.. Իսկ գյու­ղե­րում մար­դիկ այ­լընտ­րանք չեն գտնում

Վերջերս՝ մոտ 1-2 տարիների ընթացքում, գյուղերին մոտ լինելու հնարավորություն ստեղծվեց: Ավելի շատ ժամանակ անցկացնելով մարզերում՝ հասկանում ես, որ իրականում բարդ մաթեմատիկական հաշվարկներ պետք չեն՝ պատկերացնելու, թե որոնք են այն խնդիրները, որոնց վրա պետք է ուշադրություն դարձնել: 

Ի վերջո, գյուղերը տարբեր են, բայց նման են իրենց խնդիրներով: Արտագաղթի, աշխատանքի բացակայության, սոցիալական բաղադրիչների, մթերքն իրացնելու խնդրի, կարկուտի հետևանքների մասին, իհարկե, գրվել է, գրվում է ու դեռ կգրվի, քանի դեռ գյուղերը կան ու վերջնականապես չեն դատարկվել, բայց այն, ինչի մասին ուզում եմ խոսել, ի հայտ է եկել հատկապես վերջին մեկ տարվա ընթացքում:

Հարցն այն է, որ իշխանությունն այս ընթացքում բազմիցս խոսել է մի շարք երևույթների մասին, որոնք վնասում են բնությունը: Եվ շատ դեպքերում իսկապես մտահոգությունն արդարացի է: Որոշ մարզերի բնակիչների առողջության մասին մտածում են՝ չթույլատրելով այնպիսի արտադրություններ, որոնք իսկապես վնաս են մարդկանց համար: Իհարկե, այս դեպքում, օրինակ՝ Վայոց ձորի բնակիչները կարծես ցուցակից դուրս են մնացել, բայց բարձրացվող թեման այլ տիրույթում է:

Բնությունը չվնասելու համար ծառահատումների համար խիստ պատիժներ սահմանվեցին, գյուղերից մեկում էլ, օրինակ՝ արգելվել է ածուխի արտադրությունը, ինչի արդյունքում մոտ 300 մարդ գործազուրկ է մնացել: Չենք վիճում, իհարկե, բնությունը պետք է պահպանել, մանավանդ այն բնությունը, որն ամեն անգամ Հայաստանը բացահայտելու և այլ կողմից նայելու ու սիրելու հնարավորություն է տալիս: 

Իհարկե, առաջնայինը նաև մարդու առողջությունն է: Բայց խոսքը պարզապես այլընտրանքի բացակայության մասին է, ավելի շուտ՝ այլընտրանքներ առաջարկելու կարողության մասին է, ինչի վերաբերյալ մեր կատարած այցերի ժամանակ իրենց մտահոգությունն են հայտնում մարզերի գրեթե բոլոր բնակիչները: Իսկ ամենամեծ խնդիրն այն է, որ գրեթե բոլոր գյուղերում մարդիկ այդ այլընտրանքը չեն գտնում:

Բացառություններ, իհարկե, կան: Օրինակ՝ վերջերս Սյունիքի մարզի Լիճք գյուղում էինք: Մեր զրուցակիցներից մեկը, ում դեռ մեր հետագա նյութերի ժամանակ կանդրադառնանք, պայքարում է, որ գյուղի դարպասները չփակվեն: Ինքն էր այդպես ասում: 

Միայնակ ապրող մարդը, որը հստակ դեմ է իր գյուղում հանքի շահագործմանը, քննադատում էր համագյուղացիներին ծառ կտրելու համար, գտել է իր այլընտրանքը. իր փոքրիկ տունը երազում է հյուրատուն դարձնել, մեծացնել պարտեզը, այն ավելի գեղեցկացնել, զբոսաշրջիկների հոսք ապահովել, որովհետև, իր պատկերացմամբ, զբոսաշրջությունն ավելի նպատակային է:

Չնայած տարիքով մեծ է, դժվարությամբ սովորել էր համակարգչից օգտվել, որ կարողանա գովազդել գյուղը՝ իր հրաշագեղ տեսարաններով, հարստություններով ու ջրվեժներով: Պատկերացրեք՝ արդեն հասցրել է քիչ թե շատ ճանաչելի դարձնել այն:

Բայց այլընտրանքն ինքն է գտել, իսկ նրա նման հնարամիտներ, հավատացեք, բոլոր գյուղերում կգտնեք, պարզապես ոմանք ուղղության կամ թեկուզև փոքր ոգևորության կարիք ունեն: Կան նաև մարդիկ, ովքեր այդ ամենի մասին մտածելու ժամանակ պարզապես չունեն, որովհետև մտածում են ձմռանը տունը տաքացնելու մասին: 

Օրինակ՝ Մեղրիի հարակից բարձրադիր գյուղերում արդարացի հարցադրում էին անում՝ ասելով՝ ինչպե՞ս է, որ մեր շրջանով գազատար է անցնում, բայց գազ չունենք, ու ինչպե՞ս է ստացվում, որ մեզ արգելում են ծառ կտրել, բայց փոխարենը ոչինչ չեն ստեղծում»: 

Բացի այս ամենից, պարզապես պետք է հաշվի առնել, որ շատ գյուղեր շարունակում են դատարկվել: Շատ ցավալի է, երբ որևէ գյուղում այգու հարուստ բերք ենք տեսնում, բայց հավաքող չկա, որովհետև դռան վրա կողպեք է: Իհարկե, կողպեքի առկայությունն իր օբյեկտիվ և սուբյետիվ պատճառներն ունի: Այո, կան մարդիկ, որոնք հողի հետ աշխատելու սեր չունեն, քաղաքներն են նախընտրում, բայց կան մարդիկ, որոնք պարզապես այլ տարբերակ չունեն, որովհետև, օրինակ՝ իրենց գյուղում մանկապարտեզ ու դպրոց չկա, ու բոլորը հստակ գիտեն, որ հենց երեխան դարձավ 3 կամ 5 տարեկան, ուրեմն՝ գյուղից գնալու ժամանակն է:

Իրականում պետք է անհանգստանալ, որ այնպես չլինի՝ մի օր գյուղերում ապրող մարդկանց առողջության մասին մտածելն անիմաստ դառնա, որովհետև գյուղերում այլևս մարդ չի մնա: Սա իսկապես լուրջ խնդիր է, ինչի մասին պետք է մտածել՝ ելքեր գտնելով նաև այլընտրանք առաջարկելու ուղղությամբ:

ԱՆՆԱ ԲԱԴԱԼՅԱՆ