«Ան­թույ­լատ­րե­լի է, որ հա­սա­րա­կա­կան, առա­վել ևս՝ քա­ղա­քա­կան որո­շա­կի տրա­մադ­րու­թյուն­ներ փո­խանց­վեն բա­նա­կին»

Հասարակական որոշակի տրամադրությունների գեներացման, բևեռացման վտանգի, պետական կարևորագույն ինստիտուտների նկատմամբ առկա շահարկումների վերաբերյալ զրուցել ենք քաղաքագետ Էմիլ Օրդուխանյանի հետ։ 

Մինչ այդ՝ դիտարկելով վերջին երկու տարիների ընթացքը՝ նույն հասարակական տրամադրությունների, հասարակության քաղաքականացվածության համատեքստում, քաղաքագետը նկատում է. 

«Ըստ էության, ժողովուրդն է հեղափոխություն արել։ Հեղափոխությունն, առհասարակ, ժողովրդի լայն զանգվածների ներգրավմամբ տեղի ունեցող քաղաքական գործընթացն է։ Հիմա այս ընթացքում հասարակության մեջ կարող են լինել հատվածներ, որոնք այլակարծություն կցուցաբերեն։ 

Սա բնական է և օրինաչափ, այդ թվում` առաջիկա հանրաքվեի առումով։ Այդուհանդերձ, մի իրողություն կա. եթե որևէ ժողովուրդ հոգնում է հեղափոխության կեսին, դրանով տապալում է հեղափոխական գործընթացը։ 

Հեղափոխությունները եկարատև գործընթացներ են՝ տարբեր փուլերով։ Առաջին փուլն իշխանության փոփոխությունն է, բայց դրանով հեղափոխությունը չի կարող ամբողջականանալ։ Այսինքն, մենք պետք է անցում կատարենք այլ ոլորտներում հեղափոխական գործողությունների, որպեսզի հեղափոխություն ասվածը լինի ամբողջական և չլինի կիսատ։ 

Ֆրանսիացիները հեղափոխության լավագույն փորձն ունեն, բայց Լուի Անտուան Սեն-Ժյուստը մի թևավոր խոսք ունի՝ «Նրանք, ովքեր կիսատ հեղափոխություններ են անում, փորում են սեփական գերեզմանը»։ Այսինքն, որպեսզի հասարակությունն էլ չմխրճվի այդ ճահճի մեջ, պետք է մինչև վերջ տանի գործընթացը։ Այս տեսանկյունից քաղաքական առումով հասարակությունը պետք է կոնսոլիդացվի մեկ կարևոր նպատակի շուրջ, որը բխում է պետականության շահից։

 Որևէ կիսատ բան երբևէ չի կարող պրոդուկտիվ լինել, այդ թվում՝ հեղափոխությունը»,-«Փաստի» հետ զրույցում նշում է քաղաքագետը։ Է. Օրդուխանյանի խոսքով, այսօր մեր հասարակության մեջ հասարակական, քաղաքացիական բախման պոտենցիալ գոյություն չունի. 

«Որքան էլ դիսկուրսում կոշտ դրսևորումներ եղան, այնուամենայնիվ, դրանք քաղաքական գործողությունների, քաղաքացիական վարքագծի մեջ չարտահայտվեցին։ Բնական է, որ կան քաղաքական տարբեր հայացքներ, բայց դրանք ժողովրդի տարբեր շերտերի միջև մեկը մյուսի նկատմամբ բռնի գործողությունների չեն վերաճելու»։ 

Քաղաքագետի խոսքով, այն թեզը, ըստ որի՝ հասարակության մեջ բևեռացում կա, արհեստական է. 

«Հասարակությունների մեջ բևեռացումներ առաջանում են, երբ կան որոշակի նախադրյալներ։ Դրանք կարող են բնորոշ լինել բացառապես պլյուրալ հասարակություններին, որոնք էթնիկ, մշակութային, լեզվական, կրոնական որոշակի տարբերություններ ունեն։ Մեր պարագայում, որպես մոնոէթնիկ, կոնսոլիդացված ազգային հասարակություն, այդ բևեռացում ասվածը խիստ արհեստական է։ 

Կարող են լինել տրամադրություններ, դիրքորոշումներ, բայց մեր պարագայում չենք կարող հասարակությանը բևեռների բաժանել՝ պայմանավորված քաղաքական տարբեր հայացքներով։ Ըստ էության, քաղաքական որոշ ուժերի է ձեռնտու հասարակությանը ներկայացնել որպես բևեռացված տարբեր միավորներ։ 

Քաղաքական շահ կա այս ամենի մեջ։ Հասարակության քաղաքական հայացքների և դիրքորոշումների վրա այսօր ազդեցությունները բացառապես ներքաղաքական դաշտից են բխում։ Այսինքն, չկան արտաքին քաղաքական մարտահրավերներ, որոնք հասարակության մեջ քաղաքական տարբեր հայացքների և դիրքորոշումների համար անջրպետ կստեղծեն»։ 

Խոսելով այն տրամադրությունների գեներացման մասին, որոնք տեղավորվում են պետական կարևորագույն օղակների, մասնավորապես բանակի նկատմամբ շահարկումների տրամաբանության մեջ, մեր զրուցակիցը նշեց.

«Զինված ուժերին քաղաքական նպատակներով հեղինակազրկելու և վարկաբեկելու փորձերն ուղղակի սպառնալիք ու վտանգ են հայոց պետականությանը։ Իշխանությունը պետք է ամեն ինչ անի, որ երբևէ քաղաքական հայացքներ և դիրքորոշումներ չներթափանցեն բանակ։

 Անթույլատրելի է, որ հասարակական, առավել ևս քաղաքական որոշակի հայացքներ և տրամադրություններ փոխանցվեն բանակին։ Կա տարածված մի թեզ, թե բանակը հասարակության հայելին է, և այն, ինչ կատարվում է հասարակության մեջ, իր հայելային անդրադարձը նաև բանակում կարող է ունենալ։ 

Իրականում սա թյուր, կեղծ և վտանգավոր թեզ է։ Բանակը փակ կառույց է, ունի հստակ գործառույթ՝ պահպանել պետության անվտանգությունը։ Եվ այս առումով բանակը երբևէ չի կարող հասարակության հայելին լինել։ 

Սա մի կառույց է, որտեղ յուրաքանչյուր անձ, որը զորակոչվում է ծառայելու, պետք է անցնի այդ ֆիլտրով, բնականաբար, բացառապես պետականամետ գիտակցություն կրելով՝ իրացնի պետական շահերը։ Այնպես որ, այս մասով բանակը ապաքաղաքական կառույց է, և այդ օղակի քաղաքականացումը երբևէ չի կարող որևէ լավ նպատակի հանգեցնել»։ 

Անդրադառնալով հասարակական հատվածին՝ քաղաքագետը հավելեց. «Մենք գիտենք, որ թե՛ նախկինում, թե՛ այսօր հասարակության մեջ ինչպիսի «արժեքներ» կան, ինչպիսի արատավոր երևույթներ, որոնք բանակի կարգապահությունն ապահովող և իրականացնող օղակների գործառույթների թերի կատարման պարագայում կարող են որոշակի իրավիճակ ստեղծել։ 

Եթե հայացք ենք նետում մեր հասարակության տարբեր օղակների և սոցիալականացման տարբեր ինստիտուտներին՝ ընտանիք, բակ, կրթօջախներ և այլն, տեսնում ենք, որ կան բավականին խնդիրներ։ Այդ քրեական հակամշակույթ ասվածը որոշակի դրսևորումներ, որոշ դեպքերում նաև խրախուսանք է ստանում։ 

Կան ընտանիքներ, որոնք իրենց զավակներին միգուցե խրախուսում են նման վարքագիծ ունենալ։ Այսինքն, հասարակության մասով դաստիարակության, կրթության և բազմաթիվ այլ խնդիրներ կան։ 

Բայց, այնուամենայնիվ, կարևորը հետևյալն է. այնքան բարձր պետք է լինի վերահսկողությունը, որ ով էլ մուտք գործի բանակ, անցնի այդ ֆիլտրով, այսինքն, ամբողջությամբ այլ սոցիալականացում անցնի բանակում, իսկ վերադառնալով՝ հասարակության համար լինի շատ ավելի պիտանի քաղաքացի, քան մինչ այդ էր»։

ԱՆՆԱ ԲԱԴԱԼՅԱՆ