Մեկ «Զապորոժեցը»՝ հազար շիշ օղի

Խորհրդային Միության ամենատարածված փոքրիկ և ամենաէժան ավտոմեքենաներից մեկը, որը մեծ հաջողություն է ունեցել բնակչության շրջանում, ЗАЗ -965- ն է, որն ավելի շատ ժողովրդին հայտնի է «Զապորոժեց» անունով: 

Միայն 1960-1969 թվականների ընթացքում խորհրդային ավտոմոբիլային արդյունաբերությանը հաջողվել է արտադրել այդ մոդելի ավելի քան 320 000 մեքենա: 

«Զապորոժեց» ավտոմեքենայի պատմությունը սկսվել է խորհրդային քաղաքացիների ահռելի քանակության հեռագրերով և նամակներով, որտեղ մարդիկ հայտնել են բնակչության համար էժան մեքենա ստեղծելու և արտադրելու անհրաժեշտության մասին: 

Այդ իսկ պատճառով այդ ավտոմեքենան կարելի է անվանել իսկապես ժողովրդական մեքենա: 20-րդ դարի 50-ականների կեսերին դադարեցվել է «Москвич-401» ապրանքանիշի՝ 4 ուղևորի համար նախատեսված մարդատար ավտոմեքենաների արտադրությունը: Փոխարենը սկսել են արտադրել «Москвич-402»-ը, որն արդեն ավելի մեծ չափերի էր, և համապատասխանաբար գինը գրեթե կրկնակի, ինչը և սպառողներին, բնականաբար, դուր չէր գալիս: 

Այդ իրավիճակը բերել է ավելի մատչելի փոխադրամիջոց ստեղծելու անհրաժեշտության: Այդպես էլ սկսվել են «ժողովրդի համար» նախատեսված նոր ավտոմեքենայի ստեղծման աշխատանքները: Սկզբից ուսումնասիրվել է այլ երկրների փորձը, և արդյունքում ЗАЗ -965-ի նախատիպ է դարձել իտալական արտադրության Fiat 600-ը, և դրա հիման վրա էլ ստեղծվել է նոր խորհրդային ավտոմեքենան: 

Նշենք, որ սկզբում «Զապորոժեցը» կոչվում էր ԱՄՆ-ի այն գիտահետազոտական ինստիտուտի անունով, որը մեքենայի վրա աշխատելիս համագործակցել է մոսկովյան ավտոմոբիլաշինական գործարանի հետ: Մեքենայի փոքր չափսերին հասնելու համար որոշվել է շարժիչը տեղադրել հետևի մասում, ինչը թույլ է տվել առանձին տրանսմիսիա չտեղադրել: Հետաքրքիր ձևով է որոշվել այդ «կուզիկի» արժեքը: 

Համեմատական համարժեք է վերցվել այդ ժամանակվա մեկ շիշ օղու գինը: Քանի որ 1961 թվականին տեղի ունեցած դենոմինացիայի արդյունքում մեկ շիշ օղու գինը 18 ռուբլուց դարձել էր մեկ ռուբլի 80 կոպեկ, ստացվել է, որ 1960-1961 թվականներին 18 000 ռուբլի արժեցող ավտոմեքենայի գինը 1961 թվականից հետո իջել է մինչև 1800 ռուբլու։ 

Մի խոսքով, ավտոմեքենան գնահատվել է 1000 շիշ օղի։ Եթե հաշվի առնենք բնակչության եկամուտները, ապա այդ մեքենան գնելու համար պահանջվել է մոտ 15 ամսվա միջին աշխատավարձ, այսինքն՝ «Զապորոժեցը» գնելու համար խորհրդային քաղաքացին հեշտությամբ կարող էր կուտակել նման գումար։ ЗАЗ -965-ը իր «Զապորոժեց» անունը ստացել է այն ժամանակ, երբ ավարտվել են բոլոր նախագծահաշվարկային աշխատանքները և կազմակերպվել է զանգվածային արտադրություն: 

Այնպես է ստացվել, որ ЗАЗ -965-ի արտադրությունը տեղի չի ունեցել Մոսկվայի ավտոմոբիլաշինական գործարանում, քանի որ այդ ժամանակ այն ամբողջությամբ զբաղվում էր այլ մոդելների ավտոմեքենաների արտադրությամբ։

 Դա սկսել են արտադրել Ուկրաինայի Զապորոժիե քաղաքում գտնվող ավտոմեքենաշինական գործարանում, որը նախկինում արտադրում էր գյուղատնտեսական մեքենաներ: 

Մեքենան ստացել է ЗАЗ -965 ապրանքանշանային անվանումը: Այդ ավտոմեքենայի առանձնահատկությունն այն էր, որ նրա հետևի մասում ձևավորվել էր մի յուրահատուկ «կուզ», որի հետևանքով էլ այն ստացել էր «կուզիկ» մականունը: 

Ներկայումս «Զապորոժեցները» այնքան տարածված չեն, որքան նախկինում էին: Բայց հիմա էլ այս «կուզիկին» կարելի է երբեմն տեսնել փողոցներում։ 

Ավելին, «Զապորոժեցի» լավ պահպանված նմուշը ներկայումս կարող է ավելին արժենալ, քան շատ այլ մեքենաներ: 

Բանն այն է, որ ЗАЗ -965-ը ժամանակակից աշխարհում համարվում է արդեն գոյություն չունեցող ԽՍՀՄ պետության լեգենդար ժողովրդական ավտոմեքենան և այցեքարտերից մեկը: