Ո՞վ ավե­լի ուժեղ կգտնվի. Երև­ա­նը ակ­տի­վո­րեն մա­նև­րում է, իսկ Բա­քուն դեռ չի հա­սու­նա­ցել

materik.ru-ն «Արդյո՞ք Լեռնային Ղարաբաղին պետք է «նորմանդական ձևաչափ» տարբերակը» վերնագրով հոդվածում գրում է, որ Հայաստանի վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը ցուցադրում է կերպարային մտածողության ունակություններ: 

Եթե վերջերս Հայաստանի և Թուրքիայի միջև հարաբերությունների բարելավման մասին խոսելից նա օգտագործել էր եղանակային բառապաշար, ապա հիմա անցել է աշխարհագրության լեզվին: 

Կառավարության նիստին պատասխանելով ղարաբաղյան հակամարտության կարգավորման հեռանկարների մասին պատգամավորի հնչեցրած հարցին՝ Փաշինյանն ասել է. 

«Խոսքն այն մասին է, որ քանի դեռ Մադրիդյան սկզբունքների բոլոր պարամետրերը մեզ համար թափանցիկ չեն, մեզ համար դժվար է ասել՝ դա մենք ընդունո՞ւմ ենք որպես բանակցային գործընթացի հիմք, թե՞ չենք ընդունում»: 

Օրինակ` նույն ճանապարհով կարելի է գնալ Սևան, Գավառ, Դիլիջան, Վարդենիս կամ Իջևան, բայց եթե Արմավիր է պետք գնալ, ապա այնտեղ այդ ճանապարհով գնալ չի լինի, սակայն եթե պարզվի, որ այն մեր ճանապարհին է, ապա կարելի է գնալ:

 Նույնը և Մադրիդյան սկզբունքների հետ է: Եթե պարզվի, որ այն մեր ճանապարհին է, ապա կարելի է գնալ թեկուզ մինչև մոտակա խաչմերուկը, իսկ եթե ոչ, ապա ինչոր մեկը մեզ խաբում է»: 

Ի դեպ, ավելի վաղ Փաշինյանը հայտարարել էր, որ պետք է ստանալ բացատրություն այդ սկզբունքների շրջանակների և հնարավորությունների ամպլիտուդի մասին:

 Հայաստանի վարչապետի այս հայտարարությունները նշանակալի են շատ տեսակետերից: 

Այն, որ Մադրիդյան սկզբունքների ամբողջական տեքստը հակամարտող կողմերի տրամադրության տակ է գտնվում, կասկած չկա, բայց մինչև հիմա ոչ ոք այն չի հրապարակել: 

Բացառություն է միայն Ակվիլի հայտարարությունը, որտեղ նշվել են բազային սկզբունքները՝ Լեռնային Ղարաբաղի շուրջ գտնվող տարածքների վերադարձ Ադրբեջանին, Ղարաբաղին ժամանակավոր կարգավիճակի տրամադրում, որը կապահովի նրա անվտանգությունը և ինքնակառավարումը, միջանցքի ապահովում Հայաստանի հետ և հետագայում կարգավիճակի վերջնական որոշում իրավաբանական պարտադիր կամքի արտահայտմամբ, տեղահանվածների վերադարձ, միջազգային անվտանգության և խաղաղության ապահովման երաշխիքներ: 

Նշենք, որ Մադրիդյան սկզբունքները չեն մշակվել առանձին որևէ մեկի կամ Բաքվի և Երևանի հետ, չնայած նրանց կարծիքները հաշվի են առնվել: 

Այդ փաստաթուղթը հակամարտող կողմերի համար չունի իրավաբանական պարտադիր կատարման ուժ, չնայած կողմերը այն ընդունել են որպես ընթացող բանակցային գործընթացի հիմք: 

Անցած 10 տարիների ընթացքում այդ սկզբունքները, կապված առաջացած իրավիճակների հետ, ենթարկվել են փոփոխությունների: Եղել են ժամանակներ, որ թվացել է, թե ԵԱՀԿ Մինսկի խումբը հասել է արդյունքի և հենց հիմա կհաստատվի «ճանապարհային քարտեզը», բայց տարբեր պատճառներով ամեն ինչ փլուզվել է, ընդ որում՝ նաև այդ սկզբունքների իրականացման հաջորդականության հարցերի հետ կապված: 

Ներկայումս Փաշինյանը հարցը այլ հարթության վրա է դնում՝ որոշել Մադրիդյան սկզբունքների վերջնակետը, որպեսզի պարզ լինի՝ գնա՞լ այդ ուղիով, թե՞ ոչ: 

Ընդ որում, նա բացատրություններ է պահանջում ԵԱՀԿ Մինսկի խմբից, որը ունակ է նման բան անել ամենաքիչը անդամ երկրների ղեկավարների հետ խորհրդակցելուց հետո: 

Փաշինյանը ճիշտ է այն հարցում, որ ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի քաղաքական-դիվանագիտական ռեսուրսները առանց նոր ազդակ հաղորդելու, փաստացի, վերջացել են: 

Բացի դա, բանակցային օրակարգից անհետացել են 2016 թվականի ապրիլ յան պատերազմից հետո Վիեննայում և Սանկտ Պետերբուրգում ձեռք բերված պայմանավորվածությունները, ըստ որոնց, պետք է սահմանագծում իրականացվի մշտադիտարկում այնտեղ հայտնված միջազգային դիտորդների կողմից: 

Հնարավոր է, որ Փաշինյանին նման մտքերի է դրդել նախատեսվող «նորմանդական ձևաչափի» օրինակը՝ Ուկրաինայի արևելքում իրավիճակի կարգավորման հարցով չորս երկրների (Գերմանիա, Ֆրանսիա, Ռուսաստան, Ուկրաինա) ղեկավարների հանդիպումը: 

Նման համատեքստը կարող է բանակցություններին Ստեփանակերտի անմիջական մասնակցության հնարավորություն տալ, քանի որ ուկրաինական ճգնաժամի հաղթահարման կոնտակտային խմբի աշխատանքներին մասնակցում են Դոնեցկի և Լուգանսկի Հանրապետությունները: 

Բացի դա, «նորմանդական քառյակը» քննարկելու է Ուկրաինայի կազմում Դոնբասի հատուկ կարգավիճակի հարցը: Զուգահեռները միշտ էլ ունեն պայմանական բնույթ, բայց Ադրբեջանը ոչինչ չի արել Ղարաբաղը իր իրավական դաշտ վերադարձնելու հարցում:

 Նա հայտարարում է միայն իր տարածքային ամբողջականության մասին և անտեսում կարգավիճակի հարցը: Այս դեպքում հարց է ծագում՝ եթե Մադրիդյան սկզբունքները ո՛չ Բաքվի և ո՛չ էլ Երևանի համար են, ապա ինչպե՞ս և ինչո՞վ դրանք փոխարինել: 

Ինչպես նշում է Eurasianet կայքը, Փաշինյանը, չհրաժարվելով Մադրիդյան սկզբունքներից, ուղղակի զոնդավորում է «խաղաղության» պարամետրերը՝ դրանք տեղափոխելով խաղաղության պայմանագրի հիմնական սկզբունքների դաշտ: 

Բացառված չէ, որ դա հայ-ամերիկյան լոբբիստական խմբի՝ Մադրիդյան սկզբունքներից հրաժարվելու պահանջի արդյունք է, քանի որ, ըստ նրանց, դա նշանակում է «հողի փոխանակում թղթի հետ»: Փոխզիջումային ուղիների իր պատրաստակամությունը նշելով՝ Փաշինյանը պնդում է, որ նույնն անի նաև Ադրբեջանը: 

Սակայն օբյեկտիվորեն դատելու դեպքում կարելի է տեսնել, որ Բաքուն դրա համար դեռ չի հասունացել: Ինչպես նշում է արևմտյան մի դիվանագետ, ամեն ինչ պտտվում է «տարածք խաղաղության դիմաց» սկզբունքի շուրջ, իսկ եթե խաղաղությունը միայն ռազմական գործողությունների բացակայությունն է, ապա ստացվում է, որ տարածք հանձնելով՝ հայերը կստանան միայն չհարձակվելու մասին խոստում, իսկ դա հարցի լուծում չէ: 

Իրականում անհրաժեշտ է Լեռնային Ղարաբաղի ինչ-որ կարգավիճակի ճանաչում, նրա անվտանգության որևէ երաշխիք և այդպես շարունակ: Փաշինյանն առայժմ ակտիվ մանևրում է: Ի՞նչ արդյունքի և արդյո՞ք որևէ արդյունքի կհասցնեն նրա այդ ջանքերը, դժվար է կանխագուշակել: 

Հակամարտող կողմերի մոտ եղել է և կա ներքին ուժեղ հակադրություն: Ադրբեջանի նախագահ Իլհամ Ալիևը առայժմ չի նախանշել իր նոր դիրքորոշումը, եթե, իհարկե, նա նոր դիրքորոշում ունի: 

Այնինչ փոխվում են արտաքին հանգամանքները և ուժեղանում է դրանց ազդեցությունը տարածաշրջանում ընթացող պրոցեսների վրա: 

Ո՞վ ավելի ուժեղ կգտնվի:

Կամո Խաչիկյան