Գոնգ՝ ռազմական գործողություններից մինչև սիմֆոնիկ նվագախումբ. «Փաստ»

«Փաստ» օրաթերթը գրում է

Գոնգը հարվածային երաժշտական գործիք է և ունի բազմաթիվ տարատեսակներ: Այն հենակից ազատորեն կախված մետաղյա սկավառակ է՝ կենտրոնում մի փոքր գոգավորությամբ: Գոնգի հայրենիքը Ճավա կղզին է, որը գտնվում է Չինաստանի հարավ-արևմուտքում: Մ.թ.ա. 2-րդ դարից գոնգը զանգվածաբար տարածվել է ամբողջ Չինաստանում: Պղնձե գոնգը լայնորեն օգտագործվել է ռազմական գործողությունների ժամանակ հրամաններ հաղորդելու համար, ինչպես նաև դրա հնչյունների ներքո զորքերը անցնում էին հարձակման թշնամու դեմ: Ժամանակի ընթացքում գոնգեր սկսել են օգտագործել նաև այլ նպատակների համար: Այսօր գոնգերի ավելի քան երեսուն տարատեսակ գոյություն ունի՝ մեծից փոքր:

Գոնգը պատրաստվում է տարբեր նյութերից: Ամենից հաճախ պատրաստված է պղնձից և բամբուկի խառնուրդից: Երբ մուրճով հարվածում են, գործիքի սկավառակը սկսում է թրթռալ՝ արձակելով բարձրացող ձայներ: Խոշոր գոնգերին հարվածներ հասցնելու համար օգտագործվում են փափուկ, խոշոր գլուխներով մուրճեր: Գոնգ նվագելու շատ մեթոդներ կան: Դա կարելի է անել մուրճերով կամ փայտիկներով հարվածելով, անգամ պարզապես մատը սկավառակի եզրին շփելով: Նման գոնգերը դարձել են կրոնական բուդդայական ծեսերի մաս: Իսկ նեպալ յան երգող ամանները օգտագործվում են ձայնաթերապիայի մեջ բուժական նպատակներով: Ներկայում առավել տարածված են չինական և ճավայական գոնգերը: Չինականը պատրաստվում է պղնձից: Սկավառակի եզրերը թեքված են լինում 90 աստիճան անկյան տակ, իսկ չափերը տատանվում են 0,5-ից 0,8 մետր տրամագծի սահմաններում:

Այդ գոնգի ձայնն ավելի երկար է, դանդաղ է թուլանում և ավելի խիտ է: Չինաստանում գոնգն օգտագործվում է երկրպագության համար: Ճավայական գոնգը լինում է ուռուցիկ, կենտրոնում փոքրիկ գլխիկով, տրամագիծը տատանվում է 0,14-ից 0,6 մ-ի սահմաններում: Պտուկային գոնգերը տարբեր հնչյուններ են արձակում և տարբերվում են չափերով: Այդ անսովոր անունը պայմանավորված է նրանով, որ գոնգի մեջտեղում ուռուցիկություն կա, որը նման է պտուկի և կազմված է գոնգի հիմնական գործիքից տարբերվող նյութից: Արդյունքում գոնգը արձակում է խուլ ձայն, մինչդեռ պտուկը արձակում է վառ ձայն, ինչպես զանգը: Նման գործիքներ հանդիպում են Թայլանդի Բիրմա քաղաքում: Քամու գոնգերը հարթ են ու ծանր: Նրանք ստացել են իրենց անունը քամու նման հնչյուն արձակելու պատճառով: Նման գոնգը նվագում են նեյլոնե ծայրապանակներ ունեցող ձողերով, իսկ արձակած ձայները նման են բազմաթիվ փոքրիկ զանգակների ձայներին:

Քամու գոնգեր սիրում են օգտագործել ռոք-կոմպոզիցիաներ կատարող թմբկահարները: Ձայնային հնարավորություններից առավելագույն օգուտ քաղելու համար սիմֆոնիկ նվագախմբերում օգտագործվում են տարբեր գոնգեր: Փոքրերի վրա նվագում են փափուկ ծայրապանակներ ունեցող փայտերով: Միևնույն ժամանակ, խոշոր գոնգերի համար օգտագործում են թաղիքե ծայրակալներով մուրճեր: Նման գոնգը հաճախ օգտագործվում է երաժշտական ստեղծագործությունների վերջին ակորդների համար: Գոնգի ձայնը լսելի է դարձել դասական ստեղծագործություններում 19-րդ դարից: Ջակոմո Մեյերբիրն առաջին կոմպոզիտորն էր, որն ուշադրություն է դարձրել դրա հնչյուններին: Գոնգը հնարավորություն է տալիս մեկ հարվածով ընդգծել պահի նշանակությունը, հաճախ նշում է ողբերգական իրադարձությունը, ասենք՝ աղետը:

Օրինակ՝ գոնգի ձայնը լսվում է Գլինկայի «Ռուսլան և Լյուդմիլա» ստեղծագործության մեջ արքայադուստր Չեռնոմորի առևանգման ժամանակ: Գործիքը հնչում է Ռախմանինովի, Շոստակովիչի, Ռիմսկի-Կորսակովի, Չայկովսկու և շատ այլոց գործերում: Ներկայում էլ չինական ժողովրդական ներկայացումները բեմում ուղեկցվում են գոնգով: Դրանք օգտագործվում են Պեկինի օպերայի «Պինցզյուն» օպերայի արիաներում:

ԿԱՄՈ ԽԱՉԻԿՅԱՆ

Մանրամասները՝ «Փաստ» օրաթերթի այսօրվա համարում