Սահմանադրության և օրենքների ոտնահարման իշխանական սինդրոմը. «Փաստ»

«Փաստ» օրաթերթը գրում է

Հայաստանի համար մինչ օրս առաջնահերթ է մնում իրավական պետություն կառուցելու հրամայականը։ Այն մեծապես կապված է օրենքի ու իրավունքի գերակայության խնդրի հետ, որն իրենից ենթադրում է այնպիսի պետական կարգ, ինչի դեպքում պետական գործունեության համար օրենքը դառնում է բարձրագույն նորմ։ Բայց մեր երկրի պարագայում իրավիճակի կազուսայնությունը պայմանավորված է նրանով, որ ավելի շատ խոսվում է իրավական պետություն ունենալու նպատակների ու ծրագրերի մասին, սակայն իրական կյանքում կատարվում է հակառակը։

Օրինակ՝ Փաշինյանի հայտարարությունների, բառապաշարի անբաժանելի մաս են կազմում օրենքի գերակայություն և օրենքի դիկտատուրա, օրինականություն և իրավական պետություն ունենալու մասին հավաստիացումները, սակայն այդ հայտարարություններն այդպես էլ որևէ գործնական նշանակություն չեն ստանում։ Ավելին, գնալով այդ ոլորտներում արձանագրում ենք հետընթացի նոր «ռեկորդներ»: Փաշինյանի իշխանությունն արդեն «վարպետացել» է միայն իշխող ուժին ձեռնտու օրենքներ նախագծելու և ընդունելու հարցում, իսկ եղած օրենքներն էլ կա՛մ «հմտորեն» շրջանցում է, կա՛մ ժամանակի ընթացքում փորձում է ծռել այնպես, որ հարմարեցվի իրենց քիմքին։ Մասնավորաբար, ժամանակին Փաշինյանը իրեն համարում էր սուպերվարչապետական համակարգի ամենասուր քննադատներից մեկը՝ նշելով, որ չափից ավելի շատ լծակներ են կենտրոնացված վարչապետի ձեռքում, սակայն երբ ինքը նստեց վարչապետական աթոռին, ապա իր համար ոչ միայն այլևս սուպերվարչապետական համակարգ չկար, այլև առկա լիազորություններն էլ էին քչություն անում։

Արդյունքում պահպանվեց սուպերվարչապետական համակարգն, ավելին՝ կամաց-կամաց անցում կատարեցինք դեպի ֆեոդալական համակարգ, երբ իր կառավարման ընթացքում օրենքի դիկտատուրայի անվան ներքո անգամ Փաշինյանն անընդհատ զանց է առնում օրենքների պահանջները։ Այսինքն, օրենքը բոլորի վրա տարածվում է, բացի իշխանություններից։ Ճիշտ՝ «Անասնաֆերմայի»՝ հավասարության մասին հայտնի ձևակերպման պես: Եթե, օրինակ՝ մի քաղաքացի համարձակվի շրջափակել դատարանի շենքը և դատավորին չթողնի, որ ներկայանա աշխատանքի, ապա նա օրենքի ողջ խստությամբ պատասխանատվության կենթարկվի, իսկ երբ Փաշինյանն է հրահանգում շրջափակել դատարաններն ու անձամբ էլ մասնակցում է, ապա դա ներկայացվում է որպես օրենքի ու օրինականության հաստատման անհրաժեշտ պահանջ։ Այս ֆոնին տպավորություն է առաջանում, թե օրենքներն ու պատասխանատվության դաշտը միայն հասարակ քաղաքացիների ու հատկապես իշխանություններին քննադատողների ու ընդդիմադիրների համար են։

Կարծես թե օրենքը միայն նրա համար է, որ մահակի պես օգտագործվի ընդդիմադիր գործիչներին լռեցնելու ու հետապնդելու հարցում։ Իշխանություններն ինչքան ցանկանում, այնքան էլ խախտում են Սահմանդրության ու օրենքների սահմանած նորմերը, իսկ եթե ընդդիմադիրների վրա բիծ գտնելու համար նույնիսկ չկան նախատեսված իրավակարգավորումներ, ապա դրանք կարելի է ստեղծել կամ հորինել։ Ու հորինված և կարված գործերը բացարձակ մեծամասնությամբ այնքան խղճուկ են, այնքան ճչացող անօրինականությամբ, որ ճանապարհի կեսից քանդվում են ու չեն հասնում իրենց հանգրվանին։ Արդյունքում օդում կախված է մնում միայն այն հարցը, թե, ի վերջո, ո՞վ պետք է պատասխան տա մարդկանց անօրինական, բացառապես քաղաքական դրդապատճառներով, իսկ եթե ավելի ճշգրիտ լինենք՝ մեկ անձի քմահաճույքներով իրականացվող հետապնդումների համար։ Ուշագրավ է, որ իշխանական բազմաթիվ նախաձեռնություններ ու կարված գործեր նույնիսկ ՍԴ-ի մակարդակով են ճանաչվում սահմանադրությանը հակասող։

Այսպես, օրինակ՝ ՍԴ-ն հակասահմանադրական ճանաչեց Քրեական օրենսգրքով նախատեսված սահմանադրական կարգը տապալելու 300.1 հոդվածը, որով մեղադրվում է երկրորդ նախագահը։ Երեկ էլ հրապարակվեց ՍԴ որոշումը պատգամավորների անձեռնմխելիության վերաբերյալ: Ըստ ՍԴ-ի, անազատության մեջ գտնվող պատգամավորի կարգավիճակ չունեցող անձը պատգամավորի կարգավիճակ ձեռք բերելու պահից չի կարող պահվել անազատության մեջ։ Այսինքն, Բարձր դատարանը ամրագրեց այն, ինչ սևով սպիտակի վրա գրված է Սահմանադրության մեջ, ինչ արձանագրում էին բոլոր ադեկվատ իրավաբանները, բայց ինչի հետ ոչ մի կերպ համաձայն չէին դատախազությունն ու մի քանի դատավորներ:

Ստացվում է, որ այսքան ժամանակ ընդդիմադիր պատգամավորներն ապօրինի կալանքի տակ են պահվել, այնինչ դեռ ամիսներ առաջ պետք է ազատ արձակված լինեին։ Արդյո՞ք պատասխան տալու են նրանք, ովքեր դարձել են Նիկոլ Փաշինյանի հլու կամակատարը և նրա հրահանգով մածունը սև են հայտարարում, ինչի արդյունքում տուժում են մարդիկ: Հիմա՝ դժվար թե: Բայց Փաշինյանի իշխանությունը հավերժ չէ, սա պետք է հիշի ցանկացած ոք, ով նորից կշարունակի Նիկոլի քմահաճույքների համար տրորել Սահմանադրությունն ու օրենքները:

ԱՐԹՈՒՐ ԿԱՐԱՊԵՏՅԱՆ

Մանրամասները՝ «Փաստ» օրաթերթի այսօրվա համարում