«Ամեն ինչ նույնն է, թղթա­բա­նու­թյունն է ավե­լա­ցել»

ՀՀ-ում վերջին երկու տարվա ընթացքում տեղի ունեցած դեպքերի հաջորդականությունն ու տեղի ունեցող զարգացումներն ընթանում են երկրաչափական պրոգրեսիայի սկզբունքով, անգամ այն աստիճան արագ, որ հաճախ հնարավոր չէ հետևել լրահոսում տեղի ունեցող իրադարձությունների ողջ ընթացքին ու բովանդակությանը։ 

2018-ին տեղի ունեցած իշխանափոխությունից հետո իշխանության եկած քաղաքական ուժը իր կառավարման արդեն երկու տարիների ընթացքում քանիցս ապացուցել է, որ հեռու է պետական կառավարումից, իսկ իրենց կողմից իրականացվող քաղաքականության ու գործողությունների մեջ դժվար է տրամաբանություն գտնել։ 

Եթե փորձենք հիշել, թե ինչ բոցավառ ու ամբոխահաճո հայտարարություններ էր հնչեցնում այսօրվա վարչապետը փողոցներից ու հրապարակներից, որոնք համբերության բաժակը լցրած ժողովրդի համար սրտի բալասան էին, և տեսնենք, թե ինչի ականատես դարձանք Նիկոլ Փաշինյանի իշխանության գալուց հետո, ապա պարզ է դառնում, որ իշխանության գլխարկը իշխողի հոգեբանությունը փոխում է կայծակնային արագությամբ։ 

Որքան էլ տարօրինակ հնչի, իշխանություններն սկսել են առաջնորդվել «պետությունը մենք ենք, պետբյուջեն էլ՝ մեր սեփականությունը» տրամաբանությամբ, արդյունքում կատարվում են խոշոր ծախսեր, որոնց արդյունավետությունը, մեղմ ասած, խիստ կասկածելի է։ 

Հենց միայն 7 անձից ազատվելու փաշինյանական նկրտումների համար հանրաքվե անցկացնելու նպատակով 3,5 մլրդ դրամի ծախսը լավագույն օրինակներից է։

Հիմա՝ մի երևույթի մասին, որը իշխանափոխությունից հետո անընդհատ հանրային ուշադրության կենտրոնում է, և որի հետ կապված իշխանությունները ոչ մի հոդաբաշխ պարզաբանում չեն ներկայացրել։ Խոսքը պետական ապարատում «բարի ավանդույթ» դարձած պարգևավճարների մասին է։ 

Չէ, իրականում պարգևավճարը նորմալ երևույթ է և ընդունված է ամբողջ աշխարհում, սակայն խոսքը մի կողմից՝ ինքնապարգևատրման ինստիտուտի մասին է, մյուս կողմից՝ «առաջին դեմքերի» աստղաբաշխական պարգևատրումների, և վերջապես՝ առանց աշխատանքի որակի գնահատման պարգևատրումների մասին: Ինչպես հայտնի ֆիլմում է ասվում, «մեր երկիրը ուսուցչին քիչ է վճարում, բժշկին քիչ է վճարում...», շարունակենք՝ սպային քիչ է վճարում, դասախոսին քիչ է վճարում, գիտնականին քիչ է վճարում, որպեսզի ոչ թե «երկիրը դարձնի երկիր», ինչպես հուշում է տրամաբանությունը, այլ մեկ տարում, օրինակ, ԱԺ պատգամավորները 14 անգամ պարգևավճար ստանան, կամ, ասենք, նախարարները, փոխնախարարները, մարզպետները ստանան աներևակայելի ծավալի պարգևավճարներ։ Թեմայի հետ կապված մասնագիտական սեգմենտը ներկայացնում է բավականին փաստարկված թեզեր, որոնց հետ ծանոթանալիս պարզ է դառնում, թե իրականում որտեղ է թաքնված «շան գլուխը»։ 

Ըստ այդմ, իշխանությունները պետական համակարգի աշխատողների բազային աշխատավարձի բարձրացման չեն գնում, որովհետև դա կպահանջեր անհամեմատ ավելի շատ միջոցներ, քան տասնյակ միլիոնավոր դոլարների պարգևատրումները: Այս ամենն իշխանությանը հնարավորություն է տալիս մի քանի անգամ քիչ գումար ծախսելով՝ կրկնապատկել բարձրաստիճանների՝ ընտրյալների աշխատավարձը:

 Շուրջ 1,5-2 տարի է՝ բոլորս տեսնում ենք, որ բարձրաստիճան պաշտոնյաները ստանում են ավելի բարձր, կայուն պարգևավճարներ, սակայն հարց է, թե ինչու իշխանությունը չի գնում բազային աշխատավարձի բարձրացման, քանի որ պարգևավճարների նպատակը ոչ թե աշխատավարձի բարձրացումն է, այլ լավ աշխատանքի խրախուսումը: 

Հավելենք, որ իրենց այս քայլն իշխանությունները մեկնաբանում էին այն պնդմամբ, թե պարգևավճարները կիրառվում են, որպեսզի պետական սեգմենտից լավ կադրերը չհեռանան մասնավոր սեկտոր, որտեղ աշխատավարձը մի քանի անգամ բարձր է։ 

Ինչպես հայտնի է, պետական գերատեսչություններում պարգևատրման ֆոնդը 10 տոկոսի փոխարեն դարձել էր 30 տոկոս, և գրեթե բոլոր պետական ծառայողները ստանում էին հենց այդքան պարգևավճար, սակայն բարձրաստիճան պաշտոնյաների դեպքում աշխատավարձը կրկնապատկվել էր, ի դեպ՝ հիշենք՝ վարչապետի գաղտնի հրամանով: 

Այսօր ունենք մի իրավիճակ, երբ Փաշինյանն անընդհատ խոսում է կոռուպցիայի դեմ պայքարի, հովանավորչության վերացման մասին, սակայն, ըստ մասնագիտական շրջանակների, իր իշխանությունն այդ ամենն անում է ավելի «կուլտուրական» ։ Ինչպես ասվում է հայտնի սքեթչում, «ամեն ինչ նույնն է, մենակ թղթաբանությունն է ավելացել»։ 

Իր վերջին հարցազրույցներից մեկի ժամանակ Նիկոլ Փաշինյանը հպարտությամբ խոսում էր այն մասին, որ 2019-ին կոռուպցիայի դեմ պայքարի արդյունքում պետական բյուջե է մուտքագրվել 100 մլն դոլար գումար, սակայն նույն 2019-ի պարգևավճարների ցանկն ուսումնասիրելով՝ պարզվում է, որ պետական ապարատում պաշտոնյաները պարգևատրվել են շուրջ 38 մլն դոլարով։ 

Ստացվում է այնպես, որ իշխանությունը «с лёгким движением руки» այդ գումարը մի գրպանից դրել է մյուս գրպանը։ Այսինքն՝ նախկինների գրպանից՝ ներկաների գրպանը: Իսկ թե դրանից ինչ է շահում երկիրն ու հասարակությունը, ինչ է շահում թոշակառուն, ուսուցիչը, գիտնականը, մի խոսքով՝ «ոչ ընտրյալներս», մնում է հարցական...

ԱՆԴՐԱՆԻԿ ՀԱՐՈՒԹՅՈՒՆՅԱՆ