«Հու­սա­հա­տու­թյան մեջ պա­հե­լը, տագ­նա­պի մթնո­լորտ ձև­ա­վո­րե­լը բա­ցիլ­նե­րից ամե­նավ­տան­գա­վորն է»

Past.am

Մի ամ­բողջ քա­ղա­քակր­թա­կան հա­մա­կարգ ար­դեն եր­կար ժա­մա­նակ առող­ջա­պա­հա­կան ճգնա­ժա­մի մեջ է, իսկ հո­գև­որ ճգնա­ժամն ար­դեն քա­նի տաս­նա­մյակ է, ինչ կար: Այս­պես ասած, առող­ջա­կան բա­ղադ­րի­չը, բնա­կա­նա­բար, շատ ավե­լի խոր­քա­յին երև­ույթ­նե­րի հե­տև­անք է: Եվ սա հենց այն կա­տա­լի­զա­տորն էր, որը, ի վեր­ջո, չէր կա­րող հա­մընդ­հա­նուր ճգնա­ժա­մի չհան­գեց­նել: Ռե­ժի­սոր Խա­չիկ Չա­լի­կյա­նի դի­տար­կումն է՝ ում հետ զրու­ցել ենք առա­ջա­ցած ճգնա­ժա­մի, ըն­կա­լում­նե­րի և մի շարք խնդիր­նե­րի մա­սին:

«Առ­հա­սա­րակ, ամեն ինչ նախ հո­գև­որ դաշ­տում է ձև­ա­վոր­վում: Այդ տե­սան­կյու­նից հարկ է նշել, որ նյու­թա­պաշ­տու­թյան, վաշ­խա­ռու­ա­կան այս հա­մա­կար­գը վեր­ջին տաս­նա­մյակ­նե­րում ար­դեն ահ­ռե­լի չա­փե­րի հա­սավ, ին­չը ևս չէր կա­րող հա­մա­կար­գա­յին ճգնա­ժամ չա­ռա­ջաց­նել: Հա­մա­վա­րա­կը ճգնա­ժա­մի կա­տա­լի­զա­տո­րի դեր խա­ղաց: Այ­սինքն, սա ըն­դա­մե­նը առող­ջա­պա­հա­կան խնդիր չէ, սա նշված հա­մա­կար­գի կոր­ծան­ման և նոր մար­դու ձև­ա­վոր­ման մի հզոր ահա­զանգ է: Մարդ­կու­թյան դեմ առն­վազն տաս­նա­մյակ­նե­րով տար­վող պա­տե­րազ­մը վեր­ջա­պես բա­ցա­հայտ բնույթ է կրում: Այ­նու­հան­դերձ, եթե ան­գամ բա­ցա­հայտ է, չեմ կար­ծում, որ լույ­սը չի կա­րող հաղ­թել, որով­հե­տև ցան­կա­ցած երև­ույթ իր հա­կակ­շիռն ունի: Պար­զա­պես հայ ժո­ղո­վուր­դը սի­րում է միշտ զո­հի կար­գա­վի­ճա­կում լի­նել, խնդի­րը դնել ուսե­րին ու անընդ­հատ հաս­նել զո­հա­սե­ղա­նին: Ես հույս ունեմ, որ կոր­ծան­ման տա­նող ուղին կկանխ­վի դրսում՝ խոր­քա­յին պե­տու­թյուն­նե­րում այդ խնդի­րը հաղ­թա­հա­րե­լու մի­ջո­ցով: Այս առու­մով հաշ­վի առ­նենք այն, որ մեզ մոտ ամեն ինչ ար­տա­քին կա­ռա­վար­ման ներ­գոր­ծու­թյան տակ է»,-«Փաս­տի» հետ զրույ­ցում ասաց ռե­ժի­սո­րը:

Անդ­րա­դառ­նա­լով հա­յաս­տա­նյան խնդիր­նե­րին՝ ռե­ժի­սորն ընդգ­ծեց.

«Ժո­ղովր­դին եր­բեք չի կա­րե­լի մե­ղադ­րել, մա­նա­վանդ՝ մեր ժո­ղովր­դին, որը մշտա­պես ունակ ղե­կա­վար­նե­րի կա­րոտ է զգա­ցել: Ու քա­նի որ մենք ան­գամ երկ­րի տեր լի­նե­լու մեր իրա­վուն­քի մա­սին ենք մո­ռա­ցել, անընդ­հատ փոր­ձում ենք քննու­թյուն­ներ հանձ­նել դրսի ուժե­րին: Հո­գև­որ ժո­ղո­վուրդ լի­նե­լով՝ մեզ մոտ հո­գև­որ ճնշվա­ծու­թյունն է միշտ փա­րատ­վել: Պավ­լի­կյան­ներ, Թոնդ­րա­կե­ցի­ներ, 1988 թիվ, ան­գամ վեր­ջի­նի՝ 2018 թ.-ում տե­ղի ունե­ցա­ծի պատ­ճա­ռը հենց վե­րոն­շյալն էր: Այս ժո­ղովր­դին հո­գև­որ սննդից զրկե­լը մեծ հան­ցա­գոր­ծու­թյուն է: Բայց զար­մա­նա­լի­ո­րեն ժո­ղովր­դի մեջ էլի լիցք արթ­նա­ցավ, իսկ ժո­ղովր­դի այդ լից­քը սպա­նե­լը ամե­նա­մեծ հան­ցա­գոր­ծու­թյունն է: Ժո­ղո­վուրդն ապ­րում է մի մթնո­լոր­տում, մի կեղծ դաշ­տում, որ­տեղ ամեն ինչ լցված է չա­րու­թյամբ, կեղ­ծի­քով, նե­գա­տիվ երև­ույթ­նե­րով ու ժո­ղովր­դին ոչ մի լույս չի ներշնչ­վում: Իսկ անընդ­հատ հու­սա­հա­տու­թյան մեջ պա­հե­լը, տագ­նա­պի մթնո­լորտ ձև­ա­վո­րե­լը բա­ցիլ­նե­րից ամե­նավ­տան­գա­վորն է: Իսկ «առող­ջու­թյան բա­ցի­լը», որը շատ ավե­լի վա­րա­կիչ է ժո­ղովր­դի հա­մար, չի տրվում: Ամ­բողջ խնդի­րը սա է»:

Խա­չիկ Չա­լի­կյա­նի խոս­քով, նման ան­հա­մա­մաս­նու­թյան պա­րա­գա­յում ժո­ղովր­դի մեջ միշտ արթ­նա­նում է ամեն ին­չին հար­մար­վե­լու երև­ույ­թը:

«Բայց ես ուրախ եմ, որ, ամեն դեպ­քում, կա մի շերտ, որը չի ուզում այդ ոգին կորց­նել: Որ­քան էլ փոր­ձեն նե­գա­տիվ սնուն­դով կե­րակ­րել, Աստ­ծո դեմ կռվելն անհ­նար է: Վստահ եմ՝ նոր աշ­խար­հի հզոր պատ­վե­րը գոր­ծում է, և հենց տի­ե­զեր­քից եկող հզոր պատ­վերն է, որը չի թող­նում մեզ մին­չև վերջ ոչն­չա­նալ: Վստահ եմ նաև, որ ոչ մի տեղ այս ըն­կա­լումն այն­քան ցայ­տուն չէ, որ­քան մեզ մոտ, որով­հե­տև, երևի, ոչ մի տեղ մարդն իր պա­հանջ­նե­րին ի հա­կակ­շիռ այն­քան նվաստ չի ապ­րում, որ­քան մեզ մոտ»,-ասաց նա:

Իսկ թե ին­չու մեզ մոտ չի ստաց­վում մեկ մար­տահ­րա­վե­րի շուրջ մի­ա­վոր­վել, մեր զրու­ցա­կի­ցը նկա­տում է.

«Խնդիրն այն է, որ այ­սօր ոչ թե կա­րև­ո­րը գա­ղա­փարն է, այլ գա­ղա­փար կրո­ղը: Իսկ այ­սօր հա­սա­րա­կա­կան ըն­կալ­ման մեջ հա­վատ ներշն­չող որևէ օղակ չի մնա­ցել: Եվ ամե­նավ­տան­գա­վորն այն է, որ կա­րո­ղա­ցան տաս­նա­մյակ­նե­րի ըն­թաց­քում իս­պառ ոչն­չաց­նել մտա­վոր դաշ­տը, ամեն ինչ նսե­մաց­վել է: Առա­ջին հեր­թին հենց մտա­վոր դաշ­տը պետք է ձև­ա­վոր­վի, բայց այն մի դեպ­քում կա­րող է ձև­ա­վոր­վել՝ երբ մտա­վո­րա­կա­նը կա­րո­ղա­նա արա­րա­րել: Մեզ մոտ, ցա­վոք,ան­գամ արար­ման դաշտ չկա՝ արար­ման ամ­բողջ դաշ­տը գտնվում է օկու­պատ­նե­րի ձեռ­քին»:

Խո­սե­լով ար­վես­տի ու ար­ժեք­նե­րի ստեղծ­ման խնդրի մա­սին՝ Խա­չիկ Չա­լի­կյա­նը շեշ­տեց. «Մենք պետք է օդը մաք­րենք, մեր օդը պղծված է. պետք է կա­րո­ղա­նանք հենց նոր ար­վես­տով լու­ծել հար­ցե­րը, որով­հե­տև, ինչ­պես վե­րև­ում նշե­ցի, ցան­կա­ցած խնդիր հո­գև­որ դաշ­տում է ծնվում: Մենք հո­գև­որ դաշ­տում ոչ մի հզոր պատ­վեր չենք ձև­ա­կեր­պել: Ի՞նչ են դի­տում երի­տա­սարդ­նե­րը, սար­սա­փե­լի է, թե ին­չով են մե­ծա­նում երե­խա­նե­րը: Իսկ ցան­կա­ցած եր­կիր կոր­ծա­նե­լու հա­մար նախ հո­գև­որ շեր­տը պետք է ոչն­չաց­նես՝ կրթու­թյուն, գի­տու­թյուն, մշա­կույթ: Տաս­նյա­մյակ­նե­րով դա արել ենք, այ­սօր շատ ավե­լի ակ­տիվ շա­րու­նա­կում ենք: Եվ չկա այդ գի­տակ­ցու­մը, ին­չը ևս ամե­նավ­տան­գա­վորն է: Էլ չեմ խո­սում այն մա­սին, որ քա­ղա­քա­կան դաշ­տում հո­գև­որ ըն­կա­լում­ներն իս­պառ են բա­ցա­կա­յում, որով­հե­տև ամեն ին­չի հիմ­քում հո­գև­որ մարդն է: Մեզ մոտ քիչ թե շատ հո­գև­որ մար­դը մտնում է իշ­խա­նու­թյուն ու դառ­նում է վաշ­խա­ռու: Կորց­նում են բո­լոր չա­փա­նիշ­նե­րը, ին­չը սար­սա­փե­լի է»:

Ամ­փո­փե­լով՝ նա ընդգ­ծեց. «Վստահ եմ՝ ամեն մի մեծ խնդիր հա­կակշ­ռում է հա­մար­ժեք իմ­պուլս­նե­րով: Յու­րա­քան­չյուր խնդիր իր մեջ նաև այդ խնդի­րը հաղ­թա­հա­րե­լու ազ­դակ­ներն է կրում: Շա­տե­րի աչ­քե­րին չե­րև­ա­ցող լույ­սը հա­կակշ­ռում է, ին­չը շատ ավե­լի հզոր է: Սա պետք է ըն­կա­լել, բայց, ցա­վոք, ըն­կա­լող­նե­րը չկան, որոնք նախ իշ­խա­նա­կան դաշ­տից պետք է լի­նեն»:

Ան­նա Բա­դա­լյան