Ճա­նա­պար­հա­յին եր­թև­ե­կու­թյան կա­նոն­նե­րի խախ­տում­նե­րին վե­րա­բե­րող գոր­ծե­րի քննու­թյու­նը դա­տա­րա­նը կի­րա­կա­նաց­նի գրա­վոր ըն­թա­ցա­կար­գով

Արդարադատության նախարարությունը հանրային քննարկման է ներկայացրել նախագիծ, որով առաջարկվում է գրավոր ընթացակարգ ներդնել վարչական դատավարությունում։ Մասնավորապես՝ վարչական իրավախախտումների վերաբերյալ ՀՀ օրենսգրքի մի շարք հոդվածներով սահմանված գործերով, որոնք հայտնաբերվել են տեսանկարահանող կամ լուսանկարահանող տեխնիկական միջոցներով կամ ճանապարհային ոստիկանության ծառայողի կողմից՝ տեսաձայնագրող կամ լուսանկարահանող տեխնիկական միջոցներով, վարչական դատարանը գործի քննությունն իրականացնելու է գրավոր ընթացակարգով: 

Խոսքը վերաբերում է հիմնականում ճանապարհային երթևեկության կանոնների խախտումներին: Վերը նշված գործերի շարքում ներառված են նաև, այսպես կոչված, կարմիր գծերի հետ կապված խախտումները: Այս գործերի քննությունը դատարանը սկզբունքորեն իրականացնելու է գրավոր ընթացակարգով։ 

Միաժամանակ վարչական դատարանը գրավոր դատաքննություն կարող է կիրառել նաև այլ գործերով, եթե գտնում է, որ գործը քննելու և լուծելու համար ներկայացվել են բավարար ապացույցներ և բացակայում է դատավարության մասնակիցների առարկությունը։

Նախագծի հիմնավորման մեջ նշվում է՝ վարչական դատավարության օրենսգրքի 18-րդ գլուխը նախատեսում է գրավոր դատաքննության ինստիտուտ՝ դրա կիրառման պարտադիր նախապայման սահմանելով դատավարության մասնակիցների համաձայնությունը։ 

Վարչական դատավարությունում գրավոր ընթացակարգի նախատեսումը նպատակ ունի ապահովել գործերի արագ և արդյունավետ քննությունը՝ միաժամանակ դատարանին և դատավարության մասնակիցներին հնարավորություն տալով տնտեսելու ժամանակը։

 Սակայն իրավական կարգավորման նման պայմաններում գործի գրավոր քննության ընթացակարգը գործնականում կիրառություն չի գտնում՝ չծառայելով օրենսդրի հետապնդած նպատակներին։ 

Նշվում է՝ գրավոր դատաքննության կիրառումը հնարավորություն է տալիս թեթևացնելու դատական համակարգի ծանրաբեռնվածությունը այն գործերի գրավոր քննության միջոցով, որոնք իրավական կամ փաստական առումով բարդություն չեն ներկայացնում։ 

Այս առումով գրավոր դատաքննության ընթացակարգը նախընտրելի միջոց է վարչական գործերի արդյունավետ և արագ քննությունն ապահովելու համար։

 

Գործի քննության գրավոր ընթացակարգը բարելավելու անհրաժեշտությունը պայմանավորված է նախևառաջ այն հանգամանքով, որ վարչական դատարանում չափազանց մեծ քանակով վիճարկվում են ճանապարհային ոստիկանության կողմից կայացված տուգանքների վերաբերյալ որոշումները, որոնցով նախատեսված տուգանքի չափը չի գերազանցում 5 000 դրամը։ 

Պետական մարմինների ու դրանց պաշտոնատար անձանց ակտերն անվավեր ճանաչելու պահանջի վերաբերյալ վարչական գործերը հարուցվում են գլխավորապես ֆիզիկական անձանց կողմից ընդդեմ ճանապարհային ոստիկանության: 

Ճանապարհային անվտանգության ապահովման բնագավառում կայացված վարչական ակտերի շարքում հատկապես մեծ թիվ է կազմում տեսանկարահանող և լուսանկարահանող սարքերով հայտնաբերված իրավախախտումների վերաբերյալ գործերով վարչական ակտերի վիճարկումը։

Արդարադատության նախարարությունը մեջբերում է նաև միջազգային փորձը: 

Նշվում է՝ գործերի քննության գրավոր ընթացակարգի կիրառումը լայնորեն տարածված է միջազգային պրակտիկայում և անհրաժեշտ պահանջներին համապատասխանելու պարագայում ընդունելի դատավարական կառուցակարգ է նաև մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի նախադեպային պրակտիկայում։

«ՀՀ վարչական դատավարության օրենսգրքում փոփոխություն և լրացումներ կատարելու մասին» օրենքի նախագծով, բացի թվարկված փոփոխությունները, նախատեսվում է նաև գրավոր ընթացակարգից բանավոր ընթացակարգի անցնելու հնարավորություն: 

Որպես հիմքեր նշվում են գործի լուծման համար էական նշանակություն ունեցող փաստը բանավոր ընթացակարգի պայմաններում պարզելու անհրաժեշտությունը, մասնավորապես՝ դատավարության մասնակիցներից բացատրություն վերցնելու, վկաներին, փորձագետին կամ մասնագետին հարցաքննելու անհրաժեշտությունը կամ ոչ պատշաճ կողմին փոխարինելու կամ գործի քննությանն այլ անձանց ներգրավելու անհրաժեշտությունը: 

Բացի դա, կարգավորվել է գրավոր ընթացակարգից բանավոր ընթացակարգի անցնելու վերաբերյալ դատավարության մասնակցի կողմից միջնորդություն ներկայացնելու հարցը: Դատարանի կողմից դատավարության մասնակցի միջնորդության մերժումը պետք է լինի հիմնավորված:

Նախագծի 116-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված գործերով դատական ակտը կարող է բողոքարկվել միայն վարչական ակտի հասցեատիրոջ կողմից: Սահմանափակվել է վարչական մարմնի բողոքարկման իրավունքը: 

Վարչական դատարանում գրավոր ընթացակարգով քննված գործերի համար քննության գրավոր ընթացակարգ է սահմանվել նաև վերաքննիչ վարչական դատարանում: 

Հաշվի առնելով այն հանգամանքը, որ վարչական մարմինը նախագծի 116-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված գործերով չունի բողոքարկման իրավունք՝ նախատեսվել է, որ առաջին ատյանի դատարանի կամ վարչական վերաքննիչ դատարանի կողմից հայցն կամ վերաքննիչ բողոքն ամբողջությամբ բավարարվելու դեպքում դատական ակտն ուժի մեջ է մտնում հրապարակման պահից։

Նախագծերի ընդունմամբ ակնկալվում է բարձրացնել վարչական դատավարության արդյունավետությունը և նվազեցնել վարչական դատարանի ծանրաբեռնվածությունը:

ԼՈՒՍԻՆԵ ԱՌԱՔԵԼՅԱՆ