«Օրենք­ներն անհ­րա­ժեշ­տու­թյուն են, այս­տեղ խնդիրն այլ է». ի՞նչ կտա հաշ­ման­դա­մու­թյան խմբե­րի անուն­նե­րի փո­փո­խու­թյու­նը

Աշխատանքի և սոցիալական հարցերի նախարարությունը հանրային քննարկման է ներկայացրել օրենքի երկու նախագիծ, որոնք անմիջականորեն վերաբերում են հաշմանդամություն ունեցող անձանց իրավունքներին։ Նախագծով սահմանվում են հաշմանդամություն ունեցող անձանց իրավունքների պաշտպանության հետ կապված հարաբերությունները, պետական քաղաքականության հիմնական սկզբունքները և ուղղությունները, այս ոլորտում կառավարության և լիազորված պետական կառավարման մարմնի լիազորությունները և այլ հարցեր։ 

Սահմանվում է դրույթ հաշմանդամություն ունեցող անձանց հարցերով զբաղվող ազգային հանձնաժողովի, ինչպես նաև հաշմանդամության հիմքով խտրականությունն արգելելու վերաբերյալ: 

Բացի դա, հաշմանդամություն ունեցող անձանց համար մատչելի և հավասար պայմաններ ապահովելու նպատակով սահմանվել են դրույթներ ֆիզիկական միջավայրի, տեղեկատվության և հաղորդակցման ապահովման վերաբերյալ, իսկ պետությունը երաշխավորություն է ստանձնում այլ անձանց հետ համահավասար անկախ կյանքի և համայնքում ներառվելու համար անհրաժեշտ պայմաններ և հավասար հնարավորություններ ստեղծելու ուղղությամբ: 

Որևէ մեկի համար գաղտնիք չէ՝ չնայած սահմանված պահանջներին, պարբերաբար քաղաքաշինության և այլ ոլորտներում խախտվում են հաշմանդամություն ունեցող անձանց համար մատչելիությունն ապահովելուն առնչվող նորմերը: 

Մատչելիության վերահսկողության և խթանման նպատակով այս նախագծով նախատեսվում է ստեղծել մատչելիության հանձնաժողով, որի առջև դրվում են մատչելիության պաշտպանության և ապահովման նկատմամբ վերահսկողության, համընդհանուր դիզայնի սկզբունքների ապահովման համար անհրաժեշտ միջավայրի ստեղծման, հանրային իրազեկվածության բարձրացման և այլ խնդիրներ: 

Նախարարությունը հանրային քննարկման հարթակում ներկայացրել է նաև «Անձի ֆունկցիոնալության գնահատման մասին» օրենքի նախագիծը, որի կարգավորման նպատակն է հաշմանդամության սահմանման մոդելից անցնել ֆունկցիոնալության գնահատման մոդելի, որը հնարավորություն կընձեռի իրականացնել անձի կարիքների բազմակողմանի գնահատում, հաշմանդամությունը դիտարկել ըստ անձի ֆունկցիոնալության սահմանափակման աստիճանի, նրա գործունեության և մասնակցության վրա միջավայրի գործոնների ունեցած ազդեցության: 

Մասնավորապես՝ նախատեսվում է հաշմանդամության խմբերի փոխարեն (1-ին, 2-րդ, 3-րդ խումբ և հաշմանդամ երեխա) սահմանել անձի ֆունկցիոնալության սահմանափակման աստիճանը՝ թեթև, միջին, ծանր, խորը: 

Օրենքների ընդունումը, դրանցում կատարվող փոփոխություններն, իհարկե, կարևոր են, բայց շատ ավելի կարևոր է, որ այդ օրենքները կիրառվեն առօրյա կյանքում։ «Ունիսոն» ՀԿ-ի գործադիր տնօրեն, «Փարոս» կամերային երգչախմբի համահիմնադիր Արմեն Ալավերդյանը «Փաստի» հետ զրույցում ասում է՝ նոր կարգավորումներն ու օրենքները, հիմնված միջազգային լավագույն չափանիշների և փորձի վրա, անհրաժեշտություն են։ 

«Դրանք օրենսդրական արդյունավետ դաշտ են ստեղծում, այստեղ խնդիրն այլ է։ 

Մենք ունեցել ենք լավ օրենքներ, բայց կիրառումը միշտ թույլ է եղել։ Ընդհանրապես, օրենքի հանդեպ հարգանքն այնքան էլ ուժեղ չէ, հաշմանդամության հարցերը, կարծես թե, միշտ էլ հետին պլան են մղվում, այնքան էլ չեն կարևորվում որոշում կայացնողների կողմից։ Կարող եմ օրինակ բերել։ 

Դեռևս 2007 թվականին մատչելի միջավայր ստեղծելու նպատակով ընդունվել են շինարարական նորմերը, բայց դրանց կիրառումը միշտ կամայական է։ Շատերը չեն կարևորում դրանք, և այսօր էլ ունենք հանրային նշանակության նորակառույց շինություններ, որոնք մատչելի չեն հաշմանդամություն ունեցող անձանց համար»,-ասում է Ալավերդյանը։ 

Նա նշում է՝ մշտապես խոսվում է այն մասին, որ հաշմանդամություն ունեցող անձը խնդիր ունի ինտեգրվելու հասարակությանը, ինչը սխալ է։ «Պետության խնդիրն է՝ ստեղծել բոլոր պայմանները, որ լինի ներառական հասարակություն։ Դու ստեղծում ես բոլոր պայմանները, որ մարդը կարողանա, այսպես ասած, լիարժեք ապրել իր հնարավորության սահմաններում։ 

Պարզ է, որ տարբեր մարդիկ ունեն տարբեր հնարավորություններ բոլոր առումներով՝ առողջական, ֆինանսական, գիտական, ստեղծագործական և այլն»,-նշում է մեր զրուցակիցը։ Անդրադառնալով խնդիրներին, որոնց այսօր էլ բախվում են հաշմանդամություն ունեցողները, «Ունիսոն» ՀԿ-ի գործադիր տնօրենն ասում է՝ դրանք շատ են ու բազմազան։ 

«Շատ հրատապ է հաշմանդամություն ունեցող անձանց զբաղվածության հարցը։ Մեր կազմակերպությունը փորձում է այն հնարավորինս լուծել։ 

Ցավոք, անցած տարվանից սկսած զրկվել ենք պետական աջակցությունից։ Այս տարի նույնիսկ մրցույթ չի հայտարարվել, իսկ հայտարարված մրցույթների մեջ էլ չկա զբաղվածության թեման։ 

Այս հարցում պետք է համապարփակ ծրագիր, պետությունը պետք է ավելի ակտիվ լինի։ Բացի դա, բավական սուր է վերականգնողական միջոցների խնդիրը, ունենք որակյալ և ժամանակակից վերականգնողական տարբեր սարքերի և կենտրոնների անհրաժեշտություն»,-ընդգծում է Արմեն Ալավերդյանը՝ հավելելով, որ հրատապ լուծում պահանջող խնդիրներն այսքանով չեն ավարտվում։ 

ԼՈՒՍԻՆԵ ԱՌԱՔԵԼՅԱՆ