Նախնադարյան եղջերափողից՝ կոռնետ. «Փաստ»

«Փաստ» օրաթերթը գրում է

Կոռնետ երաժշտական գործիքը իր առաջացման համար պարտական է եղջերափողին, որի միջոցով հնում որսորդներն ու փոստատարները ազդանշան էին ուղարկում: Միջնադարում հայտնվել է կոռնետ փողային երաժշտական գործիքի ևս մեկ նախատիպ՝ փայտե կոռնետը, որն օգտագործել են ասպետական մրցաշարերում և քաղաքային տոնակատարություններում: Այն հատկապես տարածված է եղել Եվրոպայում՝ Անգլիայում, Ֆրանսիայում և Իտալիայում: Իտալիայում փայտե կոռնետով հայտնի մենակատարներից են եղել Ջիովանի Բոսսանոն և Կլաուդիո Մոնտեվերդին: Սակայն 18-րդ դարի վերջին փայտե կոռնետները գործնականում մոռացվել են: Ներկայումս նման տիպի փողային երաժշտական գործիքով կատարումներ կարելի է լսել միայն հին ժողովրդական երաժշտության համերգների ժամանակ:

1830 թվականին Սիգիզմունդ Շտելցելը հայտնագործել է ժամանակակից պղնձե կոռնետ փողային գործիքը՝ կոռնետ-ապիստոնան. այն ունեցել է մխոցային մեխանիզմ, որը բաղկացած էր կոճակ-ստեղներից և երկու փականներից: Գործիքը, ի տարբերություն շեփորի, ունեցել է հնչողության լայն դիապազոն՝ մինչև երեք օկտավա, այն նաև ավելի մեծ հնարավորություններ է ունեցել իմպրովիզացիա և ավելի մեղմ հնչյուններ ստանալու համար, ինչը թույլ է տվել այդ երաժշտական գործիքը օգտագործել ինչպես դասական ստեղծագործություններում, այնպես էլ իմպրովիզացիաների ժամանակ: Առաջին անգամ 1869 թվականին Փարիզի կոնսերվատորիայում կազմակերպվել են կոռնետ նվագելու դասընթացներ: 19-րդ դարում կոռնետը մտել է Ռուսաստան:

Ցար Նիկոլայ 1-ին Պավլովիչը վարպետորեն է նվագել զանազան փողային գործիքներ, այդ թվում՝ կոռնետ: Նա ամենից հաճախ ռազմական քայլերթեր է կատարել կոռնետով և Ձմեռային պալատում համերգներ տվել ընտրյալ ունկնդիրների, առավել հաճախ` մտերիմների համար: Իսկ ռուս հայտնի կոմպոզիտոր Լվովը ցարի համար անգամ կոռնետի կատարման պարտիա է գրել: Այս փողային գործիքը իրենց ստեղծագործություններում օգտագործել են մեծ կոմպոզիտորներ Բերլիոզը, Չայկովսկին և Բիզեն: Հռչակավոր կոռնետիստ Ժան-Բատիստ Արբանը հսկայական ներդրում է ունեցել կոռնետի մասսայականացման գործում ամբողջ աշխարհում:

19-րդ դարում փարիզյան կոնսերվատորիաները զանգվածաբար բացել են կոռնետա-պիստոնայով նվագելու դասընթացներ: Դասական է դարձել Չայկովսկու «Կարապի լճում» նեապոլիտանական պարի մենակատարությունը և բալետի պարը Ստրավինսկու «Պետրուշկա» օպերայում: Կոռնետը նաև շատ է օգտագործվում ջազային ստեղծագործություններ կատարելիս: Ջազային անսամբլների ամենահայտնի կոռնետային երաժիշտներն են Լուի Արմսթրոնգը և Քինգ Օլիվերը: Այնուամենայնիվ, ժամանակի ընթացքում ջազում կոռնետին աստիճանաբար սկսել է փոխարինել շեփորը: Ժամանակակից երաժշտական աշխարհում կոռնետ գրեթե միշտ կարելի է լսել փողային նվագախմբերի համերգներին:

ԿԱՄՈ ԽԱՉԻԿՅԱՆ

Մանրամասները՝ «Փաստ» օրաթերթի այսօրվա համարում