«Թուրք լրագրողը չոքել էր առաջս, ձեռքերս էր համբուրում. պատմի՛ր՝ ասում էր, պատմի՛ր իմանամ՝ ինչ է եղել». Եպրաքսյա տատի հուշերը (լուսանկար)

Պաշտպանության նախարարության «Հայ զինվոր» հանդեսը հրապարակել է Եղեռնից փրկված 111-ամյա Եպրաքսյա տատի պատմությունը

- Հորեղբորս տղային թուրքերը սպանեցին հոր աչքի առաջ: Հորեղբայրս վշտից խելքը կորցրեց: Բոլորը ողբում էին, նա երգում ու պարում էր: Տղայիս պսակն է, նվագեք, խաղամ՝ ասում էր: Հետո հորս սպանեցին: Մենք ամեն ինչ թողած՝ փախանք: Հավը կրակին հում մնաց, խմորը գնդած թողինք…
     Տատի ծնոտը կափկափում է:
     - Թող էլ չպատմի,- ասում եմ Արթուրին ցածրաձայն:
     - Եթե սկսել է, պիտի վերջացնի,- պատասխանում է Արթուրը:
     - Սարիղամիշում, էրզրումում ամենուր դիակեր էին դարսված, թուրքերը սպանված երեխաների գլուխները ճոճում էին սրերի վրա…
     Եպրաքսյա տատը լալիս է; Ձայնից եմ հասկանում, որ լալիս է: Ուսերը ցնցվում են, բայց արցունք չկա, արցունքը հոսել է մինչև վերջին կաթիլը, սպառվել է:
     - Լավ, էլ մի՛ պատմեք,- ասում եմ,- եկեք Ձեր երեխաներից խոսենք:
     Բայց տատը ինձ չի լսում, ամուր բռնել է թոռան ձեռքն ու խոսում է:
     - Մայրս մահացավ գաղթի ճամփին: Ես, Հովհաննես ու Եղիա եղբայրներս գաղթականների հետ եկանք, հասանք Ալեքսանդրապոլ: Մեզ որբանոց տարան: Սկզբում մեծ եղբորս՝ Հովհաննեսին որդեգրեցին, տարան Եղվարդ: Հետո Եղիան՝ փոքրիկ եղբայրս, գնաց որբանոցից: Նրան ուղարկեցին Ամերիկա: Փոքրիկ, շատ փոքրիկ էր Եղիան: Հետքը կորցրի: Ի՞նչ եղավ, ո՞ւր մնաց, չիմացա: Եղիա՜ս…
     Երբ 15 տարեկան էի, հորաքույրս ինձ որբանոցից իր տուն տարավ ՝ Անի Պեմզաշեն: Հետո ամուսնացա Վալադի հետ:
     - Սիրո՞ւմ էիք Վալադին,- ես ուրախանում եմ, որ վերջապես փակեցինք անցյալի դուռը: Բայց տատը անարձագանք է թողնում ժպիտս:
     - Ես Վալա՞դ էի տեսել, որ սիրեի: Հորաքույրս ասաց՝ պիտի ամուսնանաս, ամուսնացա:
     - Վալադը սիրո՞ւն տղա էր,- ես շարունակում եմ տրամադրություն մոգոնել:
     - Երանի քեզ,- ասում է Եպրաքսյա տատն ու ժպտում է ներող,- Վալադը ինձ պես որբ էր: Որբ գաղթական: Մեր սերը խիղճ էր, հարազատություն էր: Ուրիշ տեսակ սեր էր: Վալադը հոտաղ էր, մեծ նախիր էր արածեցնում: Ոչ տուն ունեինք, ոչ ապրուստ: Մեր ձեռքերով տուն շինեցինք: 7 երեխա ունեցանք: Երկուսը փոքր էին, որ մահացան, երկուսը՝ մեծ: Էսքան ցավ քարին տայիր, քարը կճաքեր…
     - Հիմա ո՞ւմ հետ եք ապրում:
     - Իմ ամենասիրելի թոռան՝ Արթուրիս հետ:
     - Ապրիլի 21-ին Ձեր ծնունդն էր, տատի՛…
     -111 տարեկան դարձա…
     - Ո՞նց անցավ տոնական օրը:
     - Ամեն օրվա պես լույսը բացվելու հետ «Հայր մերը» ասեցի Սրբապատկերների ու Վազգեն 1-ի նվիրած գոբելենի դիմաց: Եկեղեցի չեմ կարողանում գնալ, ոտքիս ուժը պակասել է: Տանն եմ մոմ վառում …Մի ժամանակ ծնունդիս էնքան մարդ էր հավաքվում: Երեք երեխա, 84 թոռ ու ծոռ ունեմ: Բայց էս տարի չկարողացան գալ ծնունդիս, ընտանիքս մի հարկի տակ չհավաքվեց:
     - Ոչինչ,- ես ոգևորում եմ տատին,- եկող տարի կհավաքվեն, կարևորը ՝ ողջ ու առողջ ես:
     -…Ասում են՝ կներե՞ս թուրքին:
     - Ո՞վ է ասում:
     ՉԵՄ ՆԵՐԵԼՈՒՏատը չի պատասխանում, իր մտքերի հետ է:
     - Ասում են՝ բարեկամանանք թուրքի հետ, ներենք: Ի՞նչը ներեմ: Չեմ ներելու: Հինգ տարի առաջ՝ Եղեռնի հարյուրամյակին, մի լրագրող էր եկել Թուրքիայից: Ասաց՝ թուրք եմ, եկել եմ հետդ խոսեմ: Ես թուրքի հետ չեմ խոսի՝ ասեցի: Չոքել էր առաջս, ձեռքերս էր համբուրում: Պատմի՛ր՝ ասում էր, պատմի՛ր իմանամ՝ ինչ է եղել: Ոչինչ չպատմեցի:
     Հետո տատը դառնում է ինձ.
     - Դու կներե՞ս թուրքին..
     - Չէ՛,- ասում եմ,- չեմ ների, տա՛տ ջան: Չենք ներելու:
     - Ապրես,- ասում է տատը,- թոռիս՝ Ալեքսանդրիս, կճանաչե՞ս:
     Արթուրն ինչ-որ բան է հասկացնում ձեռուոտով, բայց ես գլխի չեմ ընկնում:
     - Ալեքսանդրն ո՞վ է:
     - Պիտի ասեիր՝ ճանաչում եմ,- փսփսում է Արթուրը:
     - Թոռս՝ Ալեքսանդր Կարապետյանը: Ո՞նց չես ճանաչում: Մասնակցել է Արցախի կռվին, վիրավորվել է: Ինքն էլ քեզ պես թուրքին չի ներում: Հերոս տղա է: Հորս, մորս, հորեղբորս…բոլորի վերժն առել է թուրքից:
     - Հա՜, հիշեցի, Իհարկե, ճանաչում եմ Ալեքսանդր Կարապետյանին: Իսկական հերոս է:
     - Անցած տարի Արթուրիս հետ ցորեն էին ցանել: Քո կռիվը պիտի հաղթես, որ կարողանաս ցորեն ցանել: Ցորենը լիություն է: Խաղաղություն չեղավ, ցորենը չի աճի: Խաղաղությունը զինվորն է ուղարկում սահմանից: Գիտե՞ս՝ քանի թոռ ու ծոռ եմ բանակ ճանապարհել: Երեսունից ավելի: Էս պահին Վիրաբ ծոռս բանակում է: Վիրաբ Սիմոնյան: Զանգում է, հեռախոսը դնում են ականջիս, ձայնը լսում եմ, սիրտս հովանում է:
     - Երկար ապրիր, տա՛տ ջան, առողջ ապրիր,- ասում եմ ես ու հրաժեշտ եմ տալիս Եպրաքսյա տատին:
     - Աստծո Աջը միշտ վրադ լինի,- օրհնում է 111-ամյա տատը: Ղարսի Լալոյի Մավրակ գյուղից: Սպանդ ու կոտորած տեսած, աշխարհի փոքր ու մեծ ճամփաները մաշած՝ Գևորգյան գերդաստանի վերջին շառավիղը…