեկավարի փոխանցմամբ, 25-30 աշակերտ կա:

Անիպեմզայի միջնակարգ դպրոցի ուսուցչուհի Լիլիթ Սարգսյանը, որն այստեղ է «Դասավանդի՛ր, Հայաստան» ծրագրով, նշում է, որ այստեղ նույն խնդիրներն են, ինչ բոլոր գյուղական համայնքների պարագայում:

«Աշակերտները քիչ են, ու դասարանները կոմլեկտավորվում են: Երկու դասարան միասին է մասնակցում ինչ-որ առարկայի դասաժամի, ինչը, ենթադրաբար, շատ լավ որակ չի կարող ապահովել: 28 աշակերտների միակ զբաղմունքը դպրոցն է: Միակ տեղը, ուր գնում են, դպրոցն է»,-«Փաստի» հետ զրույցում պատմում է ուսուցչուհին՝ կարևորելով նաև երեխաների համար դպրոցից բացի այլ հնարավորություններ ստեղծելու անհրաժեշտությունը:

«Կարևոր են դպրոցից զատ առկա այն հնարավորությունները, որոնց շնորհիվ երեխան կկարողանա նոր հմտություններ ձեռք բերել, իրեն ռեալիզացնել, որոշել, թե ինչ է ուզում դառնալ: Մարզկենտրոններից հեռու գյուղական համայնքների խնդիրն այն է, որ ոչինչ չկա: Բայց այստեղ հետաքրքիր ու բացառիկ է նրանով, որ աշակերտներն ու երեխաները չեն սպասում, որ գա ինչ-որ մեկն ու իրենց համար ինչ-որ բան անի կամ ինչ-որ բան բացի:

Այստեղ երեխաներն իրենք են իրենց համար պայմաններ ստեղծում: Օրի նակներից մեկն այն է, որ իրենք թերթ են հրատարակել: Լրագրության խմբակ կա՝ հարցազրույցներ են անում, նյութեր են գրում, ծախսում են ժամանակ, զբաղված են լինում ու ի վերջո ստանում են արդյունք: Երեխաները գյուղի խնդիրներն են ուսումնասիրում, գյուղն ավելի լավ են ճանաչում ու, հետևաբար, պատասխանատվություն են ունենում իրենց բարձրացված խնդիրների առաջ՝ պարտավորվելով զբաղվել դրանցով»,-ասում է Լ. Սարգսյանը:

Նա շեշտում է՝ ժամանցի պայման չկա, ինչը ևս տեղային խնդիր չէ. «Խաղահրապարակ չկա: Ընդհանրապես, ինչ-որ կարևոր բան է պակասում. երբ մենք երեխաներին ոչինչ չենք տալիս, հետո շատ դժվար է նրանցից ինչ-որ բան պահանջել: Եթե պարտավորություն ունեցող մարմինները ոչինչ չեն տալիս, ապա չեն կարող նաև լավ քաղաքացի պահանջել. եթե այս տարիքում, երբ դու պարտավոր էիր իր համար լավ պայմաններ ստեղծել, բայց չես ստեղծել, ուրեմն քաղաքացի չես ձևավորել»:

Մտահոգիչ խնդիրների առկայությունը չի խանգարում համայնքի աշակերտներին առաջ նայել: Սկսել են իրենց խնդիրներից՝ դեռ ճանապարհների ու ջրի խնդիրների մասին չեն գրում:

«Գրում են ժամանցի վայրերի պակասի, խաղահրապարակ չունենալու մասին: Վերջերս մարզպետի հետ են հարցազրույց արել: Առաջիկայում պատրաստվում են նախագահի հետ հարցազրույցին: Դա իրադարձային է լինելու բոլորիս կյանքում»,-հավելեց Լ. Սարգսյանը:

Նյութը պատրաստվել է «Հանուն հավասար իրավունքների» ՀԿ-ի կողմից կազմակերպված «Լրագրողական ցանց, միջհամայնքային մեդիատուր» ծրագրի շրջանակներում։

ԱՆՆԱ ԲԱԴԱԼՅԱՆ