Կո­րո­նա­վի­րու­սի պան­դե­մի­ան՝ հա­մաշ­խար­հա­յին տնտե­սա­կան ճգնա­ժա­մի ցու­ցիչ.

Կորոնավիրուսի պանդեմիան, պատկերավոր ասած, վարակել է նաև համաշխարհային տնտեսությունը։ Աշխարհի ֆինանսատնտեսական ոլորտը կանգնած է ճգնաժամի առաջ։ Համաշխարհային ֆինանսական շուկան շարունակում է տուժել կորոնավիրուսի տարածման պատճառով։

Ֆոնդային բորսաներում ինդեքսների զգալի անկում է նկատվում։ Փորձագետների գնահատմամբ, սակայն, ընթացիկ ցուցանիշները վատթարագույնն են ֆոնդային բորսաների համար 2008 թվականի համաշխարհային տնտեսական ճգնաժամից ի վեր:

Սրան գումարվել է նավթի համաշխարհային գների աննախադեպ անկումը, որը մեծապես հարվածել է նավթ արդյունահանող երկրների տնտեսությանը, ինչի արդյունքում նկատվում է այդ երկրների ազգային արժույթի արժեզրկում։ Այսպես օրինակ՝ նավթի գների անկման արդյունքում Ռուսաստանում ռուբլու կտրուկ անկում նկատվեց։

Բացի նավթի շուկայից, տեսանելի է նաև այնպիսի ապրանքների և հումքի գնանկում, որոնց հիմնական սպառողներից մեկը Չինաստանն էր, որտեղ կորոնավիրուսի տարածման պատճառով մեծապես նվազել է պահանջարկը։ Դրա արդյունքում է նաև, որ նվազել է Հայաստանի համար շատ կարևոր նշանակություն ունեցող պղնձի հումքի գները։

Սակայն կորոնավիրուսի ակտիվ տարածումը Չինաստանից դեպի այլ տարածաշրջաններ, մասնավորապես Եվրոպա, պատճառ դարձավ, որպեսզի երկրները փակեն իրենց սահմանները, չեղարկեն զանգվածային միջոցառումները, դադարեցնեն ավիահաղորդակցությունը և քաղաքացիների միջև շփումները, ինչի արդյունքում մեծ վնասներ է կրում ոչ միայն տուրիզմը և ավիաբիզնեսը, այլև հյուրանոցային բիզնեսը։ Եվ այս գործընթացն ազդում է գրեթե բոլոր երկրների, այդ թվում՝ Հայաստանի տնտեսության վրա։

Պետք է հաշվի առնել, որ ամեն տարի մեծ թվով զբոսաշրջիկներ էին այցելում Հայաստան, և հատկապես գարնանը բազմաթիվ իրանցիներ էին գալիս մեր երկիր Նովրուզը նշելու համար և գումարներ ծախսում այստեղ։ Իսկ Իրանում և մյուս երկրներում կորոնավիրուսի տարածման արդյունքում Հայաստանը զրկվում է զբոսաշրջության ընձեռած հնարավորություններից։

Վարակի տարածման պայմաններում որոշ ընկերություններ և բիզնեսներ արդեն իսկ ժամանակավորապես դադարեցրել են իրենց մասնաճյուղերի գործունեությունը՝ հաշվի առնելով, որ քաղաքացիները նախընտրում են մեկուսանալ, և դրա արդյունքում նվազել է սպառումը։ Եվ երբ տնտեսվարողները չեն աշխատում, նշանակում է, որ հարկային մուտքերը կնվազեն, իսկ բյուջեի կատարման համար օդ ու ջրի պես անհրաժեշտ է հարկային մուտքերի կատարումը։ Եվ, ըստ այդմ, մեծ է հավանականությունը, որ բյուջեի մուտքային մասով խնդիրներ կառաջանան։

Բարդ իրավիճակ է ստեղծվելու նաև բանկային համակարգում։ Ստեղծված պայմաններում մեծ թվով քաղաքացիներ և իրավաբանական անձինք, որոնք վարկեր էին վերցրել և ներգրավել բիզնեսի մեջ և այլ ոլորտներում, չեն կարողանալու ըստ ժամանակացույցի կատարել իրենց բանկային պարտավորությունները։

Իսկ բանկերը ստիպված են լինելու հետաձգել վարկային պարտավորությունների կատարումը, սակայն նրանք էլ խնդիրների առաջ են կանգնելու իրենց կողմից ներգրավված վարկերը և ավանդատուների տոկոսները վերադարձնելու հարցում։

Լուրջ պրոբլեմ կարող է ստեղծել նաև դրամի կտրուկ արժեզրկումը, ինչի նախանշանները շատ արագ կարող են տեսանելի դառնալ։ Եվ նախկինում եղել են նախադեպեր, երբ դրամի կտրուկ արժեզրկումը հանգեցրել է խուճապային տրամադրությունների ստեղծման և գների անհարկի բարձրացման։

Այս ամենի մասին խոսվեց նաեւ երեկ խորհրդարանում։

«Մենք կհաղթահարենք ոչ միայն կորոնավիրուսը, այլև ակնկալվող տնտեսական դժվարությունները»,-երեկ ասաց վարչապետ Փաշինյանը:

Հուսով ենք՝ այդպես էլ կլինի, սակայն դրա համար կառավարությունից պահանջվում է միջոցներ ձեռնարկել ոչ միայն վարակի հետագա տարածումը կանխելու ուղղությամբ, այլև կիրառել համապատասխան ֆինանսական և տնտեսական գործիքակազմ, որպեսզի տնտեսության մեջ տեղի ունեցող զարգացումները դուրս չգան վերահսկողությունից։ Եվ սա պետք է անել ճիշտ ժամանակին ու չսպասել, որ իրավիճակը խորանա։

ԱՐՏԱԿ ԳԱԼՍՏՅԱՆ