«Եթե ար­ձա­նագ­րում են փաս­տը, ուրեմն պետք է նաև գոր­ծուն քայ­լեր ձեռ­նար­կեն»․«Փաստ»

«Փաստ» օրաթերթը գրում է

Ադրբեջանի սանձազերծած և արդեն մի քանի օր շարունակվող պատերազմին անդրադառնում է միջազգային մամուլը, տարբեր երկրների խորհրդարաններ ու պաշտոնյաներ, միջազգային տարբեր ատյաններ և կառույցներ կրակը դադարեցնելու կոչեր են հնչեցնում: Մինչդեռ պատերազմի մեկնարկին, երբ հայկական զինված ուժերը մարտեր է մղում միանգամից երկու պետության՝ Ադրբեջանի և Թուրքիայի բանակների և նաև Թուրքիայի միջոցով տարածաշրջանում հայտնված վարձկան ահաբեկիչների դեմ, շատ էր խոսվում այն մասին, որ միջազգային հանրությունը որևէ կերպ չի արձագանքում պատերազմին Թուրքիայի ներգրավվածության և տարածաշրջանում հայկական բանակի դեմ մարտնչող ահաբեկիչների առկայության փաստին:

Թուրքագետ Անուշ Հովհաննիսյանը նշում է՝ միջազգային հանրությունն արձանագրում էր այդ փաստը, այդտեղ թաքցնելու որևէ բան չկար: «Թուրքիան ինքն այնքան է և էր «խիզախացել», որ չի էլ թաքցրել այդ փաստը: Դա միակ երկիրն է, որ բացեիբաց հայտարարել է, որ այո՛, ամեն ձևով օժանդակում է իր Ադրբեջան եղբորը: Նա այդ փաստը չի թաքցրել, և միջազգային հանրությունն էլ, եթե դրա մասին հրապարակային խոսվում է, արձանագրել է: Պատերազմին երրորդ կողմի մասնակցության վերաբերյալ արձագանքներ եղել են: Թուրքիան չի կարող, այսպես ասած, անկողմնակալ երկիր լինել: Այլ հարց է, որ արձանագրումից բացի գործնական քայլեր «միջազգային հանրություն» կոչեցյալը չի արել և, ցավոք, այսօր չի անում:

Գործնական քայլեր ասելով՝ նկատի ունեմ, որ արձանագրելով այդ փաստը՝ որևէ գործուն միջոց, լինեն դրանք պատժամիջոցներ կամ այլ գործիքակազմ, չի օգտագործել Թուրքիային սանձելու համար: Իսկ միջազգային ո՞ր կառույցները կամ կենտրոնները կարող են դա անել: Առաջին հերթին Միացյալ Նահանգները, որը Թուրքիայի վրա ազդեցություն ունի: Այո՛, վերջին շրջանի կոչերում ակցենտները թեքվեցին և ավելի ընդգծված դարձան, ասում են, որ երրորդ կողմերը չպետք է խառնվեն պատերազմին, առանց մատնանշելու Թուրքիային: Նույն Չավուշօղլու-Ստոլտենբերգ հանդիպման ժամանակ վերջինս հայտարարեց, որ ՆԱՏՕ-ն մտահոգություններ ունի այս կոնֆլիկտի վերաբերյալ, պետք է կանգնեցնել արյունահեղությունը, կողմերը բանակցությունների միջոցով պետք է սա լուծեն և կոչ արեց Թուրքիային օգտագործել իր ազդեցությունը Ադրբեջանի վրա կանգնեցնելու համար այս պատերազմը: Ռուսաստանը, որպես ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի համանախագահ, միացել է Ֆրանսիայի և ԱՄՆ-ի հայտարարություններին՝ կոչ անելով կանգնեցնել արյունահեղությունը և այլն:

Նույնն արել է Ֆրանսիան: Կարելի է ասել, որ Ֆրանսիայի նախագահ Էմանուել Մակրոնն առաջինն է դա արել: Մատնանշել է Թուրքիային, խոսել է ահաբեկիչների մասնակցության մասին: Տեսնում ենք, որ ֆորմալ առումով այսօր Ադրբեջանն է պատերազմում, բայց նրան հրահրողը, զենք մատակարարողը, ծրագրեր գծողը Թուրքիան է: Այսինքն՝ պետք է ազդել Թուրքիայի վրա, մինչդեռ որևէ պատժամիջոց կամ գործուն քայլեր այդ առումով չեն կիրառվում: Նույնը նաև Իսրայելի պարագայում, որը կոնֆլիկտի թեժ պահին և նաև այսօր շարունակում է Ադրբեջանին մատակարարել այնպիսի զինատեսակներ, որոնք ուղղվում են խաղաղ բնակչության դեմ և ոչ թե ռազմական հարց են լուծում»,-«Փաստի» հետ զրույցում ասում է Հովհաննիսյանը:

Թուրքագետը նշում է՝ այս բոլոր կոչերը, հայտարարությունները բաց դիվանագիտությունն է, բայց կա նաև դիվանագիտության այն կողմը, որը չենք տեսնում: «Այն է՝ տարբեր խողովակներով շփումներն են, սակարկություններն են և այլն: Մասնավորապես՝ վերցնենք Լավրովի և Չավուշօղլուի միջև տեղի ունեցած մի քանի խոսակցությունները, որոնց վերաբերյալ տարածվել են պաշտոնական հաղորդագրություններ: Կարծում եմ՝ Ռուսաստանը, որը բոլորովին շահագրգռված չէ, որ իր ազդեցության գոտի (իսկ Հարավային Կովկասն, ըստ էության, եղել է իր ազդեցության գոտին) ներխուժեն թուրքեր:

Իսկ թուրքերն ունեն այդ հավակնությունը՝ ներխուժել այս տարածք, փոխել ստատուս-քվոն և դառնալ երկիր, որը կարգավիճակների թելադրողի դերում է: Ի դեպ, սա էլ է Թուրքիան արել անթաքույց, Ռուսաստանին բացեիբաց ասել էր՝ եկեք Սիրիայի օրինակով համագործակցենք, իսկ դա նշանակում է՝ բաժանել ազդեցության տարածքները, համատեղ վերահսկողություն անել, որ խաղաղություն լինի: Բայց ինչո՞ւ պետք է Ռուսաստանը թույլ տա այստեղ թուրքական վերահսկողություն, և ի՞նչ իրավունքով է Թուրքիան այստեղ թելադրողի դերում հանդես գալու: Եթե հետևենք Իրանի դիրքորոշմանը և հայտարարություններին, նրանք ուղիղ չեն մատնանշում Թուրքիային, բայց դա մի երկիր է, որը բոլորովին չի ուզում Թուրքիայի ներկայությունն այս տարածաշրջանում: Իհարկե, քողարկված ձևով ինչ-որ ճնշումներ գնում են Թուրքիայի վրա, բայց դա բավարար չէ: Չնայած բոլոր հորդորներին, կոչերին, որոնք վերջին շրջանում ավելի խիստ են, հասցեական, ո՛չ Թուրքիան, ո՛չ Ադրբեջանը, կարծես թե, չեն պատրաստվում հրաժարվել իրենց ծրագրերից:

Ի՞նչ է ասում Ալիևը: Պատրաստ ենք բանակցությունների, բայց նախապայմաններ դնելով: Էրդողանն էլ իր վերջին ելույթներից մեկում ասաց, որ բոլոր միջոցներով, այդ թվում՝ ռազմական, պատրաստ է օգնել իր եղբայրակից Ադրբեջանին: Ըստ էության, հրահրողի դերում հանդես է գալիս Թուրքիան, որն ունի մեծ ծրագրեր, այստեղ իր համար միայն Ղարաբաղի հարցը չէ, իր համար գլխավոր հարցը տարածաշրջանում թիվ մեկ խաղացող դառնալն է: Բացի դա, շատ երկրներ հստակ արձանագրել են ահաբեկիչների առկայությունն այս պատերազմում: Շատ երկրներ հայտարարել են, որ ահաբեկչությունը մի երևույթ է, որը պահանջում է գործուն քայլեր:

Ռուսաստանի և ԱՄՆ-ի համար ահաբեկչության դեմ պայքարը կարևոր առաքելություններից մեկն է: Եթե արձանագրում են փաստը, որ կան ահաբեկիչներ, ուրեմն պետք է նաև գործուն քայլեր ձեռնարկեն: Այդ քայլերն առայժմ չենք տեսնում, բայց չեմ կարծում, որ թույլ կտրվի այս տարածաշրջանը դարձնել երկարատև ու մեծ պատերազմի օջախ: Ինչ-որ քայլեր կձեռնարկվեն, որովհետև սա որևէ մեկի շահերից չի բխում»,-նշում է մեր զրուցակիցը:

Մանրամասները՝ «Փաստ» օրաթերթի այսօրվա համարում