Հոգևորականներից՝ մինչև բանվորական արտահագուստի և ոստիկանության համազգեստի տարր. «Փաստ»

«Փաստ» օրաթերթը գրում է.

Ներքաղաքական իրադարձությունների կիզակետում շատ երկրներում, այդ թվում՝ Հայաստանում, այդ թվում՝ այս օրերին, առաջին պլանում են, այսպես կոչված, «կարմիր բերետավորները», որոնք հաճախ աչքի են ընկնում առանձնակի դաժանությամբ: Իսկ ի՞նչ է ընդհանրապես իրենից ներկայացնում բերետը: Բերետը կլոր, անեզր գլխարկ է: Շատերը Ֆրանսիան են համարում բերետի ծննդավայրը, սակայն այդ վարկածը լիովին ճիշտ չէ։ Վարկածներից մեկի համաձայն, բերետի նախատիպը հորինել են կելտերը և օգտագործել որպես ազգային տարազի մաս։ Կելտական ժողովուրդները գրավել են ոչ միայն ժամանակակից Ֆրանսիայի տարածքը, այլ նաև Իռլանդիան, Շոտլանդիան և Ուելսը։ Մեկ այլ վարկածի համաձայն, բերետի մասին իմացել են դեռևս Հին Հունաստանում, որտեղից էլ այն փոխառվել է հռոմեական արիստոկրատիայի կողմից և ստացել իր լատիներեն անունը՝ beretino:

Միջնադարյան Եվրոպայում բերետներ հիմնականում կրում էին հոգևորականները։ Հենց նրանցից են այդ գլխարկները մտել արիստոկրատների ու ազնվականների զգեստապահարան։ Ի տարբերություն ժամանակակից մոդելների, հին բերետները ունեցել են քառանկյուն տեսք։ Դա հաստատվում է հայտնի նկարիչների պատմական նկարներով և փորագրություններով, որտեղ թագավորական և տիտղոսավոր անձինք պատկերված են տարբեր գույների և ոճերի բերետներով։ Հետագայում այդ քառանկյուն բերետները դարձել են զինվորական համազգեստի մաս, իսկ հետո լայն տարածում գտել հասարակության այլ շերտերում։ 15-17-րդ դարերում բերետների շատ մոդելներ Եվրոպայում նորաձևության գագաթնակետին էին: Արիստոկրատների և հարուստ մարդկանց շրջանում ընդունված էր բերետ կարել թանկարժեք գործվածքներից և դրանք զարդարել թանկարժեք քարերով, արժեքավոր փետուրներով և բարդ ասեղնագործությամբ:

Բերետը շրջանագծի իր ավանդական ձևն ստացել է միայն 16-րդ դարում։ Այդ նոր մոդելը հորինել են իսպանացիները։ Այնուհետև 17-րդ դարում կլոր բերետն ընդունվել է Իտալիայի արվեստի ներկայացուցիչների կողմից: Հետագայում հարուստ ֆլորենցիացիները սկսել են օգտագործել այն՝ որպես անձնական ծառաների՝ պաժերի համազգեստի տարր, և բերետը սկսել է կորցնել իր ժողովրդականությունը: Այդ դարի վերջին այն օգտագործվում էր միայն որպես գլխազարդ շոտլանդական բանակի զինվորների և Պապի անձնական պահակախմբի համար։ 20-րդ դարում բերետը սկսել է ակտիվորեն օգտագործվել որպես զինված ուժերի համազգեստի մաս: Առաջին անգամ կլոր բերետ օգտագործել է բրիտանական զրահատանկային զորքերի անձնակազմը։ Դա պայմանավորված էր նրանով, որ անհարմար էր տանկի մեջ կոշտ գլխարկով կամ սաղավարտով նստել։

1940 թվականին սև բերետը դարձել է եվրոպական դաշինքի զրահապատ ստորաբաժանումների խորհրդանիշը։ Եվրոպայից այն տարածվել է Ամերիկա։ Քաղաքացիական բնակչության շրջանում բերետի նորաձևությունը վերսկսվել է միայն 1960-ական թվականներին։ Այն դարձել է սեռական հեղափոխության խորհրդանիշ՝ մինի կիսաշրջազգեստի հետ մեկտեղ։ Որպես գլխարկ այն ընտրել են բոմոնդի և ստեղծագործական մասնագիտությունների ներկայացուցիչները։ Խորհրդային Միությունում բերետը օգտագործվում էր ավելի գործնական նպատակներով՝ որպես բանվորական արտահագուստի տարր արդյունաբերական ձեռնարկություններում և հոսքագծերում: Բերետը կապված է շատ հայտնի մարդկանց հետ։

Դրա երկրպագուներն էին Հարմենս Ռեմբրանդը և Օգյուստ Ռոդենը, Էռնեստո Չե Գևարան և Բոբ Մարլին։ Ժամանակակից հոլիվուդյան աստղերն ու համաշխարհային պոդիումներն օգտագործում են դրանք իրենց կերպարներում։ Հաճախ կարելի է տեսնել, որ Անգլիայի թագավորական ընտանիքի անդամները դրանք կրում են հանրության առաջ: Բերետները ժամանակ առ ժամանակ դառնում են հայտնի դիզայներների հավաքածուների հիմքը։ Մինչ օրս այն մնում է աքսեսուար մոլի նորաձևության համար՝ միաժամանակ լինելով աշխարհի շատ երկրների զինված ուժերի կամ ոստիկանության հատուկ ստորաբաժանումների համազգեստի մաս: Չնայած ամեն ինչին, բերետները մշտապես արդիական են դառնում իրենց ժամանակի համար։

ԿԱՄՈ ԽԱՉԻԿՅԱՆ

Մանրամասները՝ «Փաստ» օրաթերթի այսօրվա համարում