Ինտրիգան, սրիկա, սիրահարված. Արմեն Ջիգարխանյանի ամենահիշարժան կերպարները. ՏԱՍՍ-ի անդրադարձը

85 տարեկանում կյանքից հեռացել է խորհրդային և ռուսական կինոյի, թատրոնի և հեռուստատեսության հայազգի դերասան, ԽՍՀՄ ժողովրդական արտիստ Արմեն Ջիգարխանյանը։ Իր կարիերայի ընթացքում դերասանը նկարահանվել է ավելի քան 250 ֆիլմում՝ մարմնավորելով ամենատարբեր կերպարները։ Մեծանուն արտիստի հիշատակին ՏԱՍՍ գործակալությունը ներկայացրել է նրա կերտած ամենանշանավոր ու սիրված դերերը։

«Բարև ձեզ, ես ձեր մորաքույրն եմ». 1975թ.

Վիկրոտ Տիտովի երկու մասից բաղկացած խորհրդային այս կատակերգությունը հիմնված է անգլիացի դրամատուրգ Բրենդոն Թոմասի «Չառլիի մորաքույրը» պիեսի վրա։ Կատակերգական թատրոնի լավագույն ավանդույթներով նկարահանված այս էքսցենտրիկ պատմությունը շատերի կողմից սիրվեց։ Այն տարբերվում էր իր յուրահատուկ լարված սյուժեով, կերպարանափոխութուններով ու երջանիկ ավարտով, իսկ կերպարներն առավել զվարճալի դրաձնելու համար դերասաններին նաև յուրահատուկ դիմահարդարում էին արել՝ նկարելով չափազանց երկար թարթիչներ ու խոշոր պեպեններ։

Գլխիվայր սոսնձված բեղերով դատավոր Կրիգսի դերում Ջիգարխանյանին հաստատել են գրեթե անմիջապես։ Ընդ որում՝ լսումներին մասնակցում էր նաև Միխայիլ Կոզակովը, որին հաստատեցին գնդապետ Չեսնեյի դերում։ Հենց այս կերպարներն էլ ի վերջո ընկնում են մեծահարուստ «մորաքրոջ» ծուղակը։

Վարպետն այս ֆիլմի նկարահանումները միշտ ջերմությամբ էր հիշում՝ նշելով, որ բոլորն, իսկապես, սիրում ու աջակցում էին միմյանց։ Կինոքննադատները ֆիլը սկզբում բավական «սառն» ընդունեցին, ուստի բոլորին հետաքրքիր էր, թե ինչու է այդ ժամանակ արդեն բավական ճանաչված ու հարգված արտիստը համաձայնվել նկարահանվել նման ֆիլմում, սակայն հեռուստադիտողի արձագանքը բոլորովին այլ եղավ. կատակերգությունը մինչ օրս էլ բավական տարածված է ու սիրված։

«Հանդիպման վայրը փոխել չի կարելի». 1979թ.

Երբ խոսք էր գնում Ստանիսլավ Գովորուխինի ֆիլմի մասին, որում գլխավոր դերերից մեկը կատարում էր Վլադիմիր Վիսոցկին, Արմեն Ջիգարխանյանը միշտ կրկնում էր, որ «բոլոր գողերին մարմնավորելու են ամենաբարոյական մարդիկ»։ Կուզիկի դերում հեղինակները սկզբում ցանկացել են տեսնել Ռոլան Բիկովին, սակայն վերջինս հրաժարվել է՝ կերպարը համարելով ոչ գրավիչ։ Արդյունքում այս դերը ստացել է Արմեն Ջիգարխանյան, ինչի համար երբևէ որևէ մեկը չի փոշմանել. այժմ այս դերում հնարավոր չէ պատկերացնել որևէ այլ դերասանի։

Այս ֆիլմում Ջիգարխանյանը ստեղծել է սարսափազդու, վտանգավոր մարդու, հանցախմբի պարագլխի կերպար։ Դերասաններից շատերն այս նկարահանումները ժպիտով են հիշում՝ նշելով, որ անգամ նման սարսափելի դիմակի տակ թաքնված էր բարեսիրտ, սիրող ու ազնիվ անձնավորություն։ Ռեժիսոր Ստանիսլավ Գովորուխինը հիշում է, որ Արմեն Բորիսովիչի համար արվել էր հատուկ դիմահարդարում, որի արդյունքում նա պարզապես անճանաչելիորեն փոխվել էր։

«Դերիբասովսկայում լավ եղանակ է կամ Բրայթոն-Բիչում նորից անձրևոտ է». 1992թ.

Խորհրդային կինեմատոգրաֆի վարպետ Լեոնիդ Գայդայի վերջին ֆիլմում Արմեն Ջիգարխանյանին էր հասել մաֆիայի ներկայացուցիչ Կացի դերը։  Կինոքննադատների խոսքով՝ Գայդայի բոլոր աշխատանքների շարքում սա ամենաթույլ ֆիլմերից մեկն էր։ Այն նույնքան վառ չէր, որքան ռեժիսորի նախորդ աշխատանքները, ինչը կարող էր պայմանավորված լինել 90-ականների սկզբի մթնոլորտով կամ վարպետի տարիքով, սակայն ֆիլմի առավելություններից մեկը դարձավ դերասանական կազմը։ Գայդայը, ինչպես միշտ, փայլուն դերասաններ էր ընտրել իր կերպարների մարմնավորման համար, և նրանցից մեկն էր Արմեն Ջիգարխանյանը, որը, չնայած արդեն կերտել էր բացասակար կերպարներ, միևնույն է նորովի ներկայացրեց իրեն՝ հեռուստադիտողների հիշողության մեջ անմահացնելով իր Կացի վառ կերպարը։

«Շիրլի-միրլի». 1995թ.

Վլադիմիր Մենշովի ֆիլմն ամենասիրվածներից մեկն է հեռուստադիտողների շրջանում։ Ավելին՝ ռեժիսորն ինքն այս ֆիլը համարում է իր գլխավոր հաջողջությունը՝ չնայած դրա ստեղծման ընթացքում առաջացած բոլոր բարդություններին։ Դեռ լսումների փուլում Մենշովը դժվարանում էր ընտրել գլխավոր դերակատարին, քանի որ այս դերի համար լսումներին մասնակցում էին գրեթե բոլոր դերասանները։ Արդյունքում դերը ստացավ Վլադիմիր Գարկալինը, որն այս ֆիլմում կերտեց միանգամից երեք կերպար։

Արմեն Ջիգարխանյանը մարմնավորեց գլխավոր չարագործին՝ մաֆիայի ներկայացուցիչ Կոզյուլսկիին՝ համալրելով ֆիլմում նկարահանված ինը մեծանուն ու վաստակավոր դերասանների կազմը։ Հենց Ջիգարխանյանի խարիզմայի շնորհիվ էլ Կոզյուլսկին դարձավ կինեմատոգրաֆի ամենահիշարժան սրիկաներից մեկը։

«Անհետացած կայսրություն». 2008թ.

Կարեն Շահնազարովի՝ պարզ սյուժեով ֆիլմը պատմում է սիրային եռանկյունու՝ երկու երիտասարդի ու մի աղջկա պատմություն, որոնք 70-ականներին սովորում են նույն համալսարանում ու չեն էլ պատկերացնում, որ ժամանակն անցնում է, իսկ իրենք ապրում են մի երկրում, որը շուտով կդադարի գոյություն ունենալ։

Արմեն Ջիգարխանյանն այս ֆիլմում մարմնավորել է Սերգեյի՝ գլխավոր հերոսներից մեկի պապին, և այս փոքրիկ դերն արտիստի համար, թերևս, ամենաբարդն է եղել։ Շահնազարովի խոսքով՝ Արմեն Բորիսովիչը համաձայնել է խաղալ այս փոքրիկ դերը միայն այն պայմանով, որ այն կնկարահանվի առավելագույնը երկու փորձից։ Բանն այն է, որ այս կադրում ծերունին իմանում է դստեր կորստի մասին, իսկ արտիստն իրական կյանքում էլ էր բախվել նման դժբախտության. միակ դստեր կորուստը նրա համար շատ մեծ հարված է եղել։

Ավելի ուշ Արմեն Ջիգարխանյանը խոստովանել է, որ ցանկացած կերպար մարմնավորելիս միշտ մտածել է դստեր մասին։

«Նա հանկարծ պտտվում է դեպի տեսախցիկը, և նրա աչքերում այնպիսի ցավ կա, անհավատալի է»,- հիշում է Շահնազարովը։

Չնայած կյանքում տեսած փորձություններին ու դաժանություններին մեծանուն արտիստը շարունակել է սիրել ու մնալ աշխատասիրության, բարության ու տաղանդի օրինակ, ամփոփում է պարբերականը։

Հիշեցնենք, որ Արմեն Ջիգարխանյանը մահացել է լույս նոյեմբերի 14-ին՝ 85 տարեկանում։
Արմեն Բորիսի Ջիգարխանյանը ծնվել է 1935 թվականի հոկտեմբերի 3-ին՝ Երևանում: Նա ՀՍՍՀ երկու պետական մրցանակների դափնեկիր է, Մոսկվայի դրամատիկական թատրոնի հիմնադիրներից մեկը, դրա տնօրենն ու գեղարվեստական ղեկավարը:

Հայտնի է, որ 2019 թվականի ամռանը Ջիգարխանյանը պլանային հետազոտությունների նպատակով հոսպիտալացվել էր՝ չնայած, որ լրատվականները հայտնում էին նրա ծանր վիճակի մասին: Իսկ 2018 թվականին նա հինգ անգամ հոսպիտալացվել է: