«Կրթության ոլորտում հայեցակարգային որևէ մոտեցում չի ցուցաբերվում, իրականացվում է «քաոսային» կառավարում»

Կրթության համակարգում կան բազում խնդիրներ, որոնք առաջ են եկել տարիների ընթացքում, սակայն դրանց այդպես էլ համակարգային լուծումներ չեն տրվել: Մշտապես խոսվում է այն մասին, որ պետք են նոր լուծումներ, նորարարություններ, հարմարեցում կրթական ժամանակակից համակարգին: Մինչդեռ կրթական մեր համակարգում կան ներքին տարաբնույթ բազմաթիվ հարցեր, որոնք երկար ժամանակ է՝ լուծում չեն ստանում: Օրինակ՝ առնվազն տարակուսելի է այն, որ մի քանի բարձրագույն ուսումնական հաստատություններ առ այսօր չունեն ռեկտորներ (ԺՊ-ներ են դեռևս), մի քանիսն էլ՝ հոգաբարձուների խորհուրդներ: 

Հայաստանի մայր բուհը՝ Երևանի պետական համալսարանը, չունի ո՛չ ռեկտոր, ո՛չ էլ գիտական խորհուրդ: Այսօր ռեկտորներ չունեն Տնտեսագիտական համալսարանը, Ճարտարապետության և շինարարության Հայաստանի ազգային համալսարանը, Հայաստանի ֆիզիկական կուլտուրայի և սպորտի պետական ինստիտուտը, Շիրակի Մ. Նալբանդյանի անվան պետական համալսարանը, Պոլիտեխնիկական համալսարանը:

Բուհերում ստեղծված այս իրավիճակն ինչպիսի՞ հետևանքներ կարող է ունենալ ուսումնական գործընթացի կազմակերպման վրա: Կրթության փորձագետ Ատոմ Մխիթարյանը նշում է՝ այս հարցը երկու կողմ ունի: «Առաջինն իրավաբանական է, երկրորդը՝ բարոյահոգեբանական: 

Բարձրագույն ուսումնական հաստատությունները չունեն ռեկտորներ, այլ ունեն ռեկտորների ժամանակավոր պաշտոնակատարներ: Սա իրավական առումով որևէ հետևանք չի կարող ունենալ, որովհետև ընթացակարգերը կարգավորվում են ռեկտորի պաշտոնակատարի միջոցով: 

Նա կարող է ստորագրել փաստաթղթերը, կատարել իր լիազորությունները և այլն: Այսինքն, այս առումով որևէ խնդիր չկա: Բայց բարոյահոգեբանական մթնոլորտի առումով, իհարկե, կան խնդիրներ, որովհետև ռեկտորի ազդեցությունը, ուզենք թե չուզենք, մեծ է: Հատկապես այն ժամանակ, երբ սկսվում է ընդունելության քննությունների շրջանը, նոր ուսանողներ պետք է ընդունվեն, դասերի կազմակերպման ընթացքում այդ մթնոլորտը խաթարվում է այն բուհերում, որոնք ընդամենն ունեն ռեկտորի ժամանակավոր պաշտոնակատարներ: 

Մի կողմից՝ այն մարդը, որը պաշտոնավարում է որպես ռեկտոր, բայց դեռևս ռեկտոր չի, համարձակ քայլերի չի կարող գնալ, մյուս կողմից՝ պրոֆեսորադասախոսական կազմն ու ուսանողությունը սպասողական վիճակում են, ինչը վատ իմաստով ազդում է ընդհանուր բոլոր գործընթացների ու ընթացակարգերի վրա: Եթե մենք ուզում ենք, որ մեր բուհերում մթնոլորտը թարմ, ստեղծարար լինի, պետք է արագացնենք ռեկտորների նշանակման գործընթացը»,-«Փաստի» հետ զրույցում ասում է Մխիթարյանը:

Հետաքրքրվում եմ՝ ըստ Մխիթարյանի, որոնք են ռեկտորների նշանակման ուշացման հիմնական պատճառները: Նշում է՝ այս հարցում պետք է հաշվի առնել մի քանի գործոն: 

«Չգիտեմ ուղղակի, թե դրանցից որն է ավելի ազդեցիկ և որն ավելի թույլ: Բուհերի ռեկտորներին նշանակում են հոգաբարձուների խորհուրդները, որոնց, ըստ էության, թելադրում է կառավարությունը, որովհետև նրա ներկայացուցիչները մեծամասնություն են: Ուստի վարկածներից մեկը հետևյալն է՝ այն մարդիկ, որոնք պետք է ընտրեն ռեկտոր, դեռևս կողմնորոշված չեն, այսինքն՝ չգիտեն, կամ գուցե վերևից հրահանգ չեն ստացել կոնկրետ ռեկտորի հարցում կողմնորոշվելու, հապաղում են այդ «հանձնարարականը» տալ, դրա համար դրանք չեն կատարվում: 

Երկրորդ գործոնը կարող է պայմանավորված լինել արտակարգ դրությամբ, որովհետև ուսումնական հաստատություններն, ըստ էության, չեն աշխատում, այսինքն՝ աշխատում են հեռավար ձևով, մարդիկ չեն հաճախում բուհեր, և դրանով էլ կարող է պայմանավորված լինել ռեկտորների նշանակման ուշացումը. այսինքն՝ սպասում են արտակարգ դրությունն ավարտվի, հետո նոր նիստ հրավիրեն և այդ հարցը քննարկեն: 

Չնայած սրան՝ շատերն ասում են՝ եթե հնարավոր է ուսումնական գործընթացը հեռավար ձևով կազմակերպել, ինչո՞ւ հնարավոր չէր նույն կերպ կազմակերպել այդ նիստերը: Երրորդ գործոնն էլ գուցե պայմանավորված լինի արձակուրդների մեկնարկով, ընտրությունները ձգվեն մինչև սեպտեմբեր, չնայած ասեմ նաև, որ որոշ բուհերի կանոնադրություններ թույլ չեն տալիս որոշակի ժամկետից ավելի ռեկտորի պաշտոնակատարներ ունենալ: 

Մի հանգամանք էլ կա՝ Հայաստանի Հանրապետությունում կառավարման «քաոսային» մոդել է, երբ որևէ համակարգված մոտեցում չի ցուցաբերվում որևէ ոլորտի նկատմամբ: Քանի որ մեր կրթության և մնացած բոլոր ոլորտներում կառավարումը կատարվում է այդ քաոսային սկզբունքներով, այս հարցն էլ երևի թողնված է երկրորդական, երրորդական նշանակության հարցերի թվում, դրա համար չեն կազմակերպվում ռեկտորի ընտրություններ»,-նշում է մեր զրուցակիցը:

 Նա նաև հավելում է՝ թերևս նույն գործոններն ազդում են նաև այն հանգամանքի վրա, որ շատ բուհերում դեռևս չեն կազմավորվում հոգաբարձուների խորհուրդներ: Բարձրագույն կրթության ոլորտում տարիներ շարունակ կան խնդիրներ, որոնք բարձրաձայնվում են կոնկրետ ժամանակահատվածներում և այդպես էլ դրանց հիմնովին լուծում չի տրվում: 

Օրինակ՝ շատ մասնագիտությունների դեպքում ամեն տարի դիմորդների թիվը շատ քիչ է լինում, կամ ընդհանրապես դիմորդներ չենք ունենում, մինչդեռ հստակ քայլեր չեն կատարվում այդ իրավիճակը շտկելու համար: 

Մխիթարյանը նշում է՝ բարձրագույն կրթության ոլորտում խնդիրները շատ-շատ են, դրանց մասին մշտապես բարձրաձայնում են: 

«Բարձրագույն կրթության համակարգում եղած բազմաթիվ խնդիրները համակարգային, ոչ թե դրվագային լուծումներ են պահանջում: Կրթությանը պետք է հայեցակարգային մոտեցում ցուցաբերվի, որը, ցավոք, մեր այսօրվա կառավարությունում նկատելի չէ: 

Հայեցակարգային որևէ մոտեցում չի ցուցաբերվում, իրականացվում է «քաոսային» կառավարում: Այս պահին առաջացավ այս խնդիրը, փորձում են դրան ժամանակավոր լուծում տալ՝ հասկանալով, որ այդ խնդիրը նորից գլուխ է բարձրացնելու, հետո մեկ ուրիշ խնդիր է առաջանում, և այդ քաոսային վիճակն ավելի է սրվում, ավելի քաոսային դառնում»,ընդգծում է կրթության փորձագետը: 

Այսօր, իհարկե, ունենք մեկ կարևոր խնդիր ևս՝ երեք ամիս անց մեկնարկելու է ուսումնական նոր տարին, այս պայմաններում գուցե դասապրոցեսները կրկին հեռավար տարբերակով անցկացվեն: Այստեղ, սակայն, կա կարևոր՝ առաջին դասարան և բակալավրիատի առաջին կուրս հաճախողների հարցը, որոնք միանգամից առնչվելու են հեռավար կրթության հետ:

Մխիթարյանը նշում է՝ այս հարցի լրջությունը գիտակցում է նաև ոլորտի պատասխանատուն և բարձրաձայնել է այդ մասին: 

«Այո, չի կարելի թույլ տալ, որ մարդը բուհ կամ դպրոց մտնի վերացական ձևով: Պետք է անպայման կազմակերպել դասապրոցեսները՝ հաշվի առնելով հանրապետությունում տիրող այս իրավիճակը: Հուսանք՝ մինչև ամռան վերջ այս իրավիճակը կկարգավորվի, և հնարավոր կլինի բոլոր դասերը սկսել սեպտեմբերի 1-ից, բայց եթե արտակարգ դրությունը շարունակվի, ապա պետք է տարբերակներ մտածել, որ առաջին կուրսեցիները, մագիստրատուրա ընդունվածները հնարավորություն ունենան ժամանակի մի մասը գոնե այցելել բուհեր, որովհետև կողմնորոշման, ինֆորմացիայի հավաքման, ընտելացման անհրաժեշտություն կա: 

Մենք կորցրեցինք ուսումնական կես տարի, եթե ուսումնական նոր տարին նորմալ չսկսենք, կկորցնենք ամբողջ տարին: Կոչ կանեի, որ այսօրվանից քննարկվեն, մշակվեն մի քանի տարբերակներ, որպեսզի ուսումնական տարվա բացումը լինի պատշաճ մակարդակով»,-եզրափակում է Ատոմ Մխիթարյանը:

ԼՈՒՍԻՆԵ ԱՌԱՔԵԼՅԱՆ