Դեմոգրաֆիկ «դամոկլյան սուրը». ի՞նչ են կանխատեսում մասնագիտացված կառույցները. «Փաստ»

«Փաստ» օրաթերթը գրում է

Օրերս ՄԱԿ-ը տվյալներ ներկայացրեց այն մասին, որ աշխարհի բնակչությունը հատել է 8 միլիարդի սահմանագիծը։ Եթե 2011 թվականին աշխարհի բնակչության թիվը պաշտոնապես եղել է 7 միլիարդ, ապա կանխատեսվում է, որ 2050 թվականին բնակչությունը կհասնի 9,7 միլիարդի, իսկ 2080 թվականին՝ 10,4 միլիարդի։ Հիմնականում աֆրիկական և որոշ ասիական երկրներ են, որոնք դարձել են աշխարհի բնակչության աճի հիմնական շարժիչը։ Սակայն զարգացած պետությունների գերակշիռ մասը և որոշ զարգացող երկրներ բախվում են բնակչության թվի նվազման և ծերացման խնդրին։ Դեմոգրաֆիկ խնդիրը ազդում է ինչպես այդ երկրների ներուժի, այնպես էլ տնտեսական հեռանկարի վրա։

Օրինակ՝ ծնելիության ցածր ցուցանիշների պահպանման պարագայում թոշակառուների քանակը կարող է գերազանցել աշխատողների քանակին, ինչը լուրջ բեռ է դառնալու տնտեսության համար։ Միաժամանակ, պետք է հաշվի առնել, որ հատկապես զարգացած երկրներում մարդկանց կյանքի տևողությունը բավական բարձր է։ Օրինակ՝ ծնելիության շատ ցածր ցուցանիշների պատճառով լուրջ տնտեսական խնդիրների է բախվում Ճապոնիան, որի կառավարությունը տարբեր նախաձեռնությունների միջոցով փորձում է խթանել բնական աճը։ Իսկ այն երկրները, որոնց բնակչության համամասնության մեջ մեծ է երիտասարդների մասնաբաժինը, զարգացման ահռելի հնարավորություններ են ստանում։ Օրինակ՝ երիտասարդ բնակչության ամենամեծ մասնաբաժինն այս պահին ունի Հնդկաստանը, որը, տարբեր կանխատեսումների համաձայն, առաջիկա տարիներին իր ընդհանուր բնակչության թվով անցնելու է Չինաստանից։

Ուստի, մեծ թվով երիտասարդ բնակչության առկայությունը Հնդկաստանին տնտեսական առումով մրցակցային առավելություն է տալիս, սակայն այդ երկիրն էլ երիտասարդների մասնագիտական որակի բարձրացման և գործազրկության կրճատման խնդիր ունի։ Ինչ վերաբերում է Հայաստանին, ապա մարդկանց կյանքի տևողությունը երկրում շարունակում է բարձրանալ, սակայն, ի տարբերություն աշխարհում առկա միտումների, ծնելիության մակարդակը շարունակում է նվազել։ Ըստ ՄԱԿ-ի Բնակչության հիմնադրամի հայաստանյան գրասենյակի տվյալների, Հայաստանում ծնելիության մակարդակը կազմում է 1,6, սակայն այս ցուցանիշը ավելի կիջնի, քանի որ կանխատեսումներն այնպիսին են, որ մինչև 2050 թվականը ծնելիության նվազման միտումը կպահպանվի: Այսինքն, մինչև 2050 թվականը Հայաստանի բնակչության թիվը ևս կնվազի: Մյուս կողմից՝ պետք է նկատի ունենալ, որ Հայաստանի բնակչությունն առանց այն էլ քիչ է, և թվաքանակի նվազման միտումների առկայությունը ենթադրում է նաև մեր երկրի տնտեսական, քաղաքական և ռազմական ներուժի կրճատում այն պարագայում, երբ գտնվում ենք բավական բարդ աշխարհաքաղաքական դիրքում։

Իսկ հարևան Իրանում և հատկապես մեր նկատմամբ թշնամաբար տրամադրված Թուրքիայում և Ադրբեջանում բնակչության թվաքանակը շարունակում է աճել։ Ուստի քրիստոնեական բնակչություն ունեցող Հայաստանը պետք է անհրաժեշտ մարդկային ռեսուրսներ ունենա իր շահերը պաշտպանելու համար։ Միևնույն ժամանակ, բացառված չէ, որ ապագայում տեղի ունենալիք գործընթացների ու միգրացիոն հոսքերի արդյունքում փոխվի նաև Հայաստանի բնակչության համամասնությունը, ինչպես, օրինակ՝ տեղի է ունեցել եվրոպական մի շարք երկրներում, որտեղ միգրանտների և փախստականների ներհոսքի արդյունքում մեծացել է մահմեդական բնակչության մասնաբաժինը։ Հայաստանում ծնելիության այսպիսի ցածր մակարդակի հիմնական պատճառը սոցիալտնտեսական է։ Ցածր աշխատավարձերի, բնակարանային պայմանների բարելավման հնարավորությունների սղության, գործազրկության բարձր ցուցանիշների և առկա ռեսուրսների անհավասարաչափ բաշխման արդյունքում մարդիկ նախընտրում են քիչ երեխաներ ունենալ։

Այսինքն, ամենից առաջ պետք է բարելավել երկրի սոցիալ-տնտեսական դրությունը և պայմաններ ստեղծել կայուն ամուսնությունների և ծնելիության խթանման համար։ Ճիշտ է՝ կառավարությունը որոշ քայլեր փորձել և փորձում է ձեռնարկել ծնունդները խթանելու համար, սակայն այդ նախաձեռնությունները բավարար չեն։ Ինչպե՞ս կարող է ծնելիության մակարդակն աճել այն պարագայում, երբ իշխանությունների կողմից փողահարվող «տնտեսական աճին» զուգահեռ, մասնագիտացված կառույցները կանխատեսում են Հայաստանում աղքատության կտրուկ ավելացում։ Մյուս կողմից էլ՝ բնակչության աճը խթանելու համար կարևոր է ներգաղթի խրախուսումը, այնինչ արտագաղթի բարձր տեմպը շարունակվում է, իսկ ներկա պայմաններում Սփյուռքում պատմական նվազագույնի է հասել Հայաստան վերադառնալու ցանկությունը։ Փաշինյանը 2019 թվականին խոստանում էր, որ Հայաստանի բնակչության թիվը հասցնելու են 5 մլն-ի, սակայն փորձը ցույց է տալիս, որ ինչ խոստում նա տալիս է, հակառակն է տեղի ունենում։

ԱՐՏԱԿ ԳԱԼՍՏՅԱՆ

Մանրամասները՝ «Փաստ» օրաթերթի այսօրվա համարում