«Չենք կա­րող բո­լո­րի հետ հաշ­վե­հար­դար տես­նել. Հա­յաս­տանն ունի կրի­տի­կա­կան ­վի­ճակ»

Տարբեր երկրներ ունեն տարբեր մոդելներ, որոնք կիրառել են հեղափոխություններից հետո՝ փորձելով մաքրել տնտեսական համակարգն արտոնյալներից, զրկել գերշահույթներ ունենալու հնարավորություններից, վերադարձնել ստվերային, ապօրինի ճանապարհներով ձեռք բերած գումարները, վերականգնել պետությանը հասցրած վնասները:

Մինչ Հայաստանի իշխանության՝ նշված առումով տարվող այսօրվա քաղաքականությանն անցնելը, Գործատուների հանրապետական միության նախագահ Գագիկ Մակարյանը մի քանի մոդել է թվարկում:

«Երկրներ կան, որ ավելի մեղմ մեխանիզմներ են կիրառում: Փորձում են որքան հնարավոր է այդ գումարներն իրենց երկրում պահել, բայց նաև խելամիտ հաշվարկներով փորձում հասկանալ, թե այդ գումարների որքան մասը պետք է հետ վերցնել:

Այդ մարդկանց ձախողվելը կամ նրանց հեռանալը, բոյկոտելը կամ դժգոհությունն իրական տնտեսական ցուցանիշներ են նվազեցնում. մի շարք երկրներում փորձում են նաև որևէ մոդելով նրանց հետ տնտեսական տեմպերը պահել, որովհետև եթե նրանց տնտեսական գործունեությունը վատ վիճակում հայտնվի, կարող է ազդել ամբողջ տնտեսական գործունեության վրա»,- «Փաստի» հետ զրույցում ասաց Գ. Մակարյանը՝ դիտարկելով մյուս հանգամանքը:

«Արդյո՞ք մեծ կամ փոքր պետության տեսանկյունից է հարցը դիտարկվում: Մեծ պետություններում նման աղմկոտ պատմությունները և հարաբերությունները կարող են այդքան ճակատագրական չլինել, իսկ փոքր երկրների դեպքում, ինչպիսին Հայաստանն է, կարող է կրիտիկական ու ճակատագրական լինել:

Նախ՝ փոխկապակցվածությունն է ավելի ուժեղ: Այսինքն, այն թիմը, որը իշխել է ու հարստացել, այնտեղ միմյանց հետ կապեր ունեն: Բայց, այդուհանդերձ, թիմը փոքրաթիվ է և կարող է տուժել կամ հայտնվել նույն հարվածների մեջ:

Մյուս կողմից, փոքր երկրի դեպքում տեղեկատվության արտահոսքը ևս արագ է, ինչի հետևանքով մյուսները կարող են զգուշանալ, փողը դուրս տանել, վաճառել բիզնեսն ու այլ եղանակներ գտնել: Հայաստանի դեպքում հենց այս վերջին մոդելն է:

Մենք առաջարկել էինք մոդելներ, որոնցից մեկն այդ մարդկանց հետ երկխոսելն է, որոշակի գումարների նախնական տվյալներ ներկայացնելը: Իսկ իրենք, հասկանալով, որ հարցը լուրջ է, կամավոր ձևով կորոշեին, թե որքան գումար կարող էին վերադարձնել:

Երկրորդ մոդելով կարող էին հորդորել, որ որոշակի մաս վերադարձնեին պետությանը, իսկ եթե պետական մարմինները ստվերային գումարները հաշվելու, ապացուցելու խնդիր ունեին, կարելի էր բիզնեսներ հիմնադրելու առաջարկ անել:

Կարելի է ասել՝ «չենք ուզում խորանալ հաշվարկների մեջ, այսքանը գիտենք, բայց դու էսքան գումարով բիզնես հիմնադրի, որ այսքան աշխատատեղ ստեղծվի, որովհետև ունենք սոցիալ-տնտեսական, ինչպես նաև մարզերը զարգացնելու խնդիր: 

Կամ կարելի է ասել՝ «փողդ չենք վերցնում, բայց փողդ այսպիսի ճանապարհով պետք է ծախսես»: Մյուսը ճնշելու, առանց կոմպրոմիսի գումարները գանձելու, ունեցվածքը պետականացնելու ճանապարհն է, որը կարող է բավականին բարդ ու կոնֆլիկտային լինել: Մինչև մեկին նստեցնես, մյուսները կարող են փողերը դուրս տանել»,-ասաց նա:

Գ. Մակարյանի խոսքով, անկախ նրանից, թե այդ մարդկանց ինչպես ենք վերաբերվում, ինչպիսի մականուններով ենք դիմում, նրանք լուրջ դերակատարություն ունեն տնտեսության մեջ.

«Նախ՝ իրենք պատահական մարդիկ չեն, այդ մարդիկ ունեն ձեռնարկատիրական ձիրք, մենեջմենթ, ինչը արժեք է, որը պետք է պահել: Բացի այդ, երևացող բիզնեսները, ցավոք, այդպիսի մարդկանց ձեռքերում են: Ժամանակներն են դրան հանգեցրել, բայց հիմա չենք կարող բոլորի հետ հաշվեհարդար տեսնել:

Բացի այդ, Հայաստանն ունի կրիտիկական վիճակ: Գտնվում է կիսապատերազմական լարված վիճակում, երկու երկրների կողմից շրջափակված է, ունի տնտեսական աճի, աղքատության ու գործազրկության խնդիրներ: Այսինքն, այդ մարդկանց կպնելը զգույշ և երկարատև ժամկետ պետք է ենթադրի:

Միանգամից տասը հոգու հետ հաշվեհարդար տեսնելը կամ կոմպրոմիսի գնալը էականորեն կարող է թուլացնել տնտեսությունը»:

Նա բերեց «Սպայկայի» օրինակը՝ նշելով, որ ընկերությունը մինչև դատական գործընթացների ավարտը կարող է «արնաքամ» լինել, ինչը չի բխում տնտեսության շահերից.

«Որոշ մեծախոսներ հայտնվեցին՝ ասելով, թե հեսա կտանենք բեռները, ո՞վ ասաց՝ մենակ «Սպայկան» է: Իսկ որտե՞ղ են հիմա այդ գլուխգովացողները: Առհասարակ, երբ մեկին դատում են, ասում ենք՝ մաքրվել է, հասարակության մեջ հավասար դիրք պետք է ունենա: Նույնը բիզնեսն է, որն իր պատմություններն ավարտվելուց հետո իր իրավունքով պետք է ներկայանա տնտեսության մեջ»:

Նրա խոսքով, կառավարությունը պետք է հստակ դիտարկի տնտեսական բաղադրիչը:

«Այսինքն, այս կամ այն ընկերությանը կպնելը տնտեսության վրա ի՞նչ էֆեկտ ունի: Նույն «Սպայկայի» օրինակով հարկերը գանձելու, փայատերերին պատժելու, դատելու համար տնտեսական կոմպոնենտը դրվեց մի կողմ:

Առաջնահերթը սկզբունքն էր»,-ասաց նա՝ նշելով, որ խոսքը կառավարության այն սկզբունքի մասին է, ըստ որի՝ ովքեր փողերը կերել են, ստվերով կառավարել են բիզնեսը, պետք է կրեն իրենց պատիժը:

«Սկզբունքը կարևոր է իր համար, բայց այդ սկզբունքայնության արդյունքում հնարավոր է տուժի թե՛ տնտեսական, թե՛ սոցիալական շահը: Տնտեսական քաղաքականության մեջ, որպես բաղադրիչ, մտնում է նաև խոշոր օլիգարխների, հարուստների ու գործարարների նկատմամբ վերաբերմունքը: Սա տնտեսական մաս է:

Հիմա խոսում ենք նոր օրենքների, ներդրումներ բերելու մասին, ասում, որ Հայաստանը գրավիչ է, կոռուպցիա չկա և այլն, և այլն: Այդ ամբողջի արդյունքում կարող է այդքան դրական հետևանք չունենանք, որքան վնաս կրենք, եթե վերոնշյալ բաղադրիչին սկսեցինք վատ վերաբերվել կամ չհասկանալ ու չհաշվարկել տնտեսական նշանակությունը»,-եզրափակեց Գ. Մակարյանը:

ԱՆՆԱ ԲԱԴԱԼՅԱՆ