Գոմաղբից՝ փայտանյութ. ինչից է մարդկությունը թուղթ ստացել․ «Փաստ»

«Փաստ» օրաթերթը գրում է

Թուղթը բուսական թելերից մշակված և միահյուսված բարակ թերթանման նյութ է, որի թելերը միմյանց կապվում են կառչման մակերևութային ուժով։ Թղթի նման նյութեր պատրաստելու տեխնոլոգիան, ինչպես պապիրուսը, եղևնու կեղևը, մագաղաթը, կավե սալերը և այլն, մարդկությանը հայտնի են եղել դեռ շատ հին ժամանակներից, սակայն դրանք նման չեն եղել «դասական թղթի» արտադրությանը: Չինաստանում թղթի նման նյութ պատրաստել են բամբուկից, կանեփից և նույնիսկ մետաքսից, որի համար օգտագործել են մետաքսագործ թիթեռի խոտանված կոկիկները: Հին հնդիկները ունեցել են թղթանման նյութի ստացման բնական եղանակ: Նրանք փոսի մեջ են լցրել խոտաբույսերով սնվող կենդանիների, օրինակ՝ փղի գոմաղբ, որը հետագայում լցվել է անձրևաջրով, ապա չորացել արևի տակ և արդյունքում ստացվել է թղթանման նյութ: Նման «թուղթ» արտադրող գործարանները անգամ հիմա էլ գոյություն ունեն Հնդկաստանում և Թայլանդում:

Չինաստանում 105 թվականին Ցայ Լուն հայտնաբերել է թղթի պատրաստման եղանակը բամբակից և սոսնձից. փաստացի առաջին անգամ թուղթն արտադրվել է Չինաստանում: Թղթի արտադրության համար օգտագործում են տարբեր փայտանյութերի և միամյա բույսերի թաղանթանյութը։ Տեխնոլոգիան ունի մի շարք գործընթացներ՝ թղթազանգվածի պատրաստում (ստացվում է թելավոր նյութերի քիմիական և մեխանիկական մշակմամբ՝ բաղադրամասերի մանրումով և խառնելով, սոսնձում, զանգվածի լցոնում և գունավորում), մշակում թղթի պատրաստման մեքենայի վրա (ջրով նոսրացում, զանգվածի մաքրում կեղտից, դատարկում, մամլում և չորացում), վերամշակում (կալանդրում, կտրում), տեսակավորում և փաթեթավորում կամ գլանակավորում։ Մոտ 600 թվականին թուղթը սկսել է արտադրվել նաև Կորեայում, իսկ 625 թվականին՝ Ճապոնիայում: 751 թվականի Թալասյան ճակատամարտի արդյունքում չինացի ռազմագերիների միջոցով թուղթը հայտնվել է նաև Արևմուտքի երկրներում։ Հայաստանում թուղթը օգտագործվել է դեռ 8 - 9-րդ դարերից, իսկ թղթի վրա մեզ հասած ամենահին հայկական ձեռագիրը վերաբերում է 10-րդ դարին։ Եվրոպայում թուղթը հայտնվել է միայն 11- 12-րդ դարերում, և այդ դարերից էլ սկսել են արտադրել այն։ 1238 թվականից Իսպանիայում թղթի արտադրության համար սկսել են օգտագործել անգամ հողմաղացներ։

Մոտավորապես 1770-ականներին անգլիացի թղթի գործարանատեր Ջորջ Վատման Ավագը մտցրել է թղթի արտադրման նոր տեխնոլոգիա, որը թույլ է տվել ստանալ առանց ցանցի հետքերի թուղթ։ Իսկ 1799 թվականին Լուի Նիկոլ յա Ռոբերի կողմից ստեղծվել է թղթի պատրաստման մեքենան: 1803 թվականին Մեծ Բրիտանիայում թղթի պատրաստման մեքենա է տեղադրվել Բրայեն Դոնկինի կողմից։ ԱՄՆ-ում թղթի պատրաստման մեքենաներ հայտնվել են միայն 1827 թվականին, իսկ 1856 թվականին հայտնագործվել է գոֆրե ստվարաթուղթը: Փայտանյութից թուղթ ստանալու եղանակը հայտնագործվել է միայն 1857 թվականին: Ներկայումս հայտնի է թղթի մոտ 600 տեսակ։ Թուղթը հիմնականում բաժանվում է 11 կարգի՝ տպագրական, գրելու, գծագրականնկարչական, էլեկտրամեկուսիչ, գլանակի, ներծծող, ապարատների համար (հեռագրական, շերտաժապավեն), լուսանկարչական, փաթեթավորման, պատճենահանման, արդյունաբերական-տեխնիկական։

Կամո Խաչիկյան

Մանրամասները՝ «Փաստ» օրաթերթի այսօրվա համարում