«Նպա­տա­կը ոչ թե նոր­մալ դա­տա­կան հա­մա­կարգ,այլ կա­մակա­տար ունե­նալն է»

Գործող իշխանությունները իշխանության գալու սկզբնական փուլում հայտարարեցին, որ զերծ են մնալու դատարանների վրա ճնշումներ գործադրելուց, թույլ են տալու, որ դատարաններն անկախ գործեն և որևէ կերպ չեն փորձելու միջամտել դատարանների գործունեությանը: Հետհայացք գցելով դատական համակարգի շուրջ տեղի ունեցած գործընթացներին՝ հիշեց փաստաբան Լուսինե Սահակյանը՝ միաժամանակ դիտարկելով այդ խոստումներին հաջորդող իրադարձությունները:

«Այդուհանդերձ, հետագայում հայտնի գործով ձայնագրություն հրապարակվեց, որին հաջորդեցին դատարանների նկատմամբ կոնկրետ որոշումներ կայացնելու համար ճնշումներ գործադրելու մասին գնահատականները: Թեպետ ձայնագրությունն արտառոց էր, միևնույն է, իշխանությունները շատ հանգիստ երևույթը ներկայացրեցին այնպես, թե այնտեղ որևէ ճնշում գոյություն չունի:

Հետագայում դատարանների նկատմամբ ճնշումները սկսեցին ավելի բացահայտ արտահայտվել. այն դատավորները, որոնք այդ գործով ոչ իշխանահաճո որոշումներ կայացրեցին, նրանց նկատմամբ հետապնդումներ սկսեցին»,-«Փաստի» հետ զրույցում ասաց Լ. Սահակյանը:

«Այն, որ դատարանների դռները փակվեցին ու ճնշումները գնալով սաստկացան, պարզ էր: Սա, իհարկե, իրավական, ժողովրդավարական երկրի համար ակնհայտ անընդունելի իրավիճակ էր: Բայց որ իրավիճակը պետք է հասներ դատավորի նկատմամբ քրեական հետապնդմանը, սա արդեն որևէ կերպ հնարավոր չէ հանդուրժել: Վերջին հաշվով, բոլորս պետք է ուղղակի թույլ չտանք, որ այս երևույթները զարգանան, որովհետև սա կործանարար է երկրի համար և հարիր չէ իրավական ու ժողովրդավարական երկրին: 

Բացի այդ, ակնհայտ է, որ նման իրավիճակը զարգանալու միտում ունի, ինչին ականատես եղանք մեկ տարվա ընթացքում»,-ասաց նա՝ չբացառելով, որ հետապնդումները կշարունակվեն նաև մյուսների մասով:

«Հասկանալի է, որ դատավոր Դավիթ Գրիգորյանի նկատմամբ քրեական հետապնդում սկսելով՝ մյուս դատավորների աչքն էին վախեցնում, որ նրանք այլևս ոչ իշխանահաճո որոշումներ չկայացնեն և ամբողջությամբ ենթարկվեն իշխանություններին: Հիմա, բնականաբար, ամեն ինչ շատ ավելի խորն է, քան միայն մեկ դատավորի նկատմամբ քրեական հետապնդումն է: Սա արդեն դեմ է անկախ դատական համակարգի վերաբերյալ պատկերացումներին: Մեծ հաշվով, որևէ կերպ այլևս հնարավոր չէ մտածել, թե մենք անկախ դատական համակարգ կունենանք:

Այն գործընթացները, որոնք սկսվել են, ունեն մեկ նպատակ՝ ենթարկեցնել դատավորներին: Բոլորս գիտենք, որ դատարանները շատ հեռու են արդարադատություն իրականացնող մարմին կոչվելուց, գիտենք, որ ունենք դատավորներ, որոնք ընդհանրապես չպետք է դատավոր լինեին, որ միշտ եղել են իշխանահաճո ու պատվեր են կատարել: Բայց փոխանակ պայքարեինք այդ երևույթների դեմ, թիրախավորեցինք նրանց, ովքեր փորձել էին անկախ գործել: Ու կապ չունի, թե իրենք ինչպիսի որոշումներ էին կայացրել, կարևորն այն է, որ չէին ենթարկվել, անկախ էին գործել:

Կան դատավորներ, որոնք բազմաթիվ ապօրինի դատական ակտեր են կայացրել: Տարիներ շարունակ չի գործել այն նորմը, որ նման դատավորները պետք է քրեական պատասխանատվության ենթարկվեն: Եթե սկսեին նրանցից՝ խնդիրն այլ կերպ կդիտարկվեր: 

Բայց երբ ամեն ինչ սկսվեց այն դատավորներից, որոնք ուղղակի կամակատար չէին, հասկանալի է, որ նպատակն այլ էր, քան անկախ դատական համակարգ ունենալն է: Իսկ ամենասարսափելին այն է, որ ԲԴԽ-ն կայացրեց որոշում, որով, ըստ էության նպաստեց, որ մենք անկախ դատական համակարգ չունենանք:

ԲԴԽ-ի հիմնական լիազորությունն ու ստեղծման նպատակն այն էր, որ իրենք կարողանան կանգնել դատավորների կողքին և, ինչու չէ, նաև լուծեն այն դատավորների պատասխանատվության խնդիրը, որոնք անօրինական են գործում: Իրենց նպատակը դա պետք է լիներ, և ոչ թե օգնել քրեական պատասխանատվության ենթարկել այն դատավորին, որն ուղղակի չի կատարել իշխանությունների կամքը»,-ընդգծեց մեր զրուցակիցը: Լուսինե Սահակյանը շեշտեց՝ անկախ նրանից, դատավորի կայացրած որոշումը դուր է գալիս, թե՝ ոչ, հարցին այլ կերպ պետք է նայել.

«Կոնկրետ Դավիթ Գրիգորյանի մասով բարձրացված խնդիրը, մեծ հաշվով, կարելի է ծիծաղելի որակել:

Բայց, համենայն դեպս, այդ խնդիրը շատ ավելի վաղ է առաջացել ու տարբեր ատյաններում լուծվել է այն եզրահանգմամբ, համաձայն որի՝ դատավորը չի կարող այդ գործողության համար հետապնդվել: Դատարանները, նախաքննական մարմինն ու դատախազությունն էին իրենց խոսքն ասել, որ այդտեղ քրեական պատասխանատվության խնդիր չկա:

Բայց երբ Դ. Գրիգորյանը կայացրեց այդ որոշումները, չգիտես ինչու, նույն գործը նույն դատախազների աչքին այլ կերպ երևաց՝ հանկարծ քրեական պատասխանատվության հարց տեսան: Այդուհանդերձ, այստեղ ապացուցելու կարիք չկար, թե արդյո՞ք պատասխանատվության հարց կար, թե՝ ոչ, որովհետև տարբեր ատյաններն իրենց վերոնշյալ խոսքն ասել էին:

Իսկ թե ինչո՞ւ այլ կերպ սկսվեց մեկնաբանվել օրենքը, շատ պարզ էր: Պարզապես պետք էր քրեական հետապնդում իրականացնել»:

Նա շեշտեց, որ հաշվի առնելով այս ամենը, արդեն հարցեր չեն ծագում, որ հետապնդումը կոնկրետ գործի հետ է կապված. «Եթե կան մարդիկ, որոնք, այսպես ասենք, Ռոբերտ Քոչարյանին դեմ են և ամեն գնով ցանկանում են, որ նա պատասխանատվության ենթարկվի, ապա պետք է նաև նրանք հասկանան, որ այստեղ հարցը ամենևին Քոչարյանն ու նրա գործոնը չէ: 

Հարցն այն է՝ մենք ժողովրդավարական պետություն ունենալո՞ւ ենք, թե՞ ոչ: Պետք է հասկանալ նաև, որ այդպիսի գործողություններով պարզապես օգնում ենք Ռ. Քոչարյանի փաստաբաններին. նրանց այլ բան չի մնալու, քան որոշումները Եվրոպական դատարան ուղարկելն ու ասելը, որ ակնհայտ ապօրինի հետապնդում է իրականացվում, որ հետապնդում են այն դատավորներին, որոնք կայացրել են այդ որոշումները:

Անկախ նրանից, թե ով ինչ կարծիք ունի իրավական որակումների մասով, և եթե անգամ այդ հետապնդումները ակնհայտ օրինական լինեին, ապա այսօր արդեն Քոչարյանի նկատմամբ քրեական հետապնդումն ակնհայտ ապօրինի է դարձել թե՛ դատարանների դռները փակելու, թե՛ հետապնդումներ իրականացնելու, թե՛ մյուս գործողությունների հետևանքով»:

Լուսինե Սահակյանը նկատում է՝ «դատական բարեփոխումների» վերաբերյալ հայտարարությունները չեն համապատասխանում այն իրականությանը, որը կա.

«Իրականում մեկ բան հայտարարվում է, ճիշտ հակառակն արվում: Իսկ «բարեփոխումների» անվան տակ հայտարարված գործընթացներն իրականում շատ վտանգավոր են երկրի համար: Այո, դատական համակարգում խնդիրներ ունենք, որոնք պետք է լուծվեն, բայց այս կերպ լուծումներ չեն լինելու: 

Ընդհակառակը՝ մենք կորցնելու ենք այն, ինչ ունեինք: Գոնե մի քանի դատավորներ կային, որոնք իրականում արդարադատություն էին իրականացնում: Փաստաբաններն աշխատում էին, որ նրանց քանակը հնարավորինս ավելանա, որ մյուսներն էլ փորձեն այդպիսին լինել: Հիմա մի քանի դատավորներ թիրախավորվեցին, ու նպատակը ամբողջովին այլ դարձավ: Իմ ամբողջ մասնագիտական գործունեության ընթացքում փորձել եմ պայքարել, որ դատարանները փոխվեն:

Հիմա անձամբ ես դեմ եմ այսպիսի «փոփոխությունների», որովհետև ակնհայտ է, որ դրանց նպատակն այլ է: Նպատակը ոչ թե նորմալ դատական համակարգ, այլ կամակատար ունենալն է»:

ԱՆՆԱ ԲԱԴԱԼՅԱՆ