«Անինք­նավս­տա­հու­թյան դրսև­ո­րում, որ­ի պատճառը ճիշտ լու­ծում տա­լու ան­կա­րո­ղու­թյունն է»

«Ասֆալտն» ու «պատերը» շարունակում են մնալ քաղաքական խոսույթի, բանավեճի հիմնական բաղադրիչներից մեկը։ Քաղաքական դիսկուրսի մակարդակը Հայաստանում ոչ միայն չի բարձրանում, այլև փուլ առ փուլ ավելի է գահավիժում, թեպետ յուրաքանչյուր փուլում հնչում են զգուշացումներ և կոչեր առ այն, որ այս ճանապարհը վտանգավոր է։ 

Նշվածի լավագույն ցուցիչն Ազգային ժողովում վերջին օրերի քննարկումներն էին, թեպետ քննարկում ասվածն այս պարագայում օգտագործվելիք լավագույն բառը չէ։ 

Քաղաքագետ Աղասի Ենոքյանի հետ զրուցել ենք վերոնշյալ թեմայի, ինչպես նաև ներքաղաքական մի շարք հարցերի շուրջ։ Մինչ վերոնշյալ խնդրին անդրադառնալը, քաղաքագետը բոլոր խնդիրները, այդ թվում՝ բառապաշարի, վարքագծի հետ կապված հարցերը կապում է մեկ հանգամանքի հետ։ 

«Եթե մեկ նախադասությամբ բնութագրենք, ապա կարող ենք ասել, որ գործ ունենք իշխանության մոնոպոլիզացիայի հետ։ 

Հիմնական խնդիրը սա է։ Նիկոլ Փաշինյանը ցանկանում է վերահսկողություն ստանալ իշխանության բոլոր ճյուղերի նկատմամբ, և այդ առումով լրջագույն խնդիրներ է ստեղծում։ 

Այս փուլում մենք մոտեցել ենք ճգնաժամի խորացման եզրագծին, բայց դրա լայն ընկալումը դեռ չկա։ Իշխանություններին ևս կարող է թվալ, թե ոչ մի ճգնաժամ չկա»,-«Փաստի» հետ զրույցում ասաց քաղաքագետը։ 

Ինչ վերաբերում է բառապաշարին՝ այս առումով Ա. Ենքոյանն այլ խորքային պատճառներ էլ է տեսնում։ «Պատճառը, որ Ն. Փաշինյանն անցնում է նման կոշտ բառապաշարի, խնդիրները ռացիոնալ ճանապարհով հաղթահարել չկարողանալն է։ 

Եվ, ըստ էության, սա ավելի շատ անինքնավստահության դրսևորում է։ Խնդիրը հարցերին ճիշտ լուծում տալու անկարողությունն է։ 

Սովորաբար, երբ մեկի հետ վիճում ես ու տեսնում, որ քո փաստարկները վերջացել են, անցնում ես այլ բառապաշարի։ 

Իսկ բառապաշարի այս մակարդակը, որպես կանոն, տանում է հասարակության բաժանման, հասարակության կոտորակման, ճգնաժամի, ինչպես նաև խնդիրների խորացման։ 

Իսկ ամենամեծ հարցն այն է, որ այսպիսի բառապաշար ունենալով հանդերձ, իշխանությունները ժամանակ առ ժամանակ սկսում են դատապարտել նույն բառապաշարը, սկսում են խոսել բռնության խոսքը սահմանափակող օրենք մտցնելու մասին և այլն։ 

Ընդհանուր առմամբ, սա լուծման չտանող ճանապարհ է, սա հասարակության բաժանումը խորացնող ճանապարհ է, որը հաղթահարելը դժվար է»,-նկատում է քաղաքագետը։ Աղասի Ենոքյանի դիտարկմամբ, իշխանությունը, ըստ էության, իր առջև դրել է խնդիրներ, որոնք չի կարողանում լուծել։ 

«Միգուցե վերանայի՞ իր առջև դրված խնդիրները, իր տված խոստումները և ներողություն խնդրի ժողովրդից՝ ասելով, որ տրված խոստումները չի կարողանում իրականություն դարձնել։ 

Իսկ երբ այդ խոստումները չեն կարողանում կատարել, իշխանությունը, որպես դրա արձագանք, սկսում է հոխորտալ, կոպիտ բառապաշար օգտագործել, ինչը հակառակ ուղղությամբ է տանում։ 

Իշխանությունն իր առաջ մի շարք խնդիրներ էր դրել, օրինակ՝ ժողովրդին խոստացել էր Արցախյան հարցի հայանպաստ լուծում, Արցախի մասնակցություն բանակցություններին, տնտեսական կտրուկ աճ, մարտի 1-ի բացահայտում և այլն։ 

Այս բոլոր խնդիրները չի կարողանում լուծել, ու ստիպված փորձում է նման վարքագիծ դրսևորել կամ կեղծ խոստումներով ու թվերով ցույց տալ, թե դրանք լուծված են։ 

Բայց մյուս կողմից՝ իր համար հասկանալի է, որ անկախ նրանից, թե ինչ խոստումներ կամ թվեր ցույց կտա, բնակչությունը գիտի, որ իր կենսամակարդակը չի բարձրացել։ 

Եվ, ի վերջո, առկա է նպատակների նենգափոխում։ 

Մենք տեսնում ենք, որ մարդկանց կենսամակարդակը բարձրացնելու փոխարեն առաջնային է համարվում, օրինակ՝ Ռոբերտ Քոչարյանին կալանավորված պահելու խնդիրը, Հրայր Թովմասյանի պաշտոնանկությունը։ 

Նման հանգամանքները վկայում են նպատակների նենգափոխման մասին»,-շեշտեց քաղաքագետը։ 

Ա. Ենոքյանը վերոնշյալում մատնաշված հիմնական խնդրի առումով մեկ այլ բաղադրիչ է առանձնացնում։ «Կոնկրետ Նիկոլ Փաշինյանն այսօր ենթադրում է, որ իշխանությունը միայն ինքն է։ Մնացած ինստիտուտները նա երկրորդական է համարում, լավագույն դեպքում՝ իրեն սպասարկող։

 Սահմանադրորեն յուրաքանչյուր ինստիտուտ ունի իր գործառույթները, ինչպես նաև իրեն վերապահված գործողությունների սահմանափակումները։ 

Բայց Նիկոլ Փաշինյանին թվում է, թե այս ամենը զուտ իրեն սպասարկելու համար է։ 

Հիշո՞ւմ եք՝ երբ ասաց՝ ես եմ որոշումներ ընդունում Արայիկ Հարությունյանի փոխարեն։ Բայց այդպես չի կարող լինել, գոյություն ունեն գերատեսչություններ, նախարարություններ, որոնց վերապահված է այս կամ այն որոշումը կայացնելու լիազորությունը։ 

Սա ևս տեղավորվում է իշխանության մոնոպոլիզացիայի տրամաբանության մեջ»,ասաց նա՝ ընդգծելով, որ կառավարման համակարգում մեր ունեցած խնդիրներն այսօր կրկնակի են։ 

Քաղաքագետը մի քանի պատճառների մասին խոսեց, որոնցից մեկն աշխատելն է իրար հետ չհամաձայնեցված, իրար հետ դեռևս չաշխատած ինստիտուտներով։ 

«Այդ ամենին գումարվեցին նաև անձնական հատկանիշները, այսինքն, պետական համակարգում աշխատելու և այդ համակարգում փորձառության պակասը, գումարած Ն. Փաշինյանի՝ «հեղափոխությունը ես եմ», «պետությունը ես եմ» մոտեցումները։ 

Ես այս ամենից բխող իրավիճակը հաղթահարելու ճանապարհները չեմ տեսնում։ 

Միգուցե առաջին լուծումը կլինի այն գիտակցումը, ըստ որի՝ յուրաքանչյուր պետական գերատեսչություն պետք է կատարի օրենքով իրեն վերապահված գործառույթները։ 

Համենայն դեպս, կարևոր է լիազորությունների բաշխումը։ 

Մեկի վրա այդքան պատասխանատվությունը և այդքան լիազորությունը կարող է լուրջ ճգնաժամի հանգեցնել։ 

Թվում է, որ եթե միայն Նիկոլ Փաշինյանն ինքը լուծի բոլոր հարցերը, այդպես ավելի հեշտ է, իրականում հակառակն է։ 

Առաջնային խնդիրն այն է, որ դեռ չկա հասկացությունը, որ սա խնդիրների է բերում։ 

Իրականում իշխանության թևերին փոխարինելու ցանկություն կա, բայց ժողովրդավարությունը այն չէ, որ, ենթադրենք, ինչ -որ մեկը ստացել է 70 կամ 80 տոկոս ձայն՝ պետք է կատարի ամեն ինչ, և իրեն թույլատրելի է ամեն ինչ։ Ժողովրդավարությունն առաջին հերթին Սահմանադրության պահպանումն է»,-հավելեց քաղաքագետը։

Աղասի Ենոքյանի խոսքով, ներհայաստանյան իրավիճակում առկա մեթոդաբանությունն իր արտացոլումն է գտնում նաև արտաքին քաղաքականության մեջ։ 

«Նույն խնդիրն արտաքին քաղաքականության մեջ է։ Քանի որ ինստիտուտների փոխարեն արտաքին քաղաքականությունը Փաշինյանը կենտրոնացրել է իր վրա, և մոնոպոլիզացրել է նաև այդ ուղղությունը, նա արտաքին քաղաքականության որևէ խնդիր չի հասցնում լուծել։ 

Թեպետ վերջերս հաճախ է նշում, թե մենք հրաշալի հարաբերություններ ունենք այս կամ այն երկրի հետ, բայց իրականում տեսնում ենք, որ շատ պետությունների հետ հարաբերությունները զրոյացել են, իսկ որոշ պետությունների հետ՝ վատացել։ 

Այսինքն, ընկալումը, որ արտաքին քաղաքականությունը պետք է լուծի երկրի անվտանգության խնդիրները, չկա։ 

Կարելի է ասել, որ արտաքին քաղաքականությունը շատ հաճախ օգտագործվում է իշխանության լեգիտիմացման համար՝ արտաքին լեգիտիմություն ձեռք բերելու համատեքստում»,-հավելեց քաղաքագետը՝ նկատելով նաև, որ չկա այն ընկալումը, ըստ որի՝ արտաքին քաղաքականությանն ուղղված գործառույթների իրականացումը վերապահված է մեր դիվանագիտությանը։ 

«Եթե ներքին քաղաքականության մեջ կարելի է ինչ-որ խոստումներ տալ, հոխորտալ ու նման մեթոդներով աշխատել, ապա արտաքին քաղաքականության մեջ այդպես չես կարող վարվել։ Եթե ներքին քաղաքականության մեջ քո քարոզչամեքենան կօգտագործես՝ համոզելու, որ քո բերած կեղծ տվյալները ճիշտ են, ապա արտաքին քաղաքականության մեջ մեր գործընկերներն անընդհատ մեզ ցույց են տալու, որ ձեր երկրի ղեկավարը ճիշտ չի խոսում»,-ընդգծեց մեր զրուցակիցը՝ հավելելով, որ լուրջ մեթոդաբանական խնդիր է այն, որ այս ուղղության մեջ երբեմն- երբեմն հնչում են խոսքեր, որոնք հիմնավորված չեն։

ԱՆՆԱ ԲԱԴԱԼՅԱՆ