Դպրոցական օրագիր. ե՞րբ և ինչպե՞ս է այն առաջին անգամ կիրառվել. «Փաստ»

«Փաստ» օրաթերթը գրում է

Դպրոցական օրագիրը բազում սերունդների աշակերտների համար եղել է անփոխարինելի ուղեկից: Մեր պապերն ու տատերն էլ են այն օգտագործել այնպես, ինչպես օգտագործում են ժամանակակից դպրոցականները: Ճիշտ է, հիմա կան նաև էլեկտրոնային օրագրեր ու մատյաններ, բայց «դասական» օրագիրը, միևնույն է, մնում է անփոխարինելի: Իսկ ո՞րն է դպրոցական օրագրի պատմությունը, ինչպե՞ս է այն հայտնվել և ինչպե՞ս է փոխվել ժամանակի ընթացքում: Անմիջապես պետք է ասել, որ միջնադարի և հնագույն դարաշրջանի սովորողները դպրոցական օրագրեր չեն ունեցել: Դպրոցական կրթության այս կարևոր փաստաթուղթն առաջին անգամ հայտնվել է 19--20-րդ դարերում Ռուսական Կայսրությունում, և այն առաջին անգամ օգտագործել են գիմնազիաների սաները:

Հետաքրքիր է, որ Եվրոպայի երկրներում և ԱՄՆ-ում այդ ժամանակ դպրոցական օրագրեր չեն եղել, թեպետ հանուն արդարության պետք է նշել, որ դրանք այդ երկրներում հիմա էլ շատ տարածված չեն: Առաջին դպրոցական օրագրերն իրենց մեջ պարունակել են տարբեր հետաքրքիր տեղեկություններ՝ տարբեր երկրների դրոշներ, եկեղեցական արձակուրդների և ծոմապահության օրացույցներ, այդ ժամանակաշրջանում տարածված հիվանդությունների ցանկ և դրանց բուժման մեթոդներ և նույնիսկ մի ամբողջ հատված՝ նվիրված ցարական ընտանիքին: Օրագրից կարելի էր իմանալ նրա տիրոջ մասին բազմաթիվ տվյալներ՝ ընդհուպ մինչև կոշիկի չափսը, հասակը, սիրելի գրողը և այլն: Այն նաև պարունակել է սովորական դպրոցական օրագրին բնորոշ դասաժամերի ժամանակացույցը: Հետաքրքիր փաստ է, որ գիմնազիաների սովորողների նախահեղափոխական օրագրերում շաբաթները սկսվել են ոչ թե երկուշաբթիից, այլ կիրակիից: Եվ, իհարկե, օրագիրը պարունակել է նաև ժամանակակից օրագրերին ծանոթ տեղեկությունները՝ դասաժամերը, գնահատականները և այլն:

1917 թվականի բոլշևիկյան հեղափոխությունից հետո դպրոցական օրագրերի հիմնական բնութագրիչները ու նպատակները մնացել են նույնը, սակայն, իհարկե, անհետացել են թագավորական ընտանիքի և եկեղեցական տոների մասին բաժինը, ինչպես և այլ «նախահեղափոխական» տեղեկությունները: Խիտ ստվարաթղթե ծածկով խորհրդային ժամանակաշրջանի առաջին դպրոցական օրագրերը եղել են հնարավորինս խիստ և պաշտոնական, այնտեղ չեն եղել նկարներ և գունավոր էջեր: Օրագրի բոլոր էջերը համարակալվել են այնպես, որ սովորողը հնարավորություն չունենա էջ պոկել: Քսաներորդ դարի երկրորդ կեսին դպրոցական օրագրերը որոշ չափով փոխվել են, նրանք ստացել են ուսուցչի կողմից գրառումների համար նախատեսված, «սոցիալական- օգտակար աշխատանք», «պրակտիկա», «ՊԱՊ համալիր» բաժիններ, իսկ շապիկի հետևի էջին սկսել են տպել ԽՍՀՄ-ի հիմնը կամ հայրենասիրական բնույթի բանաստեղծություններից հատվածներ:

Իսկ 1980-ականներին այս կարևոր դպրոցական փաստաթղթի նկատմամբ վերաբերմունքը ավելի ազատական է դարձել, օրագիրը դադարել է լինել զուտ պաշտոնական փաստաթուղթ: Հնարավոր է դարձել օրագրին գունավոր պիտակներ կպցնել, ծաղիկներ նկարել էջերին և այլն: Մինչև Խորհրդային Միության փլուզումը դպրոցական օրագիրը աշակերտի պարտադիր իրն է եղել, իսկ դրա բացակայության պատճառով անգամ նրան կարող էին հեռացնել դպրոցից: Ներկայումս օրագիրը այլևս այնքան էլ պարտադիր չէ, և դպրոցական օրագրերի նկատմամբ վերաբերմունքն էլ ավելի է ազատականացել: Ժամանակակից դպրոցական օրագիրը նախևառաջ նպատակ ունի փոխանցելու սովորողի անհատականությունը, այն գեղագիտորեն մշակված արտադրանք է իր յուրօրինակ ձևավորմամբ, կազմով և ներքին բովանդակությամբ:

Մանրամասները՝ «Փաստ» օրաթերթի այսօրվա համարում