Երբեմն զբաղվում ենք շարադայով՝ գլխի չընկնելով, որ դա հենց շարադա է. «Փաստ»

«Փաստ» օրաթերթը գրում է

Շարադան ամենատարածված հանելուկխաղերից է: Փոխաբերական իմաստով շարադա կարելի է անվանել «հանելուկը», «գլուխկոտրուկը»: Շարադա խաղի էությունը պատկերներով բառը գուշակելն է: Քչերը գիտեն, թե երբ և որտեղ է առաջին անգամ հայտնվել այդ խաղը: Ժողովրդական բանահյուսության մեջ դրանց մասին տեղեկություններ չկան:

Գրականության մեջ առաջին հիշատակությունները հայտնի են Հին Հռոմի ժամանակներից՝ Սիֆոսիուսի «Հանելուկներ» գրքից: Առաջին նկարները, որոնք կարելի է անվանել շարադաներ, եղել են հիերոգլիֆները, պատկերագրերը և այլ հնագույն խորհրդանիշները, որոնք օգտագործվել են գրելու համար: Միջնադարում ազնվականության զրահների և դրոշների վրա հաճախ են պատկերվել շարադաներ: Ժամանակին շարադան եղել է Ֆրանսիացիների սիրած հոբբին: Նկարների օգնությամբ հանելուկներ լուծելու մեծ ժողովրդականությունը ֆրանսիացիների շրջանում հայտնվել է դեռ 15-րդ դարում: Սկզբնական շրջանում շարադա են անվանել այն հումորային տեսարանները, որոնց օգնությամբ ծաղրել են արատները: Դրանք եղել են ներկայացումների, ասմունքի կամ պարերի տեսքով: Հետագայում հայտնվել են առաջին նկարները՝ ռեբուսները:

Անգամ 1582 թվականին լույս է տեսել մի ամբողջ գիրք, թե ինչպես կարելի է լուծել շարադաները: Այն գրվել է ֆրանսիացի բանաստեղծ Տաբուրոյի կողմից և այժմ պահվում է Փարիզի ազգային գրադարանում: Մինչև 19-րդ դարի վերջերը շարադաները հիմնականում տպագրվել են ամսագրերում: Փարիզից շարադաներ լուծելու նորաձևությունը տարածվել է Լոնդոն, Հռոմ, Բեռլին: Իտալիայում սոնետների տեսքով են շարադաներ հրատարակել, որոնք զբաղեցրել են գրքի 4-ական էջ: Գերմանիայում դրանք շնորհավորանքների, կոմիկական բանաստեղծությունների և օդաների տեսքով են եղել: Անգլիայում եղել են վարպետներ, որոնք շարադաներ են նկարել փոքրիկ նկարների տեսքով: Նկարիչ Ստեֆանո Բելի աշխատանքները, որոնք պահվում են Լոնդոնի թանգարանում, պահպանվել են մինչ օրս: Շարադաներ են հորինվել նաև երեխաների համար: Առավել հայտնի են Լյուիս Քերոլի շարադաները: Նա սիրում էր նամակներ գրել երեխաներին և որոշ բառեր կամ տառեր փոխարինում էր նկարներով, և երեխաները շատ էին սիրում նման նամակները:

Ռուսաստանում ցարական ժամանակներում ժամանակակից մեկնաբանության շարադաներն առաջին անգամ հայտնվել են 1845 թվականին այն ժամանակվա հանրաճանաչ ամսագրերում: Մեկ տարի անց արդեն կազմակերպվել են մրցույթներ: 1881 թվականից սկսել են տպագրվել մրցույթային շարադաներ: Դրանք հրատարակվել են մինչև 1917 թվականի հեղափոխությունը: Խորհրդային Միությունում շարադաները կրկին հայտնվել են միայն 1930-ականների վերջին: Պատերազմի ընթացքում շարադաներով ամսագրեր չեն տպագրել, իսկ հետպատերազմյան տարիներից դրանք սկսել են հորինել հիմնականում երեխաների համար: Անգամ լույս են տեսել առանձին գրքեր: Դրանցում կարելի էր գտնել ոչ միայն նոր հանելուկներ իրենց պատասխաններով, այլ նաև կանոններ այն մասին, թե ինչպես լուծել դրանք:

Իրականում ցանկացած խորհրդանիշ կարելի է դասել շարադաների շարքին՝ ապրանքային նշաններ, դավանանքի խորհրդանիշներ, մեդալներ, մետաղադրամներ, բացիկներ, նամականիշների, խոհանոցային պարագաների, տեխնիկայի և այլնի պատկերներ: Մեր օրերում շարադաներն այնքան էլ սիրված չեն, ինչպես նախկինում էին: Դրանք չեն տպվում ամսագրերում կամ թերթերում: Բայց մենք դրանք օգտագործում ենք անընդհատ, երբ SMS ենք գրում կամ պատասխանում համացանցում՝ բառերը կրճատելով կամ խորհրդանիշներ տեղադրելով: Օրինակ՝ սիրտ նշանակում է «սեր»: Ոչ ոք չի էլ մտածում, որ դա շարադա է:

ԿԱՄՈ ԽԱՉԻԿՅԱՆ 

Մանրամասները՝ «Փաստ» օրաթերթի այսօրվա համարում