Իրական վտանգը, որին բախվում է ժամանակակից Թուրքիան, կրոնը չէ, այլ ուլտրաազգայնականությունը

Իրական վտանգը, որին բախվում է ժամանակակից Թուրքիան, ոչ թե կրոնական ծայրահեղականությունն է, այլ ուլտրաազգայնականությունը: Մինչ մյուս ժողովուրդները քանդում են ռասիստներին նվիրված իրենց հուշարձանները, Թուրքիան շարունակում է հարգանքի տուրք մատուցել նրանց, BESA Center-ի իր հոդվածում գրում է Էֆրատ Ավիվը։

2020-ի նոյեմբերին Ստամբուլի քաղաքապետարանը, որը գլխավորում էր Թուրքիայի հիմնական ընդդիմադիր Ժողովրդական հանրապետական կուսակցությունը (ԺՀԿ), Ստամբուլի զբոսայգին անվանակոչել է Հուսեյն Նիհալ Ացիզի (1905-1975) անունով, ով բացահայտ ռասիստ եւ հակասեմական է եղել, Թուրքիայում նացիստների ամենահայտնի կողմնակիցը եւ Թուրքիայի քաղաքական մտքի պատմության ամենավիճահարույց դեմքերից մեկը: Հայտը ներկայացվել է թուրքական մեկ այլ ընդդիմադիր կուսակցության՝ The Good Party-ի անդամների կողմից: Այգին գտնվում է Ստամբուլի Մալթեպե շրջանի Քյոյչի թաղամասում, որտեղ Ացիզն անցկացրել է իր կյանքի մեծ մասը:

Ացիզը նույնականացվում է նաեւ որպես պանթուրքիստ եւ պանթուրանիստ: Նա համարում էր, որ թուրք ազգը բաղկացած է թուրքական ռասայի ներկայացուցիչներից: Այսպիսով, հրեաները թուրքական ազգի մաս չեն կազմում, որքան էլ երկար նրանք ապրեն նրա տարածքում: Նրա խոսքով՝ Ստամբուլից եկած հրեան երբեք չի կարող թուրք լինել, բայց հեռավոր ղրղըզը ըստ սահմանման թուրք է, քանի որ նրա երակներով թուրքական արյուն է հոսում: Ացիզը մի քանի հոդված է գրել, որոնցում մեղադրել է հրեաներին անզուսպ ագահության եւ ազգային անհանդուժողականության մեջ, ինչպես նաեւ նրանում, որ նրանք միաժամանակ կոմունիստներ եւ կոսմոպոլիտներ են: 1933-ի նոյեմբերին նա գրել է, որ «Գերմանիան առաջին երկիրն էր, որը լուծեց հրեական խնդիրը»: 1944-ին նա գրել է, որ հրեաները «բոլոր ժողովուրդների գաղտնի թշնամին են»:

Թուրքիայում Ացիզը, ինչպես միշտ, դեռ շատ երկրպագուներ ունի: Քանի որ թուրքական ազգայնականությունը գնալով ներծծվում է իսլամով եւ նեոօսմանիզմով, Ացիզի «մաքուր ազգայնականությունը» կամ «էթնիկ ազգայնականությունը», ինչպես ասել են նրա որոշ կողմնակիցները, գրավում է շատ թուրքերի: Բայց The Good Party-ի երիտասարդները Ացիզին ընկալում են նաեւ որպես Էրդողանի եւ այլ ազգայնական իսլամիստ քաղաքական գործիչների, հատկապես «Ազգայնական շարժում» կուսակցության աշխարհիկ-ազգայնական ընդդիմության խորհրդանիշ:

Կրոնի եւ կրոնական կյանքի զարգացմանը նետված հայացքը շատ հստակ պատկեր է տալիս Թուրքիայի մասին: Վերջին ուսումնասիրությունները ցույց են տալիս, որ Իմամ Հաթիպի դպրոցների (պետական իմամներ պատրաստելու համար մասնագիտական ուսումնարաններ) շրջանավարտների 73%-ը կրկին չէր սովորի այդ հաստատություններում, եթե ընտրության իրավունք տրվեր: Հարցվածների միայն 38%-ն է նշել, որ իր կամքով է որոշել հաճախել Իմամ Հաթիպի դպրոցներ, իսկ 51%-ը նշել է, որ ընտրությունը կատարել է իր ընտանիքի խնդրանքով: 15-29 տարեկան մարդիկ իրենց անվանել են ավելի քիչ «կրոնական պահպանողական», քան ավագ սերունդը, եւ պակաս կրոնական, քան նույն տարիքային խումբը մեկ տասնամյակ առաջ:

Չնայած բարեպաշտ թուրքերի սերունդ ձեւավորելու Ռեջեփ Թայիփ Էրդողանի «Արդարություն եւ զարգացում» իշխող կուսակցության ջանքերին՝ երկրի երիտասարդությունը կարծես երես է թեքում կրոնից: Մի երկրում, որտեղ 82 միլիոն բնակչության մոտ կեսը 30 տարեկանից երիտասարդ է, նույնիսկ փոքր փոփոխությունները կարող են դրամատիկ ազդեցություն ունենալ Թուրքիայի քաղաքականության եւ հասարակության վրա:

Իրական վտանգը, որին բախվում է ժամանակակից Թուրքիան, կրոնը չէ, այլ ազգայնականությունը կամ ուլտրաազգայնականությունը։

Ժամանակակից Թուրքիայում ուլտրաազգայնական եւ ռասիստական միտումները շատ տարածված են: Այն դեպքում, երբ մյուս երկրները քանդում են ռասիստների արձանները, Թուրքիան շարունակում է պատվի արժանացնել նրանց: