«Եթե ՍԴ որոշ­ման հետ հաշ­վի չնստեն, կլի­նի սահ­մա­նադ­րա­կան կար­գի կո­պիտ տա­պա­լում»

Երեկ Սահմանադրական դատարանը հրապարակեց «Ռոբերտ Քոչարյանի դիմումի հիման վրա՝ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 135-րդ հոդվածի 2-րդ մասի և 35-րդ հոդվածի՝ Սահմանադրությանը համապատասխանության հարցը որոշելու վերաբերյալ» հարցի վերաբերյալ կայացրած որոշումը:

Հրապարակված եզրափակիչ մասի համաձայն՝«ՍԴ-ն որոշեց ՀՀ քրեական դատավարական օրենսգրքի 35-րդ հոդվածը Սահմանադրութան ուժով հատուկ պաշտպանությամբ օժտված պաշտոնատար անձանց գործառութային անձեռնմխելիությունը քրեական գործի վարույթը կամ քրեական հետապնդումը բացառող հանգամանքների թվում չնախատեսելու մասով ճանաչել Սահմանադրության 27-րդ հոդվածի 1-ին մասի 4-րդ կետին, 61-րդ հոդվածի 1-ին մասին, 63-րդ հոդվածի 1-ին մասին և 75-րդ հոդվածներին հակասող և անվավեր»։

ՍԴ որոշման, դրանից բխող իրավական հետևանքների վերաբերյալ «Փաստը» փորձեց մեկնաբանություններ ստանալ «Իրավական ուղի» իրավապաշտպան ՀԿ համահիմնադիր Ռուբեն Մելիքյանից և Երևանի պետական համալսարանի սահմանադրական իրավունքի ամբիոնի վարիչ Վարդան Այվազյանից:

Թեև Ռուբեն Մելիքյանը նշեց, որ որոշումը դեռ պետք է մանրամասն ուսումնասիրի, բայց, այդուհանդերձ, խոսեց առաջին հայացքից ստացած տպավորության մասին:

Նա ընդգծեց, որ, լինելով քրեական դատավարության ոլորտի նեղ մասնագետ, շատ բնականոն է համարում անձեռնմխելիության հիմքով քրեական հետապնդումը դադարեցնելու կամ քրեական հետապնդում չհարուցելու մասով իրավակարգավորման բացակայությունը հակասահմանդրական ճանաչելը. «Եթե մենք Սահմանադրությամբ ունենք անձեռնմխելիության ինստիտուտ, ապա այն պետք է իրացվի նաև գործող օրենսդրության մեջ: 

Ես շատ տրամաբանական եմ համարում, որ այդ իրացման եղանակը լինի հենց Քրեական դատավարության օրենսգրքի 35-րդ հոդվածում: Ուստի, մասնագիտական տեսանկյունից, ես առնվազն որևիցե տարօրինակ բան չեմ տեսնում 35-րդ հոդվածում այդ իրավակարգավորման բացակայությունը հակասահմանադրական ճանաչելու մեջ:

 

Կարծում եմ՝ մեր օրենսդիր մարմինը իսկապես պետք է համապատասխան հոդվածում կատարի փոփոխություններ և անպայման սահմանի այդ հիմքը»:

Իսկ թե ինչ կարող է հետևել որոշմանը, ինչ իրավական հետևանքներ կարող են լինել կոնկրետ գործով՝ Ռ. Մելիքյանը պատասխանեց. «Հաշվի առնելով այն հանգամանքը, որ որոշումը կայացվել է քաղաքացու դիմումի հիման վրա, կարծում եմ՝ հաջորդ փուլը պետք է լինի պարզել, թե կոնկրետ գործի վրա այն ազդեցություն ունի՞, թե՞ ոչ: Եթե այո, ապա ինչպիսի՞ ազդեցություն ունի և ինչպիսի՞ իրավական հետևանքներ կարող է առաջանալ: 

Այդ առումով այս պահին ես ձեռնպահ կմնամ որևէ դատողություն անելուց՝ չմոռանանք նաև, որ ՍԴ-ի դեպքում «մեղադրյալի» աթոռին, այդուհանդերձ, նստած են ոչ թե մարդիկ, այլ օրենքները»:

Վարդան Այվազյանն էլ շեշտեց. «Եթե Սահմանադրական դատարանն իրավանորմը ճանաչում է հակասահմանադրական, ապա այդ իրավանորմն այդ պահից սկսած գոյություն չունի, գոյություն չունեն նաև դրանով կարգավորվող հարաբերությունները:

Այսինքն, եթե այդ նորմը կապված էր կալանքը վերացնելու, մեղադրանքի ծավալների հետ, արդեն ուժը կորցրած է ճանաչվում:

Եվ, բնականաբար, որպես իրավական հետևանք, այն իրավական գործողությունները, որոնց համար հղում է արվել այդ նորմին, առոչինչ են: Եթե այդ հոդվածի հիմքով են կալանքի վերցրել, ուրեմն՝ այդ հիմքը վերանում է ու անձին անհապաղ պետք է ազատ արձակել:

Եթե այդ հոդվածի հիմքով ինչ-որ դատավարություն է կատարվել, դա ևս առոչինչ է»: Նշենք, որ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 35-րդ հոդվածը, որը ճանաչվել է հակասահմանադրական, սահմանում է քրեական գործի վարույթը կամ քրեական հետապնդումը բացառող հանգամանքները:

Իսկ Քրեական դատավարության 135-րդ հոդվածի 2-րդ մասը, որը համապատասխանում է Սահմանադրությանը, սահմանում է՝ կալանավորումը մեղադրյալի նկատմամբ կարող է կիրառվել միայն այն դեպքում, երբ կա հիմնավոր կասկած, որ նա կատարել է այնպիսի հանցանք, որի համար նախատեսվող ազատազրկման ձևով պատժի առավելագույն ժամկետը մեկ տարուց ավելի է, և կան բավարար հիմքեր ենթադրելու, որ մեղադրյալը կարող է կատարել սույն հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված որևէ գործողություն:

«Թեպետ 135-րդ հոդվածի 2-րդ մասը ճանաչվել է սահմանադրական, բայց Եվրոպական դատարանի շատ որոշումներ կան, որոնք կտրականապես հետևյալ խնդիրն են դնում. անկախ հանցագործության աստիճանից, եթե վարույթ իրականացնող մարմինը հստակ չի կարողանում հիմնավորել, որ անձն ազատության մեջ հայտնվելով կխոչընդոտի քննությանը կամ կթաքնվի քննությունից, ապա ցանկացած հանցագործության դեպքում պետք է անձին ազատ արձակել:

Միայն հիմնավորման դեպքում կարող է կիրառվել այն»:

Վ. Այվազյանի հետ զրույցում անդրադարձանք նաև այն մեկնաբանություններին, ըստ որոնց՝ «հակապետական» են որակում ՍԴ որոշումը:

Ընդգծում են նաև, որ եթե Սահմանադրական դատարանը Ռոբերտ Քոչարյանին ազատ արձակելու որոշում ընդունի, Սահմանադրության համար պատասխանատու իշխանության մյուս թևերը իրավասություն ունեն չճանաչելու այն։ «Նման մեկնաբանությունները կիսագրագետ փաստաբանների կողմից են կատարվել:

 

Պարզապես պետք է մեկ բան նկատի ունենանք, որ ՍԴ որոշումները վերջնական են, ուժի մեջ են մտնում հրապարակման պահից, և մեկնաբանության կարիք չունեն:

Իսկ եթե իշխանությունը որոշման հետ հաշվի չնստի, ուրեմն, ոչ ավել, ոչ պակաս, իշխանությունը տապալում է սահմանադրական կարգը. եթե ՍԴ որոշման հետ հաշվի չնստեն, կլինի սահմանադրական կարգի կոպիտ տապալում»:

ԱՆՆԱ ԲԱԴԱԼՅԱՆ