«Հայ ժողովուրդը կենսական կարևորության մեկ խնդիր ունի՝ իշխանությունից հեռացնել Նիկոլ Փաշինյանին»․ «Փաստ»

«Փաստ» օրաթերթը գրում է

Այս փուլում Ադրբեջանը կրկին տարածքային առաջխաղացումներ ունի թե՛ Արցախի, թե՛ Հայաստանի Հանրապետությունների տարածքներում: Զուգահեռ թշնամին շարունակում է սադրանքները, լարվածության խորացման փորձերը՝ թիրախավորելով հատկապես Արցախի խաղաղ բնակչությանը:

Թեմայի շուրջ զրուցել ենք քաղաքագետ Ստեփան Հասան-Ջալալ յանի հետ: Նա ընդգծել է, որ թե՛ օկուպանտ Ադրբեջանը, թե՛ Ռուսաստանի Դաշնությունը չեն կատարում 2020-ի նոյեմբերի 9-ի հայտարարությամբ ստանձնած հանձնառությունները: Որպես փաստ մեջբերելով վերոնշյալ հայտարարության 1-ին, 5-րդ, 6-րդ, 7-րդ և 8-րդ կետերը՝ քաղաքագետը նշեց. «2020 թվականի նոյեմբերի 9-ի հայտարարության կետերի մեծամասնությունը գերակշիռ չափով չի կատարվում Ադրբեջանի, փոքր չափով՝ Ռուսաստանի կողմից: Ադրբեջանը երկու՝ կարճաժամկետ և երկարաժամկետ նպատակ է հետապնդում: Գլխավոր նպատակն ամեն գնով Արցախի Հանրապետության մնացած մասին տիրանալն է, չի բացառվում նաև ռուս խաղաղապահ զորակազմին դուրս հանելն Ադրբեջանի և Արցախի հակամարտ զորքերի շփման գծից: Իսկ ճանապարհ փակելը, իբրև թե «բնապահպանական» խնդիրների լուծում հետապնդելը իրականում ընդամենը հիմնական նպատակը քողարկելու շղարշ են»:

Մեր զրուցակիցը շեշտեց խնդիրների մասին՝ կապված ռուսական խաղաղապահ զորակազմի գործունեության հետ, բայց նաև հավելեց, որ կա փաստ, որի հետ պետք է հաշվի նստել: «Մենք չենք մոռացել, որ 2020ի նոյեմբերի 9-ի հայտարարության ստորագրումից ավելի քան մեկ ամիս անց՝ դեկտեմբերի 12-ին, օկուպանտ Ադրբեջանի զինված կազմավորումները, խախտելով նոյեմբերի 9-ի հայտարարության 1-ին կետը, ըստ որի, հակամարտող կողմերի ԶՈւ-երը կանգ են առնում այն տեղերում, որտեղ գտնվում են, օկուպացրել են ԱՀ Հադրութի շրջանի Հին Թաղեր և Խծաբերդ գյուղերը: Այնուհետև 2022-ի մարտի 24-ին օկուպացրել են նաև Ասկերանի շրջանի Փարուխ գյուղը, Քարագլուխը, հարակից բարձունքն ու մինչ օրս այնտեղ են: Խաղաղապահների գործունեության մասով, այո, կան խնդիրներ, որոնք պետք է իրենց լուծումները ստանան:

Ասված է եղել՝ պետք է կանգ առնեն իրենց տեղերում, ուրեմն՝ զորքերը պետք է կանգ առնեին, ինչո՞ւ են առաջացել: Բայց կա մի փաստ, որի հետ պետք է հաշվի նստել: Եթե այսօր ՌԴ-ն Արցախից իր խաղաղապահ կոնտինգենտը հանի, ապա օկուպանտ Ադրբեջանի սուլթանն իր զորքերին առաջ շարժվելու, Արցախ մտնելու և մեր ավելի քան 120 հազար հայրենակիցներին ցեղասպանության ենթարկելու հրաման է տալու: Դրա համար իրենց ոչ միայն պատճառ, անգամ առիթ պետք չէ: Այսօր օկուպանտ Ադրբեջանի զինված կազմավորումները չեն մտնում Արցախ և ցեղասպանության չեն ենթարկում մեր հայրենակիցներին՝ հաշվի առնելով ռուսական խաղաղապահ զորակազմի, նաև ՊԲ ներկայությունը»,-հավելեց քաղաքագետը:

Նա շեշտեց՝ ՀՀ-ն նոյեմբերի 9-ի փաստաթղթում իրավական տեսանկյունից հանձնառություններ չունի, բայց դա չի նշանակում, որ ՀՀ-ն անելիքներ չունի: Նրա խոսքով, կա այլ, պայմանական ասած, բարոյական, դիվանագիտական համատեքստ: «Որպեսզի Հայաստանը դե յուրե պարտավորություններ ձեռք բերի, հանձնառություններ ստանձնի Արցախի նկատմամբ, լուծումն Արցախի անկախության ճանաչումն է ՀՀ-ի կողմից: Ճանաչումից հետո ՀՀ-ն ԱՀ-ի հետ պետք է բարեկամության, համագործակցության և փոխօգնության պայմանագիր ստորագրի: Ըստ այդմ, եթե այդ պայմանագրի կողմերից մեկը՝ ՀՀ-ն կամ ԱՀ-ն, հարձակման ենթարկվի, մյուս կողմը պարտավորված կլինի, լեգիտիմ իրավունք կունենա ռազմական և այլ օժանդակություններ ցույց տալ մյուս կողմին:

Բացի այդ, ՀՀ-ն այլևս իրավունք չի ունենա ադրբեջանա-արցախյան հակամարտության կարգավորման հարցով բանակցություններ վարել Արցախի անունից, առավել ևս՝ ստորագրել որևէ փաստաթուղթ ԱՀ-ի փոխարեն, որտեղ կարող են շոշափվել ԱՀ ազգային ու պետական շահերը: Օրինակ՝ եթե ՀՀ-ն ճանաչած լիներ ԱՀ անկախությունը, Նիկոլ Փաշինյանն իրավունք չէր ունենա ստորագրել 2020-ի նոյեմբերի 9-ի հայտարարությունը, որով ԱՀ սահմանադրորեն ամրագրված տարածքներն առանց ԱՀ ստորագրության հանձնվել են օկուպանտ Ադրբեջանի վերահսկողությանը»:

Քաղաքագետի կարծիքով, ՀՀ-ի կողմից ԱՀ-ի անկախության ճանաչումը հնարավոր է, այսպես ասած, իդեալական պայմաններում. «Հիմք ընդունելով Նիկոլ Փաշինյանի ու նրա խմբի առանձին ներկայացուցիչների հակաարցախյան, հակահայկական հայտարարությունները՝ գրեթե չկա հավանականություն, որ ՀՀ ներկայիս վարչակազմը կճանաչի ԱՀ անկախությունը: Ի դեպ, եթե ԱՀ անկախությունը ՀՀ-ի կողմից ճանաչված լիներ, ապա նշվածը ներկայիս վարչախմբից Բերձորի ճանապարհը ուժով բացելու պահանջի հիմք կհանդիսանար: Ես խորապես համոզված եմ, որ ճանապարհը խաղաղ, բանակցային կամ ոչ ռազմական ճանապարհով բացվելու հնարավորություն գրեթե չունի»: Անդրադառնալով արդեն ՀՀ-ի տարածքներում ադրբեջանական զորքերի հերթական առաջխաղացումներին՝ նա իրավիճակը վերլուծեց՝ հաշվի առնելով մի քանի իրողություններ:

«2022-ի մայիսի 23-ին Փաշինյանն ստեղծել է Հայաստանի Հանրապետության և Ադրբեջանի Հանրապետության միջև պետական սահմանի սահմանազատման և սահմանային անվտանգության հարցերով հանձնաժողով: Մինչ օրս հայտնի՞ է, թե այս հանձնաժողովը գրեթե մեկ տարի շարունակ ինչով է զբաղվել: Հաշվի առնելով Նիկոլ Փաշինյանի նախընթաց գործողությունները, օրինակ՝ որ նա Ադրբեջանին է տվել Գորիս-Կապան ճանապարհի 21 կիլոմետրանոց հատվածը, չեմ բացառում, որ նա Իլհամ Ալիևի հետ բանավոր պայմանավորվածություններով Ադրբեջանին է զիջում ՀՀ ինքնիշխան տարածքները: 2020-ի նոյեմբերի 17-ին ՌԴ նախագահ Վլադիմիր Պուտինը ծավալուն հարցազրույց է տվել՝ հայտարարելով նաև, որ պայմանավորվել են պահպանել ստատուս քվոն: Սա նշանակում է, որ, բացի նոյեմբերի 9-ի գրավոր հայտարարությունից, եղել են նաև բանավոր պայմանավորվածություններ: Ես հնարավոր եմ համարում, որ բանավոր պայմանավորվածություն է ձեռք բերվել նաև ՀՀ շատ տարածքների վերաբերյալ»,-ասաց նա՝ նշված համատեքստում հիշեցնելով Փաշինյանի՝ դեռ 2021-ի հոկտեմբերին արված հայտարարությունը՝ ի պատասխան այն հարցի, թե ինչու են հայկական զորքերը Սանասարից նահանջել մինչև Սյունիք:

Հիշեցնենք, որ Նիկոլ Փաշինյանն ասել էր, որ Սյունիքում զորքերի հետքաշման հրաման տվել է ինքը, սակայն այդ որոշումը կայացվել է ռազմական գործողություններից խուսափելու նպատակով: Նա հիշեցրեց ՀՀ Սահմանադրության 205րդ հոդվածի մասին, ըստ որի՝ ՀՀ տարածքի վերաբերյալ հարցերը լուծվում են հանրաքվեների միջոցով. «Հիմա այս արձանագրումն ինչպես համադրենք Նիկոլ Փաշինյանի գործողությունների հետ: Օկուպանտ Ադրբեջանի զինված կազմավորման ստորաբաժանումները մարտի 30-ին եկել և օկուպացրել են ՀՀ ինքնիշխան տարածքի հերթական մասը՝ Տեղ գյուղի վարչական տարածքները, բայց ՀՀ-ն նրանց ուժով հետ շպրտելու քայլեր չի ձեռնարկում: Այսօր էլ կան հարցեր, որոնք հստակ պատասխաններ են պահանջում»:

Մեր զրուցակցի տպավորությամբ, այսօր վերոնշյալ դելիմիտացիան է տեղի ունենում: «Ենթադրենք՝ վերոնշյալ հանձնաժողովն ու օկուպանտ Ադրբեջանի նույնաբովանդակ հանձնաժողովը հանդիպել են, քննարկում անցկացրել, մի քարտեզ է մեջտեղ բերվել, և եկել են այն հայտարարի, որ դեռ պետք է առաջանան, իրենց պետք է հանձնվեն տարածքներ նաև Գեղարքունիքից, Վայոց ձորից, Սյունիքից: Բնականաբար, սա մեծ աղմուկ կբարձրացնի երկրի ներսում, կխարխլի Փաշինյանի իշխանության հիմքերը, վտանգ կլինի իր իշխանության համար: Փաշինյանը, կարծում եմ, որդեգրել է հետևյալ մարտավարությունը. փաստացի դելիմիտացիա իրականացնել, բայց անաղմուկ:

Առհասարակ, այն, ինչի մասին մենք խոսում ենք, չի լինի, իրավիճակը արագ և արմատապես հնարավոր կլինի փոխել, եթե Նիկոլ Փաշինյանը հեռացվի իշխանությունից: Սա է գլխավոր հարցն ու խնդիրը: Թշնամին մարտի 30-ին Տեղ գյուղի վարչական տարածքներ է ներխուժել, զբաղեցրել: Աստված մի արասցե, վաղը կարող է նման ներխուժում լինել նաև Գեղարքունիքի, Վայոց ձորի, Տավուշի մարզում: Քանի դեռ Հայաստանում պաշտոնավարում է Նիկոլ Փաշինյանը, մենք նմանատիպ ներխուժումներից խուսափելու որևէ երաշխիք չունենք:

Նիկոլ Փաշինյանի մոտեցումները կատարելապես հակասում են հայկական զույգ պետությունների ազգային, պետական շահերին: Այսօր ՀՀ-ում, ԱՀ-ում ու Սփյուռքում ապրող հայ ժողովուրդը մեկ կենսական կարևորության խնդիր ունի. համազգային ուժերի գերլարմամբ իշխանությունից հեռացնել Նիկոլ Փաշինյանին: Ինչպես ավելի վաղ էլ եմ ասել, հիմա ևս պնդում եմ, որ Նիկոլ Փաշինյանը էքզիստենցիալ սպառնալիք է Արցախի, Հայաստանի Հանրապետություններում ապրող հայության համար»,- եզրափակեց քաղաքագետը:

ԱՆՆԱ ԲԱԴԱԼՅԱՆ

Մանրամասները՝ «Փաստ» օրաթերթի այսօրվա համարում