Մենք Արցախին Սարդարապատ ենք պարտք

Ողջ աշխարհի հայերը եւ բարեկամ ժողովուրդների զավակներն այսօր Արցախի ժողովրդի կողքին են
Հայ ժողովրդի նոր պատմության հաղթական ճակատամարտերից մեկում՝ Սարդարապատում մեկտեղվել էր հայ ժողովրդի ողջ ներուժը: Մարտի դաշտում էին բոլոր խավերի ներկայացուցիչները: Քաղաքական ուժերը մի կողմ էին դրել իրենց գաղափարական տարաձայնությունները եւ համախմբվել մեկ՝ դարավոր ոսոխին հաղթելու նպատակի շուրջ: Հայերի կողքին էին բարեկամ ռուս եւ եզդի ժողովուրդների ներկայացուցիչները:
1918 թվականի մայիսյան հերոսամարտերի ժամանակ հայ ժողովուրդը համախմբվել էր եղեռնի պատասխանը տալու, եւ հենց անմեղ զոհերի արյան կանչն էլ ճակատամարտի ելքի գրավականը դարձավ: Սարդարապատում մեր ժողովուրդն իր բարեկամների հետ ցույց տվեց սխրանքի եւ ռազմարվեստի անկրկնելի ու փայլուն դրվագներ: Սարդարապատի ճակատամարտում իրենց հերոսաբար դրսեւորեցին Հայաստանի գրեթե բոլոր գավառները ներկայացնող ջոկատները, սպաները եւ զինվորները: Ռազմի դաշտում էին Վանի, Իգդիրի, Զեյթունի, Խնուսի, Երզնկայի եւ այլ տարածաշրջանների գնդերն ու գումարտակները:
Սարդարապատում առանձնակի էին Ղարաբաղը ներկայացնող հրամանատարների եւ զորամիավորումների սխրանքները: Հերոսամարտի ընդհանուր հրամանատարությունը զինվորական բարձր հմտությամբ իրականացրեց Դանիել բեկ Փիրումյանը: Հայ ռազմական գործիչը Արցախի Խաչեն Գավառի՝ ներկայիս Ասկերանի շրջանի Նախիջեւանիկ գյուղից էր: Ունենալով ռազմական կրթություն՝ նա իր փառահեղ մարտական ուղին անցել էր Թուրքիայի դեմ պատերազմներում: Առաջին համաշխարհային պատերազմում գնդապետ Փիրումյանը ղեկավարում էր ռուսական զորամիավորումը: Նա իր ռազմական հաղթանակների ուղին պատվով շարունակեց եւ իր հանգրվանին հասցրեց Սարդարապատի ճակատամարտում: Հմուտ ռազմիկը ճակատամարտի վճռական պահին ընդհանուր հրամանատարությունը թողնելով Ալեքսանդր Շնեուրիին, ռազմաճակատի կենտրոնական հատվածում անձամբ նետվում է մարտի եւ հմուտ գործողություններով թշնամուն ստիպում նահանջել:
Դանիել բեկ Փիրումյանի հորեղբոր որդին՝ հայ նշանավոր մեկ այլ ռազմական գործիչ Պողոս բեկ Փիրումյանը, Սարդարապատի ճակատամարտում ղեկավարում էր Ղարաբաղի մահապարտների գունդը: Այն իր անունը ստացել էր ռազմի դաշտում կերտած փայլուն հաղթանակների շնորհիվ: Սարդարապատի ճակատամարտի կարեւորագույ փուլերում այս գնդի գործողությունները շրջադարձային եղան: Դասակի հրամանատարի կարգավիճակում Սարդարապատում կռվում էր նաեւ Ղարաբաղի մեկ այլ զորավար, ապագա մարշալ Հովհաննես Բաղրամյանը:
Սարդարապատի ճակատամարտի վճռական փուլում մարտի դաշտ մտած Ղարաբաղի հեծելազորի գործողությունները վերջնականապես կոտրեցին թուրքերի դիմադրությունը եւ վերջինիս ստիպեցին փախուստի դիմել: Մինչեւ մայիսի 29-ը տեղի ունեցող հայկական բանակի հետեւողական ջախջախիչ հարվածները թուրքերին եւ ընդհանուր զարգացումները տարան տրամաբանական հանգրվանին՝ անկախ Հայաստանի Հանրապետության հռչակմանը:
Այսօր էլ Արցախում միավորվել են հայության ողջ ներուժը եւ բարեկամ ժողովուրդների զավակները: Արցախի հերոսական ժողովուրդը պայքարում է իր անկախության եւ կյանքի իրավունքի համար: Այստեղ մերօրյա Սարդարապատն է, կրկին որոշվում է Հայոց պետականության ճակատագիրը: Պատերազմի ամեն օրը մեր մարտիկները նոր հերոսապատումներ են կերտում: Այսօր էլ ժամանակի փայլուն մարտավարական գործողություններն են մշակվում ու իրականացվում՝ ադրբեջանաթուրքական եւ ջիհադիստ ահաբեկչական ուժերին հասցնելով կործանիչ հարվածներ:
Թշնամին որեւէ կերպ չի համակերպվում Արցախի պետականության գոյության հետ: Ինչպես իր հազարամյակների ողջ պատմության ընթացքում, այնպես էլ այսօր մեր ժողովուրդն իր հարատեւությունը թշնամուն պարտադրում է վերջինիս սանձազերծած պատերազմի միջոցով: Այսօր ողջ աշխարհից Արցախ հասած հայորդիները եւ բարեկամ ժողովուրդների ռազմիկները հմուտ հրամանատարության ներքո, արցախցիների հետ միասին, հերոսական մարտեր են վարում ու հաղթանակներ կերտում:
Թշնամու պարտադրած այս պատերազմում մենք Արցախին պետք է վերադարձնենք մեր պարտքը՝ նոր Սարդարապատ նվիրելով նրա հերոսական ժողովրդին: Այլընտրանք չկա, սա է մեր հարատեւության գրավականը, սա է յուրաքանչյուր հայի սուրբ պարտքը:

Արմեն ՎԱՐԴԱՆՅԱՆ