Ղազախստանը ստիպված կլինի նավթ մատակարարել ՌԴ տարածքով՝ շրջանցելով նախկին խոչընդոտները

Դարձի՛ր gg-ի գործընկերը և վաստակիր մինչև 1.000.000 դրամ   
Անցիր ԱՅՍ հղումով և լրացրու օնլայն հայտը՝ https://bit.ly/ggPartner_past-am

Ղազախստանի ղեկավարությունը վերջին մեկ տարում բազմիցս հանդես է եկել նավթի մատակարարման այլընտրանքային ուղիներ գտնելու օգտին։ Դա պայմանավորված է աշխարհաքաղաքական իրավիճակով, ինչպես նաեւ Կասպից խողովակաշարի կոնսորցիումի (CPC) շուրջ առկա խնդիրներով, որոնց միջոցով այժմ արտահանվում է հանրապետության գրեթե ողջ արտահանվող նավթը։ Սակայն մատակարարման նոր ուղիներ ապահովելու համար կպահանջվեն երկար տարիներ եւ միլիարդավոր դոլարներ, գրում է «Известия»-ն։

«CPC-ի հետ կապված խնդիրները սկսվել են 2022 թվականին: Մարտին Նովոռոսիյսկ նավահանգստում փոթորկի պատճառով վնասվել են նավամատույցները, ինչի պատճառով նավթի առաքումը որոշ ժամանակով կանգ է առել։ Հունիսին նույն նավահանգստի ջրային տարածքը Հայրենական մեծ պատերազմի ժամանակների ռումբերից եւ ականներից մաքրելու խնդիր է առաջացել։ Մեկ ամիս անց նավթի փոխադրումը խողովակաշարով կրկին դադարեցվել է Նովոռոսիյսկի Պրիմորսկի շրջանային դատարանի որոշման պատճառով, որը պահանջում էր վերացնել «Ռոստրանսնադզոր»-ի կողմից հայտնաբերված խախտումները։

Ղազախստանն այս իրադարձություններին արձագանքել է արտահանման այլընտրանքային ուղիներ փնտրելու մտադրությամբ։ Հուլիսին Կասիմ-Ժոմարտ Տոկաեւը հանձնարարել է մտածել Ադրբեջանի նավահանգիստներով Անդրկասպյան երթուղու իրականացման մասին, ինչպես նաեւ ավելացնել խողովակաշարերի թողունակությունը, որոնք ձգվում են երկրի արեւմուտքից արեւելք, մինչեւ Չինաստանի սահման:

Աշնանը Ղազախստանի էներգետիկայի նախարար Բոլատ Ակչուլակովը նաեւ առաջարկել է դիվերսիֆիկացնել երկրից սեւ ոսկու մատակարարումը, թեեւ նա դա կապել է արտադրության ընդհանուր աճի հետ՝ մոտ 20 միլիոն տոննայով տարեկան մոտակա մի քանի տարիներին: Նրա խոսքով, Ղազախստանը կցանկանար պահպանել CPC-ն եւ նոր երթուղիներ օգտագործել լրացուցիչ ծավալների համար։

Հոկտեմբերին հայտնի է դարձել արտահանման այլընտրանքային ուղիներով մատակարարումների աճի մասին։ Այսպիսով, Tengizchevroil-ը երկաթուղով մոտ հազար տոննա նավթ է առաքել Ֆինլանդիա։ Իսկ Total E&P Dunga-ն հայտարարեց Բաքու մոտ 200 000 տոննա նավթ մատակարարելու մտադրության մասին՝ դրանով լցնելով Բաքու-Թբիլիսի-Ջեյհան (ԲԹՋ) նավթատարը։ Խոսքը բոլոր դեպքերում փոքր ծավալների մասին է եղել՝ չգերազանցելով Ղազախստանի արտահանման ընդհանուր ծավալի 1%-ը։

Բացի CPC-ում առկա խնդիրներից, իրավիճակը սրել են աշխարհաքաղաքական գործոնները, որոնցից հիմնականը պատժամիջոցներն են ։ ԵՄ-ն սահմանել է ռուսական նավթի գների վերին շեմ, եւ սահմանափակումները ազդել են նաեւ այլ երկրների ածխաջրածինների հետ խառնուրդների վրա:

Տարեվերջին մոտ Ռուսաստանը արգելել է իր նավթի վաճառքը պատժամիջոցների ռեժիմ սահմանած երկրներին, բացառությամբ նախագահի կողմից տրված հատուկ թույլտվությունների։ Այս ամենն էլ ավելի է սրել արտասահմանյան հումքի՝ ռուսական խողովակով եվրոպական երկրներ մատակարարելու հարցը։

Ինչպե՞ս է Ղազախստանը նախատեսում շրջանցել CPC-ն։ Ընդհանուր առմամբ, չորս ճանապարհ կա՝ ավելացնել երկաթուղով Ռուսաստանով մատակարարումները, նավթ տեղափոխել Ադրբեջան եւ հետագայում ԲԹՋ եւ Բաքու-Սուփսա խողովակաշարերով, ավելի շատ առաքել դեպի արեւելք Չինաստան եւ հարավ՝ Իրան: Առաջին տարբերակը գործնականում բացառում է իսկապես մեծ ծավալները՝ կարելի է խոսել տարեկան առավելագույնը մի քանի հարյուր հազար տոննայի մասին։

Անդրկասպյան ճանապարհ

Ադրբեջանի տարածքով մատակարարումների գաղափարի ուժն այն է, որ այն մեծ ներդրումներ չի պահանջում նավթատարների կառուցման համար։ Ադրբեջանական խողովակներն իրենք քրոնիկ թերբեռնված են։

Այսպես, տարեկան 50 մլն տոննա թողունակությամբ ԲԹՋ նավթամուղը 2021 թվականին Թուրքիային եւ եվրոպական երկրներին մատակարարել է 26 մլն տոննա։ Իր հերթին, Բաքու-Սուփսան իր տրամադրության տակ ունեցել է «լրացուցիչ» 3 մլն տոննա, որոնք միասին կարող էին փոխհատուցել CPC-ի միջոցով արտահանման մոտ կեսը։

Անդրկասպյան նավթային երթուղին քննարկվել է դեռ 2000-ականներին։ Սակայն ղազախական նավթ մշակող ընկերությունները եկել են այն եզրակացության, որ այս ուղղությունն առանձնապես հեռանկարային չէ՝ ավելի լավ է աշխատել Ռուսաստանի տարածքով։ Նախագիծը ձախողվել է նաեւ այն պատճառով, որ Ադրբեջանը չի ցանկացել խառնել իր Azeri Light նավթը, որն ավելի թանկ է, քան բորսայական Brent ապրանքանիշը, ավելի ծանր (եւ էժան) ղազախական նավթի հետ:

Կա նաեւ մեկ այլ խնդիր։ Վերջին մի քանի տարիների ընթացքում Ղազախստանում խոշոր լցանավերի թիվը կրկնակի կրճատվել է։ «Ղազմորտրանսֆլոտ»-ը վաճառել է իր վեց նավերից երեքը: Բացի այդ, նավթը դեռ պետք է հասցնել Ակտաու նավահանգիստ, ինչը լրացուցիչ կապիտալ ներդրումներ է պահանջում։ Միեւնույն ժամանակ, անհավանական դժվար է անմիջապես դաշտերից մատակարարումը։ Կասպից ծովը գնալով ծանծաղանում է, եւ, օրինակ, Քաշագանից բեռնափոխադրումների համար անհրաժեշտ է չափազանց թանկ (մինչեւ մի քանի միլիարդ դոլար) եւ երկարաժամկետ խորնընդերքային աշխատանքներ իրականացնել։

Վերջապես, լցանավերն ունեն ցածր եկամտաբերություն, որը չափվում է տասնամյակներով, եւ քչերն են ցանկանում ներդրումներ կատարել նավերի կառուցման մեջ, որոնք կարող են նավարկել միայն ներքին Կասպից ծովով (ռուսական գետային համակարգի սահմանափակումները թույլ չեն տալիս մուտք գործել համաշխարհային օվկիանոս):

Ինչ վերաբերում է Կասպից ծովի հատակի երկայնքով նավթամուղի կառուցմանը, ապա դա դժվար թե հնարավոր լինի, թեկուզ միայն այս ջրամբարի չկարգավորված կարգավիճակի պատճառով (էլ չասած Nabucco նախագծի փլուզման պատճառ դարձած ծախսերի մասին):

Գոհ Չինաստան

Այս պահին ղազախական նավթի մատակարարման հնարավորություն կա Աթասու - Ալաշանկոու (Ղազախստան - Չինաստան) երթուղով։ Այժմ այս խողովակաշարը կիսով չափ (մոտ 10 մլն տոննա) լցված է ռուսական նավթով, մնացած հզորությունը չի օգտագործվում։ Դա պայմանավորված է նրանով, որ արտասահմանյան ընկերությունները, որոնք տիրապետում են Ղազախստանի հանքերին, ունեն իրենց նավթավերամշակման գործարանները Եվրոպայում, որտեղ ուղարկվում է նրանց արտադրանքի մեծ մասը: Կասկածներ կան, որ նրանք պատրաստ են իրենց հումքը զգալի քանակությամբ վաճառել Չինաստանին։

Երկրորդ դժվարությունը չինական աշխարհագրության մեջ է՝ ՉԺՀ-ի արեւմտյան շրջանները, որոնց հետ սահմանակից է Ղազախստանը, ունեն իրենց նավթի արդյունահանումը: Արեւելյան եւ կենտրոնական շրջանները, որտեղ գտնվում են արդյունաբերության եւ վերջնական սպառողների առյուծի բաժինը, բավականին գոհ են ծովով նավթի գնումներից։

Բացի այդ, Չինաստանն ակտիվորեն մեծացնում է Ռուսաստանից նավթի գնումները, հատկապես այն պատճառով, որ Ռուսաստանի Դաշնությունը լուրջ զեղչեր է տրամադրում։ Ղազախական նավթի համար հեշտ չի լինի մրցակցել այս պայմաններում։ Վերջապես, կա սակագնի խնդիրը, որը Աթասու-Ալաշանկոու գազատարում 17%-ով բարձր է, քան CPC-ում։

Անսպասելի Իրան

Պարադոքսալ է, բայց Իրանը կարող էր դառնալ Ղազախստանից մատակարարումների ամենահեռանկարային ուղղությունը։ Այս երկիրն ինքը նավթի հսկայական պաշարներ ունի, բայց կա մի նրբություն։

Իրանի նշանակալի հանքավայրերի ճնշող մեծամասնությունը գտնվում է երկրի հարավում, որը հյուսիսից բաժանված է խորդուբորդ լեռնաշղթաներով։ Ուստի Իրանի հյուսիսային հատվածը պատրաստակամորեն նավթ կգներ օտարերկրացիներից՝ օրինակ իրանական նավահանգիստներից մատակարարվող սեւ ոսկու դիմաց։ Նման սխեման նույնիսկ գործում էր «զրոյականներին», սակայն չէր կարող երկար ապրել Իրանի նավթարդյունաբերության դեմ սահմանված միջազգային պատժամիջոցների պատճառով։

Այսպիսով, Իրանը կարող էր այլընտրանք դառնալ ղազախ արտահանողների համար՝ պայմանով, որ միջուկային գործարքում բեկում մտցվի։ Բայց առայժմ այս ուղղությամբ շարժվելու մասին խոսելն ավելորդ է, ուստի այդ հեռանկարները ավելի շուտ հեռավոր ապագայի համար են։

Ընդհանուր առմամբ, Ղազախստանից նավթագործների համար ռուսական տարածքով տարանցման շահավետ այլընտրանքներ չկան։ Սակայն երբեմն տնտեսական օգուտը հետին պլան է մղվում՝ տեղը զիջելով քաղաքական նպատակահարմարությանը։ Նման պայմաններում միշտ չէ, որ հնարավոր է ինչ-որ բան կանխատեսել՝ հենվելով միտումների ու հաշվապահական հաշվարկների վրա, հետեւաբար, անակնկալներ ու «սեւ կարապներ» կարելի է սպասել նաեւ նավթի մատակարարումների ոլորտում»։