Ո՞ր ոլորտ­նե­րի վրա է տա­րած­վում հե­ղի­նա­կա­յին իրա­վուն­քը

«Փաստ» օրաթերթը շարունակում է ներկայացնել «Ճանաչեք և պաշտպանեք ձեր իրավունքները» խորագիրը: Շատ են դեպքերը, երբ քաղաքացիները չեն կարողանում պաշտպանել իրենց իրավունքները, քանի որ իրազեկված չեն, իսկ երբեմն էլ որոշ պետական հիմնարկներ էլ ավելի են շփոթեցնում նրանց:

Օրաթերթը, համագործակցելով ՀՀ փաստաբանների պալատի հետ, այսուհետ հանրային իրազեկման արշավ է կազմակերպում, որը կօգնի մեր քաղաքացիներին իմանալ և պաշտպանել իրենց իրավունքները: Նշենք նաև, որ յուրաքանչյուր հինգշաբթի՝ ժամը 10:00-ից մինչև 17:00-ն փաստաբանների պալատի հանրային պաշտպանի գրասենյակն անվճար խորհրդատվություն է տրամադրում ՀՀ բոլոր քաղաքացիներին:

«Փաստի» խմբագրությանը հարցով դիմել է Լիանա Կիրակոսյանը (անուն-ազգանունը փոխված է- խմբ.)

-Տարիներ շարունակ ես, որպես մաթեմատիկայի դասախոս և մասնագետ, ստեղծել եմ մի շարք մաթեմատիկական բանաձևեր, որոնք այժմ կիրառվում են տարբեր հաշվապահական կազմակերպությունների ու հաշվապահների կողմից, սակայն դա կատարում են առանց ինձ հարցնելու: Ցանկանում եմ գրանցել իմ հեղինակային իրավունքը այդ բանաձևերի նկատմամբ, բայց չգիտեմ՝ ինչպես:

Պատասխանում է փաստաբան Տաթևիկ Բուջատյանը:

-Հայաստանում մաթեմատիկական բանաձևերի նկատմամբ հեղինակային իրավունքը չի տարածվում, և համարվում է, որ նման բանաձևերի ստեղծումը չի հանդիսանում մարդու մտավոր գործունեության կամ աշխատանքի արդյունք:

Անհրաժեշտ է նախ նշել, որ հեղինակային իրավունքը տարածվում է այն ամենի նկատմամբ, ինչը կոնկրետ անհատի մտավոր աշխատանքի, մտավոր գործունեության արդյունք է:

Օրինակ՝ երբ անհատը բանաստեղծություն է գրում, նա այնտեղ արտահայտում է իր միտքը, կատարում է մտավոր աշխատանք, և այն արտահայտում է ստեղծագործության միջոցով, նա այն գրելուց չի օգտվում նախապես մշակված ինչ-որ կանոններից և օրինաչափություններից: Ինքն է ընտրում բանաստեղծությունում արտահայտված բառերն ու մտքերը, շարադրման եղանակը:

Իսկ մաթեմատիկական բանաձևերը, ըստ էության, ստացվում են մաթեմատիկայի բնագավառում նախապես սահմանված և բոլորին հայտնի այլ կանոնների և բանաձևերի օգտագործմամբ, և նոր բանաձևի ստեղծման ժամանակ անհատը մտավոր որևէ աշխատանք չի կատարում, այն չի ծնվում անձի մտքից ու մտավոր գործունեությունից:

Այլ միայն որոշակի բանաձևեր ու կանոններ օգտագործելով՝ ստեղծվում է մի նոր բանաձև, որը իրենից ներկայացնում է մաթեմատիկական գործողությունների մի ամբողջություն:

Այդ տրամաբանությամբ հեղինակային իրավունքը չի տարածվում նաև գիտական հայտնագործությունների, գաղափարների, սկզբունքների, մեթոդների, ընթացակարգերի, տեսակետների, համակարգերի, արարողակարգերի, գիտական տեսությունների, վիճակագրական դիագրամների, խաղի կանոնների վրա, եթե անգամ դրանք արտահայտված, նկարագրված, բացահայտված, լուսաբանված են ստեղծագործություններում:

Հեղինակային իրավունքի օբյեկտներ չեն նաև ժողովրդական բանահյուսության և արվեստի ստեղծագործությունները, պաշտոնական փաստաթղթերը, պաշտոնական խորհրդանիշներն ու նշանները, քաղաքական ելույթները, դատավարության ընթացքում արտասանված ճառերը, առանց մարդու ստեղծագործական գործունեության՝ տեխնիկական միջոցների օգնությամբ ստացված արդյունքները։

Միաժամանակ, հարկ է նկատել, որ հեղինակային իրավունքները ենթակա չեն գրանցման և գոյություն չունի հեղինակային իրավունքները գրանցող մարմին: Անձի մոտ հեղինակային իրավունքը ծագում է ստեղծագործության ստեղծման փաստով և որևէ գրանցման անհրաժեշտություն առկա չէ: