«Այս ուժի կառավարման օրոք Սահմանադրությունը հնարավորինս պետք է անձեռնմխելի պահել»․ «Փաստ»

«Փաստ» օրաթերթը գրում է

Երեկ Սահմանադրության օրն էր, բոլորը հիշեցին Մայր օրենքը, և անգամ պաշտոնական ուղերձների մակարդակով ակնարկվեց սահմանադրական փոփոխությունների անհրաժեշտության մասին: «Փաստի» հետ զրույցում սահմանադրագետ, Պառլամենտարիզմի զարգացման միջազգային կենտրոնի գործադիր տնօրեն Գոհար Մելոյանը նախ նկատում է՝ պատահական չէ, որ Տոների և հիշատակների մասին ՀՀ օրենքը Սահմանադրության օրը որպես տոն է նախատեսում:

«Սրանով ընդգծվում է Սահմանադրության առանձնահատուկ դերը պետության և տվյալ ազգի համար: Այս փաստաթուղթն առաջին հերթին տալիս է պետության բարոյահոգեբանական և գաղափարական բնութագիրը: Ընդհանուր միջազգային պրակտիկայում ևս Սահմանադրության օր նախատեսելն ու տոնելն ընդգծում է այդ փաստաթղթի առանձնահատուկ նշանակությունը յուրաքանչյուր պետության համար: Մեր պարագայում ևս Սահմանադրությունը բարձրագույն իրավաբանական ուժ ունեցող փաստաթուղթ է»,-շեշտում է սահմանադրագետը:

Մյուս կողմից՝ իրավական ձևակերպումներից զատ, ըստ մեր զրուցակցի, այլ կարևոր հանգամանք կա:«Շատ կարևոր է պետության կողմից սահմանադրականության և սահմանադրական մշակույթի կայացմանը նպաստող գործունեության դրսևորումը, բայց հատկապես վերջին երեք տարիներին նշվածին հակառակ պատկերն ենք տեսնում, ականատես ենք լինում, թե ինչպես են արհամարհում Սահմանադրությունը, ինչպես են այն դպրոցական մակարդակի, էժանագին մանիպուլ յացիաներով մեկնաբանությունների ենթարկում անգամ ոչ մասնագետները: Ընդ որում, հանրությանն այդ էժանագին մանիպուլյատիվ մեկնաբանությունները հրամցնում են տարբեր քաղաքական նպատակներով: ԱՄՆ 3-րդ նախագահ Թոմաս Ջեֆերսոնը մի շատ լավ ասույթ ունի, որը հատկապես վերջին ժամանակներում եմ սիրում կրկնել. «Պետության, պետականության գոյը վտանգված է, երբ տվյալ պետության իշխանությունն արհամարհում է Սահմանադրությունը»»,-մեջբերեց Գոհար Մելոյանը:

Նա հիշեցրեց, որ մեր Սահմանադրությունը երեք անգամ փոփոխությունների է ենթարկվել: «Սահմանադրությունն ընդունվել է 1995 թվականին: Առաջին անգամ 2005 թվականին են փոփոխություններ տեղի ունեցել, երկրորդ անգամ՝ 2015 թվականին: Այսինքն, առնվազն տասը տարվա միջակայք է եղել: Բնական է, որ աշխարհի զարգացմանը զուգընթաց՝ հասարակական հարաբերություններն ու պետությունը ևս զարգացումներ են ապրել, և փոփոխությունները ժամանակի պահանջ են եղել: 2005ին էապես փոփոխության ենթարկվեց մարդու հիմնարար իրավունքների գլուխը: Այն միջազգային գործընկերների կողմից անգամ որպես համաշխարհային լավագույն օրինակներից մեկը գնահատվեց:

2015-ի փոփոխություններով անցում կատարեցինք խորհրդարանական կառավարման ձևին և համամասնական ընտրական համակարգին: Տվյալ նախաձեռնությունը ևս մի շարք մանիպուլյատիվ մեկնաբանությունների ու որակումների արժանացավ, սակայն շատ կարևոր է ընդգծել, որ այդ փոփոխությունը պատահական չէր: Եթե ուսումնասիրության ենթարկենք համաշխարհային պրակտիկան, որպես կանոն, կհանդիպենք այն օրինաչափությանը, ըստ որի, ժողովրդավարության կայացմանն առավել նպաստող ձևաչափը հնարավոր է դարձել խորհրդարանական կառավարման ձև ունեցող պետություններում: Իսկ 2020 թվականին, իմ գնահատմամբ, տեղի ունեցան հակասահմանադրական, հակաիրավական սահմանադրական փոփոխություններ: Այդ փոփոխությունները տեղի ունեցան զուտ քաղաքական նպատակահարմարությունից ելնելով: Նպատակը Սահմանադրական դատարանի՝ օրվա իշխանությանը ոչ հաճո կազմը փոփոխության ենթարկելն էր: Սա արդեն թե՛ մեր սահմանադրականության, թե՛ սահմանադրական մշակույթի տեսանկյունից բավականին խնդրահարույց ու վտանգավոր քայլ էր»,-ասաց Գոհար Մելոյանը՝ ընդգծելով, որ նմանատիպ քայլերը պարբերական բնույթ կրեցին:

«Եվ, մեծ հաշվով, վերջին երեք տարվա ընթացքում իրավունքի նկատմամբ այդ անհարգալից վերաբերմունքը լրջագույն սպառնալիք է մեր պետության իրավական անվտանգության համար: Եվ պատահական չէին նաև նույն քաղաքական նպատակահարմարությունից ելնելով Սահմանադրական դատարանի նկատմամբ շուրջ մեկ տարի տևող թե՛ իրավական, թե՛ բարոյական բոլոր կարմիր գծերը հատելու դեպքերը, ինչպես նաև ուղղորդված ճնշումները: Որպես վերջնարդյունք՝ նպատակն իրենց համար ցանկալի, կառավարելի կազմով Սահմանադրական դատարան ունենալն էր»: Ինչ վերաբերում է սահմանադրական փոփոխությունների կամ նոր Սահմանադրության անհրաժեշտությանը,- Գ. Մելոյանը նշեց.

«Այս իշխող ուժի կառավարման օրոք Սահմանադրությունը հնարավորինս պետք է անձեռնմխելի պահել, որովհետև իրենք արդեն հնարավորություն են ունեցել գործնականում ապացուցել, որ որևէ որակյալ փոփոխություն անելու ունակ չեն: Այս առումով հիշեցնեմ՝ երբ իրենք սահմանադրական բարեփոխումների հանձնաժողով էին նախաձեռնել, գիտնական անդամների մեծամասնությունը լքեց այդ հանձնաժողովի կազմը, ինչը բավականին խոսուն է: Մեծ հաշվով, ըստ իս, այս ուժի կառավարման օրոք Սահմանադրության փոփոխությունների իրականացումը կամ, առավել ևս, նոր Սահմանադրության ընդունումը ամենավերջին քայլերից մեկը պետք է լինի»:

Մանրամասները՝ «Փաստ» օրաթերթի այսօրվա համարում