Աբգար Ափինյան. «Սերգեյ Եսենինի ինքնասպանությունը» (Շաբաթօրյա ընթերցումներ «Փաստ» օրաթերթից)

«ՓԱՍՏ» ՕՐԱԹԵՐԹԸ ՇԱՐՈՒՆԱԿՈՒՄ Է «ՇԱԲԱԹՕՐՅԱ ԸՆԹԵՐՑՈՒՄՆԵՐ» ՇԱՐՔԸ՝ ՆԵՐԿԱՅԱՑՆԵԼՈՎ ՀԱՅ ԳՐԱԿԱՆՈՒԹՅԱՆ ՆՄՈՒՇՆԵՐԻՑ, ԱՅԴ ԹՎՈՒՄ՝ ՄԵՕՐՅԱ ԳՐՈՂՆԵՐԻ: ԱՅՍ ԳՈՐԾՈՒՄ ՄԵԶ ՄԵԾԱՊԵՍ ԱՋԱԿՑՈՒՄ Է ՀԱՄԱՀԱՅԿԱԿԱՆ ԳՐՈՂՆԵՐԻ ՄԻՈՒԹՅԱՆ ՆԱԽԱԳԱՀ, ԳՐԱԿԱՆԱԳԵՏ ԱԲԳԱՐ ԱՓԻՆՅԱՆԸ, ԻՆՉԻ ՀԱՄԱՐ ՇՆՈՐՀԱԿԱԼ ԵՆՔ:

ԱԲԳԱՐ ԱՓԻՆՅԱՆ

ՍԵՐ­ԳԵՅ ԵՍԵ­ՆԻ­ՆԻ ԻՆՔ­ՆԱՍ­ՊԱ­ՆՈՒ­ԹՅՈՒ­ՆԸ

Երկիրը լցվել է դավաճաններով ու մատնիչներով, է՜յ, քաղաքացինե՛ր, ինչո՞ւ ձայն չեք հանում` բանաստեղծ Սերգեյ Եսենինն էր, կանգնել էր «Անգլետեր» հյուրանոցի մոտ ու գոռում էր: Հյուրանոցում պիտի մի անծանոթի հանդիպեր, որ գաղտնի ծրար էր բերելու և անհավատալի տեղեկություն` իբր իր գրող ընկերները մատնել են իրեն: Ինչպե՜ս կարող էր նման բան լինել, երբ մի քանի րոպե առաջ միասին խմում էին մոտակա կաբակում:

- Հանգստացի՛ր, Սերգե՛յ,- հնչեց ծանոթ մի ձայն` Բորիսն էր, Եսենինի ընկերը, որ թիկունքից ձեռքը բարեկամաբար ուսին դնելով՝ շարունակեց,- դու Ռուսաստանի վերջին լիրիկն ես, Սերգե՛յ, չե՞ս տեսնում՝ ինչ են անում քեզ հետ: 

Հեռացի՛ր, փախի՛ր այստեղից, արդեն լուրեր են տարածում, որ դու լրտես ես, որ քո տեղն արդեն գիտեն օրգանները, դու ժողովրդի թշնամի ես, և քո միակ ելքն ինքնասպանությունն է: 

Ում հանդիպում եմ, հարցնում են` Սերգեյը դեռ ո՞ղջ է, կյանքին դեռ վերջ չի՞ տվել: Քո մահավճիռն արդեն կայացված է, և միակ մարդը, որ անտեղյակ է դրանից, դու ես: Գրողների միությունում գիտեն անգամ, թե քեզ ինչպես են սպանելու: 

Քեզ ոչ ոք չի պաշտպանում, դու մենակ ես, այսքան թշնամի ունես, կառավարությունն ինչու՞ պիտի քեզ խնայի: Եվ ինչո՞ւ փրկի` դու այս կարգերն էլ չընդունեցիր, ազատ պոետ ես քեզ երևակայում: Դա նպատա՞կ է, հիմա մարդ մի նպատակ պիտի ունենա` ապրել ամեն գնով: Կաշիդ փրկիր, Սերգե՛յ, դու կրակի հետ ես խաղում:

-Բորի՛ս, այդ ինչե՞ր ես խոսում, չէ՞ որ ես հանճար եմ: 

- Հենց դրա համար էլ քեզ սպանելու են, և այդ մեղքն էլ են քեզ վրա գցելու: Գրողների միության վարչությունում եմ լսել` խոսում էին իբր մեղքդ ապացուցված է, և ուրիշ ելք չունես, ինքնասպանությունից բացի: 

Դու վերջին պոետն ես, Սերգե՛յ, ինչո՞ւ քեզ չկարողացար պահել: Քեզ շրջապատել ես դավաճաններով ու մատնիչներով, մի բաժակ դրանց հետ խմելու համար կյանքդ կործանեցիր: 

Քո փառքի հետ այդ սողունները հաշտվել չկարողացան, նրանք ամեն օր քո մահն են ուզում: Իսկ դու, միամիտ գեղջուկ, հավատում ես ամեն ժպիտի, ինչպե՞ս չես տեսնում նրանց ատելությունը: 

Նրանք շրջապատել են քեզ, նրանք վազում են քո հետևեից, և գիտե՞ս, թե ինչու: Քո փառքին են ուզում քսվել, ահա ինչու: Չեն հանգստանալու, մինչև քեզ չուտեն: Ես քեզ հիշում եմ` պայծառ մի տղա, դու մեր նոր պոեզիայի արևն էիր լինելու: 

Հիմա ի՞նչ ես դարձել` կանանց հետևից քարշ եկող հարբեցող: Նրանք են քեզ դարձրել այդպիսին` հարբեցող ու սկանդալիստ: 

Իրենք քեզ հասնել չկարողացան, բայց իրենց հաջողվեց քեզ ընկղմել այս կաբակների ցեխի մեջ: Նրանք քեզ քարշ են տալիս գինետնից գինետուն` քեզ վարկաբեկելով, անունդ կեղտոտելով:

-Բորի՛ս, դու ոչ կյանքից ես բան հասկանում, ոչ էլ կանանցից,- արհամարհանքով հրաժեշտ տվեց ընկերոջը Եսենինն ու քայլերն ուղղեց դեպի «Անգլետեր»:

Հյուրանոցի իր համարի առջև շվարեց` դուռը կիսաբաց էր: Բանալիները ձեռքի մեջ դողացին` մի՞թե Բորիսը ճիշտ էր: 

Բայց հետ դառնալ այլևս չէր կարող` իրեն արդեն դռների մեջ դիմավորեցին: Չտեսավ քանիսն են, միայն մի բան նկատեց` հյուրերը սև բաճկոններով էին` ՆԳ ժողկոմատից: Ասացին՝ օրդեր ունեն խուզարկության, բայց ցույց չտվեցին: Քրքրեցին ճամպրուկներն ու պայուսակը, ոչինչ չգտան: 

-Ասում ես՝ անմեղ ես, հա՞, հիմա կտեսնենք, տեղից վեր կացավ բարձրահասակ չեկիստն ու աթոռով հարվածեց Եսենինի կրծքին: Վարագույրը պոկվեց և շրխկոցի հետ ներս մտան երեք հոգի: Եսենինը ճանաչեց ներս մտնողներին` Գրողների միությունից էին:

Եկել են, որ ինձ փրկեն, բայց ինչո՞ւ չեն մոտենում, ինչո՞ւ են կանգնել հեռու, դռների արանքում, և ինչո՞ւ են ժպտում այսպես ծաղրական, ես իրենց ի՞նչ եմ արել` փորձեց հասկանալ Եսենինը, բայց հետևեց երկրորդ հարվածն ու ընկավ արյունլվա: 

Դիմադրելն արդեն անիմաստ էր` Եսենինն արդեն միայն հետևում էր, թե ինչ են անում իր հետ, զգաց, թե ինչպես ձեռքը ջարդեցին, պարանը հագցրին վզին, սեղմեցին օղակը: Չեկիստներից մեկի ձեռքին լուսանկարչական պարատ կար` ու՞մ էր պատրաստվում լուսանկարել կամ ի՞նչ:

Եվ հանկարծ մթնող հայացքի առջև ցոլացին պայծառ պատկերներ` ժապավենի պես իր կյանքն էր անցնում իր իսկ աչքերի դեմ` գյուղական ճանապարհին իրեն սպասող կար` իր մայրը: 

Հետո մեծ պոետին տեսավ` Բլոկին, որ իրեն հռչակեց բանաստեղծ ողջ Ռուսիայով մեկ: Հետո կանայք էին, անթիվ, անհաշիվ կանայք, ու նրանց մեջ իր ամենասիրելին` հայուհի Շագանեն` ինչո՞ւ չպահեց: 

Ոչ ոքի պահել չկարողացավ, ոչ մեկին սիրելու ժամանակ չունեցավ: Ուզում էր սիրել բոլորին ու կորցրեց միակին` կորցրեց սերը: Հաշվում էր կանանց, պարծենում էր, որ շատերին է սիրել, բայց հիմա ոչ ոք չկար, որ փրկեր իրեն: Ընկերնե՞ր ... ահա, եկել են չեկիստների հետ, որ տեսնեն ինչպես են իրեն սպանում, տեսնեն ու հանգստանան:

Երբ ամեն ինչ ավարտվեց, ներս կանչեցին թղթակիցներին, որ վախեցած սպասում էին բացատրության: Ինքնասպանություն է, վերջ տվեց իր կյանքին` հայտարարեց սև բաճկոնավորը: Այդպես էլ գրեցին թերթերում...