«Փոշիացնում են պետական բյուջեի գումարները». անգրագիտությո՞ւն, թե՞ տնտեսությունը միտումնավոր կործանելու նպատակ. «Փաստ»

ИНТЕРВЬЮ 1 Сентябрь, 2022 9:02

«Փաստ» օրաթերթը գրում է

Ընթացիկ տարվա 2-րդ եռամսյակում նախորդ տարվա նույն ժամանակահատվածի համեմատ կրկին գնաճ է արձանագրվել: Շարունակական գնաճին զուգընթաց՝ կառավարությունը որոշել է այսօրվանից բարձրացնել կենսաթոշակներն ու նպաստները. խոսքն ընդամենը 3000 ու 1900 դրամով բարձրացումների մասին է: Համադրելով գնաճի փաստն ու կառավարության վերոնշյալ նախաձեռնությունը՝ Աուդիտորների պալատի նախագահ Նաիրի Սարգսյանը «Փաստի» հետ զրույցում նախ նշել է.

«Ինչպես միշտ, իշխանությունը ոչ ադեկվատ վարքագիծ է դրսևորում: Իրենք գնաճը չեն կարողանում կառավարել, մինչդեռ գնաճն արդեն շատ հեշտ կառավարելի պետք է լիներ թե՛ Կենտրոնական բանկի, թե՛ կառավարության, թե՛ տնտեսական մրցակցության պաշտպանության հանձնաժողովի կողմից: Իրենք պետք է կարողանային միասին աշխատել ու կառավարել: Եվ այս առումով այն լոզունգները, թե սա առաջարկով է պայմանավորված, այսինքն՝ արտաքին աշխարհից եկող գնաճ է, արդեն իսկ իրականությանը չի համապատասխանում: Այդ լոզունգը սուտ է ու կեղծիք: Իսկ որպես գնաճին դիմակայելու միջոց թոշակների ու նպաստների բարձրացումը նման է ծովի մեջ մեկ բաժակ ջուր լցնելուն, ինչն էֆեկտ չի ունենալու: Ավելին՝ մոտ 2000 դրամով կենսաթոշակի բարձրացումը վրդովմունք է առաջացնում: Ասելով, թե գնաճի մեղմման համար են այս քայլն իրականացնում, իրականում դրանով փոշիացնում են պետական բյուջեի գումարները»:

Նաիրի Սարգսյանը շեշտեց՝ գնաճն իր հետ հարկեր է հավաքագրում: «Եթե կա գնաճ, նշանակում է՝ հարկերն ավելի շատ են հավաքագրվել: Նշանակում է՝ գնաճի ֆոնին հավաքագրված գումարի չափով սոցիալական խնդիրների լուծմանը միջոցներ ուղղելը որոշակի չափով կօգներ դիմակայել: Բայց անգամ դա չեն անում, փոխարենը՝ 2000 դրամով թոշակ են բարձրացնում, ինչը սոցիալական խնդիր չի լուծում, տնտեսական խնդիր լուծելու հետ ընդհանրապես աղերս չունի և նշանակում է պետական միջոցների վատնում: Ավելի ճիշտ կլիներ այդ գումարներն ուղղեին տնտեսության որևէ ճյուղի զարգացմանը, որպեսզի այդ գումարներն արդեն ուղղեին կենսաթոշակների էական բարձրացմանը»,-ասաց մեր զրուցակիցը:

Իսկ թե ինչո՞ւ կառավարությունը նշված ուղղությամբ չի գնում, Ն. Սարգսյանը մատնանշեց հավանական պատճառների մասին: «Առաջին հավանական պատճառն անգրագիտությունն է, չհասկանալը, երկրորդ հավանական սցենարը թուրքական շահի սպասարկումն է, այսինքն՝ միտումնավորություն, ըստ որի՝ նշված ուղղությամբ չպետք է շարժվել ու Հայաստանն այդպիսով տանել համատարած աղքատացման, երկիրը վերջնականապես կործանել: Բացի այդ, մի ճշմարտություն էլ կա. սովորաբար անկիրթներն ու անգրագետները լինում են ամենագոռոզամիտները: Ու այս մարդիկ, բացի նրանից, որ անկիրթ են, անգամ խորհուրդները չեն ընդունում ու ընկալում, ընդհանրապես կոնտակտի մեջ չեն մտնում մասնագիտական հանրույթի, անգամ բիզնեսի հետ: Շատ դեպքերում բիզնեսի ներկայացուցիչների հետ պոպուլիստական հանդիպումներ են իրականացնում, բայց դրանից հետո որևէ քայլ չեն նախաձեռնում»,-հավելեց նա:

Նաիրի Սարգսյանի հետ զրույցում անդրադարձանք նաև տնտեսական ոլորտին վերաբերող օրենսդրական նախաձեռնություններին, արդեն ընդունված օրենքներին ու դրանց ընդհանուր ազդեցությանը:

«Մի այսպիսի խոսք կա՝ վատ օրենք չկա, կա վատ կատարում: Այսինքն, նույնիսկ ամենավատ օրենքներով հնարավոր է ստանալ ամենալավ արդյունքները, եթե, իհարկե, իրականացվի պատշաճ վարչարարություն, եթե ունենանք զարգացման հեռահար ծրագիր, ռազմավարություն: Եթե ունենանք նպատակ, որին հետևողականորեն հասնելու համար առաջ կշարժվենք, այդ դեպքում հնարավոր է հասնել այդ նպատակին: Այսինքն, մեր երկրի թիվ մեկ խնդիրը ոչ թե օրենքներն են կամ իրավական դաշտն է, այլ վարչարարությունն իրականացնող անձինք են: Եթե վարչարարությունն իրականացվի պատշաճ կերպով ու հաստատակամ դեպի նպատակ գնանք, ապա այդ դեպքում շատ հեշտ կլինի օրենքները փոփոխության ենթարկել, բայց մենք անգամ սահմանված նպատակ չունենք: Մեր խնդիրն օրենքները չեն: Ես անձամբ առաջարկել եմ օրենսդրական դրույթ փոփոխել, երբ պոտենցիալ ներդրողների հետ պայմանավորվածություն, Հայաստանում ներդրումներ անելու պատրաստակամություն է եղել: Կառավարությունում, սակայն, անհաղորդ են եղել և այդ փոփոխությունը չեն իրականացրել, թեպետ զուգահեռ իրականացրել են տնտեսությանն առնչվող պետականակործան տարբեր քայլեր՝ ընդունելով նոր օրենքներ և փոփոխելով գործողները: Այստեղ էլ ենք գալիս այն եզրահանգմանը, որը խնդիրը ոչ թե օրենքների, այլ իրենց մեջ է: Եվ հարց է՝ խնդիրը մասնավորապես անգրագիտությո՞ւնը, թե՞ միտումնավոր կործանման նպատակն է: Մեր գերխնդիրն է պարզել, թե նշվածներից ո՞րն է այս մարդկանց խնդիրը, ինչո՞ւ Հայաստանն այսքան չեն սիրում»,-հավելեց մեր զրուցակիցը:

Նրա խոսքով, մեր օրենքները բավականին թերի են, շատ լուրջ օրենսդրական բացեր ունենք, բայց խնդիրը չաշխատելն է. «Մենք իրենց վարքագիծը կարող ենք բնութագրել որպես հանցավոր անգործություն կամ սահմանափակ գործունեություն»:

Անդրադառնալով տնտեսական ցուցանիշներին, այդ առումով արվող ամպագոռգոռ հայտարարություններին՝ Նաիրի Սարգսյանը նկատեց. «Այս կառավարությունն ընդհանրապես կապ չունի տնտեսական աճի հետ: Երբ վերլուծում ենք տնտեսական աճը, տեսնում ենք, որ ծառայությունների ոլորտը աճ է գրանցել բացառապես զբոսաշրջիկների հաշվին: Ընդ որում, առավել աճ գրանցած ոլորտները ռեստորանային, հյուրանոցային և խաղային ուղղություններն են: Այսինքն, մենք ներհոսք ենք ունեցել ռուս-ուկրաինական պատերազմի ֆոնին, ինչի արդյունքում նաև ունենք ռուսական բիզնես հետաքրքրություններ ունեցող անձինք, նաև մշակութային այցով ՀՀ-ում գտնվող զբոսաշրջիկներ, որոնք օգտվում են Երևանի հյուրանոցներից: Կառավարությունը որևէ կապ չունի նշված հանգամանքների հետ: Կառավարության ցանկացած պատասխանատու անձ տնտեսական աճից խոսելուց պետք է գլուխը կախի: Եթե այսքանը չեն հասկանում, ուրեմն գործ ունենք յուրահատուկ պնդերեսության, ամոթի բացակայության հետ»:

Մեր զրուցակիցն այս համատեքստում հավելեց, որ կառավարությունը որևէ ռեֆորմ չի նախաձեռնել: «Կառավարությունը որևէ կերպ բիզնեսին որևէ խթան չի տրամադրել, ինչի արդյունքում մենք կունենայինք տնտեսական աճ: Իսկ ծառայությունների ոլորտում, այս պայմաններում, բնականաբար, շղթայական ռեակցիայով պետք է զարգանար ծխախոտի արտադրությունը, պետք է զարգանար մշակող արդյունաբերությունը: Օրինակ՝ ռեստորանները պետք է, չէ՞, տարբեր պահածոներ ձեռք բերեն, որ կարողանան տարբեր պրոդուկտներ ստանալ և վաճառել այցելուներին: Այսինքն, ծառայությունների ոլորտն իր հետևից քաշելու էր մշակող արդյունաբերության ճյուղերին: Աճ կա նաև շինարարության ոլորտում, ինչի դեպքում, այո, կառավարությունն իր, այսպես ասած, դերն ունի: Օրինակ՝ Արցախից Հայաստանի Հանրապետություն տեղափոխված մեր հայրենակիցների շրջանում առաջացել է բնակարանների ձեռքբերման բնական պահանջարկ, ինչը նպաստել է շինարարության աճին: Շինարարության աճի վրա ազդեցություն են ունեցել նաև ռուս-ուկրաինական պատերազմի ֆոնին ՀՀ-ում անշարժ գույք ձեռք բերող մեր հայրենակիցները: Կառավարության կամքից անկախ նաև մշակութային ու մտածելակերպի մի փոփոխություն էլ ունենք, որն իր հերթին նպաստել է շինարարության աճին. նոր ընտանիք կազմող երիտասարդ զույգերը սովորաբար այլևս չեն ցանկանում բնակվել տղայի ծնողների հետ ու պարտադիր ապրում են առանձին և բնակարաններ են ձեռք բերում: Նշված մի քանի պատճառների ֆոնին բնակարանային պահանջարկը բարձրանում է և, բնականաբար, շինարարությունը աճ է գրանցում: Կառավարությունն այդ թվարկվածներից միայն մեկի մեջ իր, այսպես ասած, մասնակցությունն ուներ, այն էլ՝ բացասական իմաստով: Արցախից մեր հայրենակիցները տեղափոխվել են Հայաստան: Մի խոսքով, մեծ հաշվով՝ տնտեսության հետ այս մարդիկ որևէ կապ չունեն»,եզրափակեց մեր զրուցակիցը: