Որտե՞ղ և ինչպե՞ս է ստեղծվել առաջին թղթապանակը. «Փաստ»

«Փաստ» օրաթերթը գրում է

Թղթապանակը տպագրական արտադրանքի տեսակներից մեկն է, որն իրենից ներկայացնում է խիտ նյութից պատրաստված իր՝ թղթերն ու փաստաթղթերը պահելու համար: Սկզբից թղթապանակները պատրաստել են բացառապես հաստ թղթից (250300 գ/մ 2), ինչը պատճառ է դարձել որոշ լեզուներում, օրինակ՝ ռուսերենում, «папка» բառի հայտնվելուն. այն գալիս է գերմանական «pappe» բառից, որը նշանակում է «ստվարաթուղթ»: Ավելի ուշ թղթապանակների արտադրության մեջ սկսել են օգտագործել պլաստիկ և երբեմն էլ դիզայներական թուղթ: Զարմանալի չէ, որ հենց գերմանացիներն են իրենց կոկիկությամբ և պեդանտությամբ հորինել փաստաթղթերը պահելու և բաշխելու թղթապանակային եղանակը:

Առաջին թղթապանակը ստեղծվել է գերմանացի գյուտարար Ֆրիդրիխ Սեննեկենի կողմից 1886 թվականին: Այս թղթապանակի հետ միասին ստեղծվել է նաև դակիչը, որը թույլ է տալիս դակել թերթերը, որոնք հետագայում դրվել են թղթապանակի մեջ: Նման թղթապանակը ստացել է «գրանցիչ թղթապանակ» անվանումը: Այն ծառայում է այբբենական կամ ժամանակագրական կարգով փաստաթղթերի դասավորման համար: Նման թղթապանակի կառուցվածքը բավականին պարզ է՝ ստվարաթղթե կազմ և մետաղական առանցք, որին հագցվում են դակված թերթերը, իսկ ներկայումս՝ ֆայլի մեջ դրված թերթերը: «Գրանցիչ թղթապանակի» կազմին սովորաբար լինում է պիտակ, որը պարունակում է այդ թղթապանակում պարունակվող փաստաթղթերի մասին տեղեկություն: Մի փոքր ավելի ուշ՝ 1895 թվականին, գերմանական Սոդեն քաղաքի քաղաքապետարանի աշխատակից Կարլ Գլադիտցը ստեղծել է «թղթապանակարագակարը»:

Այն շատ հարմար է փաստաթղթերը արագ հավաքելու համար: Շուտով այդ փոքրիկ քաղաքում ստեղծված այդ գրենական պիտույքը տարածվել է ամբողջ Գերմանիայում, իսկ ավելի ուշ՝ նաև այլ երկրներում: «Թղթապանակ-արագակարն» ունի ստվարաթղթե կամ պլաստմասե շապիկ, որի ներսում թղթերը կարվում են մետաղական կեռիկներով: Նման կերպ հարմար է պաշտպանել փաստաթղթերը կեղտոտվելուց և վնասվելուց: «Թղթապանակարագակարի» մեզ հայտնի և ներկայումս օգտագործվող մեխանիզմը ստեղծվել է շատ ավելի ուշ՝ 1939 թվականին, դարձյալ Գերմանիայում: Այդ մետաղական հարմարանքը թույլ է տալիս փաստաթղթերը կարել անգամ ստվարաթղթե կամ պլաստիկե մեկ թերթի վրա, իսկ հետո արդեն այն տեղադրել «գրանցիչ թղթապանակում»: «Ծալովի թղթապանակ» ստեղծվել է շատ ավելի ուշ Ամերիկայում: Սա իրենից ներկայացնում է ստվարաթղթե սովորական ծալված թերթ, որի ներսում փաստաթղթերն են դրվում: Այս թղթապանակը կոչվում է նաև «մանիլ յան թղթապանակ», քանի որ այն պատրաստվել է շատ պինդ թղթից, որը կոչվել է «մանիլա»:

Նման թղթի մանրաթելերը ստացվում են տեքստիլ բանանի տերևներից, որոնք շատ կոշտ և ամուր են. այդ թուղթը չի ներկվում և ունի բնական դեղնավուն երանգ և, բնականաբար, անգամ թրջվելիս չի ներկում իր մեջ պահվող փաստաթղթերը: Այդ թուղթը հարթ է և չի պարունակում կոպիտ մասնիկներ, որոնք կարող են քերծել փաստաթղթերը: Բացի այդ, այն չի պարունակում քիմիական բաղադրիչներ, որոնք կարող են ռեակցիայի մեջ մտնել լուսանկարչական թղթի հետ և փչացնել թղթապանակում պահպանվող նկարները: «Մանիլ յան թղթապանակը» հետագայում ծառայել է որպես նախատիպ Windows աշխատասեղանի և մի շարք այլ համակարգերի տարբերանշանների համար: Ամփոփելով այս ամենը՝ կարելի է նշել, որ թղթապանակները բավականին երկար և հետաքրքիր պատմություն ունեն: Ներկայումս էլ թղթապանակները գործածական են և նրանց պատմությունը դեռ չի ավարտվել:

Կամո Խաչիկյան

Մանրամասները՝ «Փաստ» օրաթերթի այսօրվա համարում