«Փո­խա­նակ քո հայ­րե­նի­քը գո­վես, քո հե­ղա­փո­խու­թյունն ես գո­վում»

«Փաստի» զրուցակիցն է գրող, հրապարակախոս Դավիթ Վանյանը: Զրուցել ենք քաղաքականության, կայացվող որոշումների, հնարավոր անդառնալի հետևանքների և հասարակության մասին:

Մի ճանապարհ ենք բռնել, որը կարող է մեր անկյունաքարերը խարխլել

Երբեմն մարդը կորցնում է հանգստությունը, քունը, որովհետև հասկանում է, որ այն, ինչ կատարվում է իր շուրջը, կարող է անդառնալի լինել: Երբեմն լինում են սահմաններ, որոնք անցնելուց հետո անհնար կամ դժվար է վերադառնալ: 

Օրինակ՝ Ուկրաինան այդպիսի մի սահման անցել է և արդեն քաղաքական, աշխարհաքաղաքական նոր իրականության մեջ է ապրում՝ առանց որոշակի տարածքների: Մի ճանապարհ ենք բռնել, որն ուղղակի կարող է մեր անկյունաքարերը հիմնահատակ խարխլել:

Իշխանության ամենամեծ մեղքը հասարակությանը բաժանելն էր

Յուրաքանչյուր հասարակության մեջ կա մի փոքրամասնություն, որի մոտ բարձր է ինքնապաշտպանության բնազդը, և եթե պետք է, այն կարողանում է ահազանգել: Հարցն այն է, որ այդ փոքրամասնությունը պետք է միշտ կազմակերպված լինի և բաժանված չլինի, զգա վտանգի զգացողությունը, ինքնակազմակերպվի: Մի գդալ մերանով 10 լիտր կաթ ես մերում: Մերանը պահելու խնդիրն ունենք: 

Կարևորը դա է, թե չէ հույս դնել նրա վրա, որ մի ամբողջ հասարակություն պետք է ճիշտ ձևով մտածի, հնարավոր չէ: Հասարակությունը միշտ ընտրում է տաքուկ կյանքի, հանգիստ լինելու, բանակում չծառայելու, անհոգ լինելու ճանապարհը: Իսկ հասարակության կազմակերպված մասն այսօր ամենակարևոր խնդիրն է: Երբ խփում են արժեքներին, խարխլում են արժեհամակարգը, հարվածում են հենց այդ կարևորագույն մասին: Իշխանության ամենամեծ սխալը, մեղքը, կասեի՝ «հանցագործությունը» հասարակությանը բաժանելն էր: 

Ու դա ավելի շատ նման է նպատակամղված քաղաքականության: Հայ ժողովուրդը մեծ առավելություն ունի՝ գրեթե մոնոէթնիկ ազգ ենք, ժողովուրդ: Մեր ամենամեծ առավելությունն այն է, որ վտանգի պայմաններում միշտ միավորվում ենք ինքներս մեր շուրջ: Երբ մեզ բաժանում են մասերի, առաջացնում են արհեստական անդունդ, որի երկու կողմերում հայտնվում են հասարակության տարբեր մասերը: 

Հայաստանում դա կատարվում է հայաստանցի-ոչ հայաստանցի, հայաստանցի-արցախցի, իսկ հիմա էլ ունևոր-ոչինչ չունեցող հարցերի շուրջ: Շատ վտանգավոր է, երբ խփում են հասարակության ունևոր խավին, որը ձեռներեց է, գործարար, մտահոգ: 

Չունենք միջին խավ, իսկ դրա բացակայության պայմաններում դժվար է առողջ հասարակություն կառուցելը: Երկու բևեռ է՝ նրանք, որոնք ընչազուրկ են, և նրանք, որոնք ամեն ինչ ունեն: Միջին խավի բացակայությունն է, որ մեզ համար շատ վտանգավոր է:

Գլորվում ենք անդունդը

Մեծ առավելություն ունենք՝ աշխարհով մեկ սփռված ժողովուրդ ենք: Մեր ամենակարևոր գործոնն է, որի շնորհիվ կարող էինք հայաստանցի լինել, Հայաստանում լինել, բայց աշխարհային, համաշխարհային լինել: Եթե որևէ մեկն ասում է Իսրայել, չի մտածում, որ դա 20 հազար քառակուսի կմ տարածքով Իսրայելի պետությունն է, ինքը հասկանում է հրեականություն: Պետք է կարողանանք այնպես անել, որ եթե աշխարհում որևէ մեկն ասում է Հայաստան, հասկանա հայություն: 

Հիմա Լիբանանում ի՞նչ է կատարվում: Պետությունը ներկայացնողներից որևէ մեկն այս հարցով չի էլ զբաղվում, իսկ մենք կորցնում ենք մեր այդ գաղութները: Սիրիայում արդեն կորցրել ենք, շուտով Լիբանանում էլ կկորցնենք: Իսկ դրանք մեր ամենապահպանողական գաղութներն են, այդտեղ խմորվում են մեր ազգային հատկանիշները, հայապահպանության խնդիրները, Հայ դատի գաղափարախոսությունը: 

Այդտեղի հայությունը կարողանում է կենդանի պահել արևմտահայերենը, իսկ այն մտածողության նոր ձև է, նոր կերպ: Մեր գաղտնիքներից մեկը, որ մեզ չեն կարողացել վերացնել, հենց այդ է, որ տարբեր բարբառներով ենք մտածում, տարբեր մտածելակերպ ունենք: Եթե հայաստանցին մի քիչ ավելի առողջ ագրեսիվ է, ապա արևմտահայն ավելի պաշտպանողական է: 

Մեկը մյուսին լրացնում են, պետք է կարողանանք ընդհանուր հայտարարի քաղաքականություն տանել, որ յուրաքանչյուր գաղութ, յուրաքանչյուր կազմակերպված հայկական միջավայր ընդհանուր հայտարարի մեջ որպես կոտորակ կարողանա գումարվել: Այդպես չենք վարվում: 

Վերացնում ենք սփյուռքի նախարարությունը, գաղութներին վերաբերվում ենք ուղղակի, հենց այնպես, մի լոզունգ ենք հռչակել՝ այսինչ թվականին պետք է հինգ միլիոն լինենք ու ոչինչ չենք անում, կամաց գլորվում ենք անդունդը:

 Վստահ եմ՝ եթե շատանալու և վերադառնալու հարց չլուծենք, մնացած բոլոր բաները կարևոր չեն: Մեր շուրջը ծնվում է այնքան թուրք, որքան Հայաստանում ապրում է հայ:

Երբ ընտրում ես իշխանություն, ամեն օր պետք է պահանջես

Չենք պահանջում: Սովորել ենք նստել ու սպասել, որ մեզ երկնքից մանանա իջեցնեն: Երբ ընտրում ես իշխանություն, ամեն օր պետք է պահանջես՝ թող լինի սիրելով, հարգելով, անգամ պաշտելով, բայց պահանջելով: Իշխանությունից պահանջում են, այլ չեն տալիս այն մի ընտանիքի ու աջ քաշվում: Այդպես չի լինում: Մարդը սոցիալական կենդանի է, երբ գալիս է մի պաշտոնի, սկսում է այդ պաշտոնի մեջ այլ կերպ ապրել, նրա կեցությունը նրան սկսում է թելադրել մեկ ուրիշ ապրելակերպ: 

Շատ քիչ մարդ կա, որ ունեցվածքի հանդեպ իմունիտետ ունի, որ կկարողանա գալ իշխանության և չփոխվել: Օրենքը հենց դրա համար է, որ այդ մարդիկ չփոխվեն: Սկսում ենք օրենքները փոխել, այսպես վերաբերվել Սահմանադրությանը, այստեղ կարևորը մարդիկ չեն, կարևորն այն չէ, թե սահմանադրական փոփոխությունները ում են ձեռնտու, այստեղ վտանգավոր է այն, որ պետությունը ոտնձգություն է կատարում օրենքների, դատարանների հանդեպ: Իսկ դատարանն ամենաանկախ մարմինն է, որովհետև այն չի ենթարկվում ոչ մեկին, բացի օրենքի տառից:

Երբ դու օրենքի տառը սկսում ես խարխլել, խարխլում ես դատական համակարգի ինստիտուտը: 

Պատկերացնո՞ւմ եք՝ ինչ մեծ խնդիր է, երբ պետությունը ներկայացնող մարդիկ չեն կարող սա հասկանալ, երբ միտինգներ են անում, որ դատարանների դռները փակեն: Մի բան է, երբ դա անում է ընդդիմությունը, բայց երբ իշխանության եկած ուժն է անում, սա սոսկալի երևույթ է: Նշանակում է, որ իրենք գործում են ոչ թե իրավական պետության տրամաբանության մեջ, այլ հեղափոխական անհրաժեշտության սկզբունքով, իսկ սա նորից բոլշևիզմ է:

Երբ հեղափոխություն է լինում, այն պետք է վերջանա

Փոխանակ քո հայրենիքը գովես, քո հեղափոխությունն ես գովում: Փոխանակ ասես Հայաստանն այսպիսի երկիր է, ասում ես՝ հրաշք թավշյա հեղափոխություն ենք արել: Թավիշին էլ չեմ հավատում: Իմ կարծիքով՝ սիրո, թավշյա հեղափոխություն ասվածը հոգեբանական տաբու է, որպեսզի հանկարծ այն չանցնենք: Նրանք, ովքեր հեղափոխություն են արել, այնքան վստահ չեն իրենց վրա, որ կարող է այդ սահմաններն անցնեն, դրա համար այդպես են հայտարարել: 

Իսկ ես ուզում եմ, որ դա օրենքով լինի: Մեզ մոտ նախագահի ինստիտուտը դադարեց աշխատել, իսկ այն նրա համար է, որ գոնե ինչ-որ չափով հակակշռի, այսինքն՝ վետոյի իրավունքը կիրարկի: Մի օր նախագահն ասի՝ սա չեմ ստորագրում: 

Այս ամենն ասում եմ ոչ թե որովհետև Ա կամ Բ ճամբարից եմ, այլ որպես հայ մարդ տեսնում եմ, որ սա տանում է մեր քայքայմանը: Երբ հեղափոխություն է լինում, այն պետք է վերջանա: Եղավ հեղափոխություն, վերջակետ դրեք, սկսեք երկիր կառուցել, ոչ թե անընդհատ հիշեցրեք, որ հները թալանել են և այլն: 

Այդ հներն էլ են մերը, դրանք հեռվից չեն եկել, այլ մոլորակից չեն իջել, մեր շենքից են, մեր բարեկամը, մեր ծանոթը և այլն: Նրանք բոլորը մենք ենք: Մտնում ես մարդու տուն, ամեն ինչ կոկիկ է, մաքուր, գեղեցիկ, բայց դուրս ես գալիս միջանցք ու այնտեղ ամեն ինչ խարխլված է, մենք այդ խարխլված միջանցքն էլ ենք:

ԼՈՒՍԻՆԵ ԱՌԱՔԵԼՅԱՆ