«Ան­կախ եկա­մուտ­նե­րի և ծախ­սե­րի թե­թև­ա­կի մե­ծա­ցու­մից, շատ խո­ցե­լի կող­մեր ունենք»

Կառավարությունն արդեն հավանություն է տվել «2020 թ. պետական բյուջեի մասին» ՀՀ օրենքի նախագծին, որով նախատեսվում է աճ թե՛ բյուջեի եկամուտների, թե՛ նաև ծախսերի մասով:

Տնտեսագետ Վարդան Բոստանջյանը նախ նկատում է. ««Հավակնոտ» «աննախադեպ», «համարձակ» անունները ստացած նախկին բյուջեներից և ոչ մեկը չի բնութագրել նույն բյուջեների ամբողջ էությունը: 2020թ. բյուջեն այդ առումով ևս բացառություն չէ: 

Խնդիրն այն է, որ մենք մուտքային և ելքային մեծ հնարավորություններ չունենք: Այսինքն, պետության եկամուտները մեծ չեն, որ պետական գործառույթները բարձր մակարդակով իրականացվեն: 

2020 թվականի բյուջեն ևս այդպիսին է: Եվ սա անկախ այն հանգամանքից, որ թե՛ եկամուտների, թե՛ ծախսերի առումով չնչին ավելացում կա: 

Ի դեպ՝ եկամուտների ու ծախսերի ավելացումը նոր երևույթ չէ: 

Առհասարակ, յուրաքանչյուր տարվա բյուջե որոշակի չափով մեծ է եղել նախորդներից թե՛ ծախսերի, թե՛ եկամուտների կտրվածքով: 

Իսկ բյուջեի մեծությունը որոշվում է այն հանգամանքով, թե հարկային եկամուտներն ինչ հարաբերակցության մեջ են գտնվում ընդհանուր համախառն ներքին արդյունքի հետ: Այդ տեսանկյունից ՀՀ-ում ունենք չափազանց ցածր մակարդակ»:

Տնտեսագետը «Փաստի» հետ զրույցում շեշտեց, որ մեզ մոտ այդ հարաբերակցությունը տատանվում է 21-22 տոկոսի շրջանակում, իսկ կանոնակարգված երկրներում այդ ցուցանիշը ավելի քան 40 տոկոս է:

«Անկախ եկամուտների և ծախսերի թեթևակի մեծացումից, մենք շատ խոցելի կողմեր ունենք տարբեր ուղղություններով: 

Բնականաբար, գործադիր իշխանությունը հակված է ներկայացնել, թե 2020թ. բյուջեն աննախադեպ է, լավն է, այդուհանդերձ, այն սովորական, իներցիոն բյուջե է: 

Փաստորեն, մենք գործ ունենք մի տնտեսության հետ, որը շատ բարդ ու իներցիոն համակարգ է, և որտեղ շուտափույթ ժամանակահատվածում հնարավոր չէ հաջողություն ֆիքսել: 

Դա հնարավոր չէ առավել ևս այն պայմաններում, որոնք կան այս պահին: Մենք այսօրվա դրությամբ ունենք բյուջետային ընթացիկ ծախսերի գրեթե տասը տոկոս թերակատարում, ինչպես նաև 74-76 տոկոսի չափով կապիտալ ծախսերի թերակատարում: 

Այդ իրավիճակը նշանակում է, որ մենք չպետք է բարձրագոչ անվանումներ տանք նաև 2020թ. բյուջեին»,շեշտեց տնտեսագետը:

Նա ընդգծեց, որ առհասարակ յուրաքանչյուր բյուջեի 40-45 տոկոսը սոցիալական բնույթի ծախսերի համար է նախատեսվում. 

«Կենսաթոշակ, կրթություն, առողջապահություն և այլն: Քանի որ մեզ մոտ հնարավորությունները ճոխ ու մեծ չեն, փաստորեն, հիմնական եկամուտներն ուղղում են սոցիալական խնդիրների լուծմանը: 

Այդուհանդերձ, մենք սոցիալական բազմաթիվ խնդիրներ ունենք: Մասնավորապես՝ աղքատության մակարդակը մեզ մոտ չի փոխվում: 

Պաշտոնական տվյալներով, 32-34 տոկոս աղքատություն կա: 

Սակայն ավելի ցածր եկամուտների, հանրապետությունում առկա սոցիալական բևեռվածության պայմաններում աղքատությունն ավելի բարձր է՝ գրեթե 70 տոկոսի է հասնում: 

Այս համատեքստում յուրաքանչյուր բյուջե, այդ թվում՝ թե՛ 2020 թվականի, թե՛ տեսանելի ապագայի բյուջեները հազիվ կկարողանան սոցիալական որոշ հարցեր լուծել»:

Վարդան Բոստանջյանը շեշտեց, որ, մեծ հաշվով, ցանկացած պարագայում տնտեսական համակարգի զարգացումը մեծապես և ուղղակիորեն կապված է ներդրումների հետ:

«Բայց մեզ մոտ գոյություն ունի ներդրումների քաղց: Մեզ մոտ գրեթե հինգ անգամ պակասել են զուտ կապիտալ հոսքերը: 

Այսինքն, եթե անգամ օտարերկրյա ներդրումներ են իրականացվել, դրանցից ստացած շահույթը նորից Հայաստանից դուրս են հանել: 

Ստացվում է՝ դրանք հանրապետության համար առոչինչ են: 

Ընդհանուր առմամբ, զուտ շահույթը պայմանավորված է ներդրումներով: Եթե այս պարագայում մենք ունենք խոցելիություն, մնացած հարցերի մասին խոսելն ավելորդ է»,-հավելեց տնտեսագետը:

Տնտեսագետի հետ զրույցում անդրադարձանք նաև 2019թ. հունվար-օգոստոսի մակրոտնտեսական թվերին, մասնավորապես՝ տնտեսական աճին և տնտեսության ակտիվության ինդեքսին, որը կազմել է 7 տոկոս: Վարդան Բոստանջյանի խոսքով, կարելի է ասել, որ սա վատ ցուցանիշ չէ, բայց խնդիրն այլ է:

«Փոքր շրջանառության պարագայում մենք կարող ենք ֆիքսել մեծ թվեր: Այնքան փոքր է մեր երկրում շրջանառությունը, որ այդ թվերը բարձրաձայնելն ու դրանք աննախադեպ անվանելը ճիշտ չէ: 

Այդ մեծ թվերը դեռ դրական ծանրաբեռնվածության չափանիշ չեն: Իրականում դրական ծանրաբեռնվածությունը ենթադրում է այն, որ հասարակությունը ներառական կտրվածքով, թեկուզ փոքր չափերով զգում է, որ իր կենսամակարդակը բարելավվել է: 

Բայց, ցավոք, նման միտում Հայաստանում առայժմ չենք կարողանում տեսնել»,-եզրափակեց տնտեսագետը:

ԱՆՆԱ ԲԱԴԱԼՅԱՆ