Ереван, 22.Ноябрь.2026,
00
:
00
ВАЖНО

Երբ... գլոբալ ծրագրի մի փոքր մասը ձախողվեց. «Փաստ»

АНАЛИТИКА

«Փաստ» օրաթերթը գրում է.

Հանրակրթական դպրոցների «Հայոց պատմության» 8-րդ դասարանի հաստատված նոր դասագրքում 1828 թվականին Արևել յան Հայաստանի միացումը Ռուսական Կայսրությանը ներկայացվել էր որպես «բռնակցում»: Բացի այն, որ դա պատմագիտական բացահայտ անգրագիտության արտահայտություն է և է՛լ ավելի շատ՝ միտումնավոր զեղծարարություն, դա կարող էր ընկալվել ու ընկալվեց էլ, որպես փաշինյանական իշխանության կողմից Ռուսաստանի դեմ հերթական թշնամական քայլ: Ինչևէ:

Ռուսաստանը, այն էլ՝ ԱԳՆ մակարդակով, արագորեն արձագանքեց այդ եղելությանը, բայց մնալով դիվանագիտական արտահայտությունների տիրույթում: Մոսկվան, մասնավորապես, ակնկալիք էր հայտնել, որ Հայաստանի իշխանությունները թույլ չեն տա՝ դպրոցներին փոխանցվի 8-րդ դասարանի պատմության նոր դասագիրքը, որը «խեղաթյուրում է 18-րդ դարի վերջի, 19-րդ դարի սկզբի իրադարձությունները Հարավային Կովկասում»:

Դրան հաջորդեց ԿԳՄՍ նախարարության հայտարարությունը, որտեղ թեպետ Ռուսաստանի ԱԳՆ դժգոհությանը հղում չկար, բայց նշվեց, որ խնդրահարույց ձևակերպումը կշտկվի: Մասնավորապես, նախարարությունից պարզաբանեցին, որ «Հայոց պատմության» 8-րդ դասարանի նոր ստեղծված դասագրքի հետ կապված եղել են որոշ անհանգստություններ, մտահոգություններ: Նախարարության ներկայացուցչի խոսքով, թեմաների վերնագրերից մեկում «բռնակցում» բառն օգտագործելու վերաբերյալ ստացել են տարբեր անհանգստություններ արտահայող ահազանգեր, ինչից հետո հեղինակային խմբին առաջարկվել է վերանայել այդ մոտեցումը: Ավելին, ԿԳՄՍՆ պաշտոնյան նշել է. «Այս պահին դասագրքի խմբագրված տարբերակն ուղարկվել է Դասագրքերի շրջանառու հիմնադրամ, որը փոփոխված տարբերակը կտեղադրի կայքում, ու տպագրության կգնա փոփոխված տարբերակով»:

Թվում էր, թե՝ խնդիր է եղել, ըստ որում՝ անախորժ ու, ինչպես նշեցինք, նաև պատմագիտորեն արմատապես սխալ, եղել է արձագանք, այդ թվում՝ Ռուսաստանի կողմից (ձևակերպումը վերաբերում էր նաև այդ երկրին, ուստի պիտի որ զարմանալի չլիներ նման արձագանքը), ինչից հետո Հայաստանի պատկան մարմինը սխալը շտկել է կամ քայլեր է ձեռնարկել այդ նպատակով: Որոշ հայրենակիցներ անգամ կարծիք են հայտնում, թե որքան ավելի լավ կլիներ, եթե հարաբերությունների այլ ոլորտներում ևս նման մոտեցումներ որդեգրվեին, այդպես հարթվեին խնդիրները:

Փոխարենը, պատմության դասագիրքը, կներեք կրկնաբանության համար, «դասագրքային ճշմարտությունների տիրույթ» վերադարձնելուն սաստիկ աղմուկ-աղաղակով արձագանքեց փաշինյանական իշխանության, այսպես ասած, սորոսական աջակիցների թևը: Արձագանքները կարելի է ամբողջացնել մոտավորապես հետևյալ ձևակերպմամբ՝ վա՜յ, ամա՜ն, հասե՜ք, էս ի՜նչ է կատարվում, օտար պետության պահանջով սրբագրվում է պատմության դասագի՜րքը, ինչպե՜ս կարելի է, և այլն, և այդպես շարունակ:

Բայց ամեն ինչ հերթով...

Նախ՝ այդ ի՞նչ «հեղինակների խումբ» է, ենթադրաբար՝ պատմաբաններից կազմված, որ նման անհեթեթություն է շարադրել «Հայոց պատմության» կամ գուցե արդեն «Հայաստանի պատմության» 8-րդ դասարանի դասագրքում: Թե ինչու է անհեթեթություն, արդեն իսկ շատ պատմաբաններ հանրամատչելի բացատրել են՝ հատկապես կապված նշյալ ժամանակահատվածում «Արևել յան Հայաստան» անվանմամբ պետականքաղաքական միավորի չգոյության, ուստի և բռնակցվել-չբռնակցվելու մասին ձևակերպումների անհիմնության հետ: Ցանկացողները կարող են ծանոթանալ բոլոր այդ փաստարկներին, այստեղ դրանք մեջբերելն անիմաստ ենք համարում:

Մյուս կողմից՝ լավ, ասենք՝ «հեղինակային խումբը» նման՝ իրականությունը արմատապես խեղաթյուրող կրթագիտական «դիվերսիա» է արել, հապա դասագիրքն ընդունող, դասագիրքը հաստատող ԿԳՄՍՆ-ական չինովնիկնե՞րն ուր էին նայում, ի՞նչն էին ստուգում կամ հաստատում:

Պարզից էլ պարզ է, որ գործ ունենք փաշինյանական իշխանության կողմից հերթական կեղծարարական քայլի հետ, որը ինչ-ինչ պատճառներով չանցավ: Ինչ վերաբերում է «բռնակցումը» դասագրքում շտկելու առնչությամբ ոմանց բարձրացրած շինծու և ակնհայտորեն ուղղորդված աղմուկին, ապա այդ ինչպե՞ս է պատահում, որ երբ իրենց սատարած իշխանությունը կատարում է, օրինակ՝ թուրք-ադրբեջանական պահանջներ, ու ոչ միայն դասագրքերի, այլ ավելի կենսական հարցերում՝ տարածքների զիջում, Հայաստանի տարածքի փոքրացում և այլն, նրանք լուռ են: Իսկ, այ, եթե իրենց պատվիրատուների կողմից «Հայոց պատմության» դասագիրք խցկած բացահայտ սուտը պիտի շտկվի, անմիջապես՝ «հասե՜ք, փրկե՜ք, այս ի՜նչ է կատարվում...»:

Ի դեպ, Արևել յան Հայաստանը Ռուսաստանի կողմից «բռնակցելու» «պատմագիտական» թեզ կա, բայց դա ադրբեջանաթուրքական թեզ է, որը մեր ժամանակներում հետապնդում է քաղաքական նպատակներ: Կարծում ենք՝ հասկանալի է, թե ինչ նպատակներ. ադրբեջանաթուրքական թեզերը տարածելու ցանկություն չունենք:

Դե, հիմա գնացեք ու մտածեք, թե ով է ինչ մտցրել դպրոցական դասագրքի մեջ և ում պահանջով: Իրականում, և դա նկատում են բանիմաց մեկնաբանները, փրձագետները, տեղի է ունենում Հայաստանի, հայաստանյան հասարակության հետևողական կազմաքանդում ու տարրալուծում՝ սկսած խորհրդանիշների եղծումից ու մերժումից, վերջացրած՝ արժեքների զրոյացմամբ ու խեղաթյուրմամբ: Այդ նույն ողբերգական «օպերայից» են Արարատը Արագածով փոխարինելու, Հայոց պատմությունը «Հայաստանի պատմություն»-ով փոխարինելու դառը «երգերը», պետականության ու պատմության փառավոր էջերի հետ կապված վկայությունների ծաղրական հիշատակումները կամ ուղղակի ժխտումները, ընտանիքի, բարոյական արժեքների դեմ ինչ-ինչ «ինստալիացիաներ» անելն ու պետականորեն հովանավորելը: Այդ նույն ծրագրի բաղկացուցիչներն են Հայ առաքելական եկեղեցու դեմ փաշինյանական իշխանության վայրագ արշավը, «Հայ եկեղեցու պատմություն» առարկան դպրոցներում արգելելն ու դպրոցից դուրս հանելը, ամեն ազգայինը նսեմացնելը:

Այնպես որ, ոչ մի պատահականություն էլ չկա: Եվ նշյալ «արևմտյան թևի» աղմուկն էլ պատահական չէ: Նրանց՝ վերը նշված գլոբալ ծրագրի մի փոքր մասը ձախողվել է: Հարցն այն է, թե կբավարարի՞ մեր ազգային ներուժը այդ կազմակերպված ու ծրագրված ազգակործան ընթացքը ամբողջությամբ կասեցնելու համար:

ԱՐՄԵՆ ՀԱԿՈԲՅԱՆ

Մանրամասները՝ «Փաստ» օրաթերթի այսօրվա համարում

Цифровые решения на валютном рынке: IDBank и Rate.Trading на выставке DigiTec 2026Цифровые решения в одной экосистеме: IDBank на DigiTec 2026Когда вся Армения была одной командой. Никита Симонян и «Арарат-73»Ucom и Impact Hub Yerevan подвели итоги третьего этапа программы по развитию зелёного предпринимательстваIDBank представит концепцию единой экосистемы на DigiTec 2026Без 102-й базы Армении конец. Аршак КарапетянЧто будет, если выведут 102-ю базу? Аршак Карапетян Европейский курс Армении между обещаниями и обязательствами При поддержке Ucom в Ереване прошли ежегодные соревнования по гонкам дронов «Mini Whoop Drone Racing Armenia 2026»Аршака Карапетян отвечает на комментарии IDBank представил цифровую платформу Rate.Trading на выставке Toon Expo.Invest 2026Rate.Trading: Крупные сделки с цифровыми инструментами управления валютными рискамиЗакрытие карабахского вопроса ставит под угрозу само существование Армении. Аршак КарапетянФонд VIVA стал бенефициаром инициативы «Сила одного драма» в ноябреСпециальные предложения по ипотечному кредитованию: IDBank на Toon Expo. Invest 2026Ни одна власть в Армении не пришла демократическим путем․ Аршак КарапетянIDBank на региональном форуме СБА: от решений для путешествий до бизнес-возможностей Скидка 35% на указанные карты IDBank в честь 35-летия Предварительное одобрение бизнес-кредита за 5 минут — какие возмоности для МСБ представил Юнибанк в Гюмри?На основании Декларации о независимости Армения стала независимым государством. Аршак Карапетян Центр обслуживания Ucom в Арташате открылся по новому адресу Демократическим путём эту власть менять невозможно. Аршак КарапетянРодина надеется на военных. Эту власть надо наказать. Аршак КарапетянПоздравление лидера движения «Всеармянский фронт» по случаю Дня разведчикаUcom и Республиканский союз работодателей Армении подписали меморандум о сотрудничестве Оформи карту Visa Digital от Юнибанка для покупок и переводов Ucom — генеральный спонсор 21-й Международной олимпиады по микроэлектронике IDBank и Idram провели курс по финансовой грамотности для юных шахматистовUcom поддерживает Silicon Mountains 2026, содействуя развитию инноваций и технологий IDBank впервые выпустил купонные бессрочные облигацииКак были чмошниками , так и осталисьКак только я стану главой Армении, ультимативная форма обращений Азербайджана прекратится через часСейчас Армения находится в большей зависимости, чем когда-либоК сожалению, как руководитель военной разведки я мог только фиксировать эти фактыТо что Азербайджан унижает, это вина нашего политического руководстваТо что Азербайджан унижает, это вина нашего политического руководстваIDBank поддержал реконструкцию Спандарянского канала: подписана памятная табличка, посвящённая проектуIDBank и Idram представили ряд экологических инициатив на COP17Как были чмошниками, так и остались. Аршак КарапетянUcom поделилась опытом участия бизнеса в сохранении природы в Синей зоне COP17«Вот скриншот, деньги переведены»: IDBank предупреждает о мошенничестве с поддельными платежамиКак конфликт подводит биоразнообразие к критической чертеПервые шаги в карьере вместе с IDBank: стартовал 16-й поток программы IDreamЦифровая архитектура устойчивого будущего: статья IDBank в журнале Regional PostКак вы думаете, где будет Армения?Нам ещё долго придется стоять в очереди, чтобы вступить в ЕСRate.Trading. Новая цифровая культура обмена валюты Цифровое будущее и устойчивое развитие: председатель правления IDBank в интервью ForbesНа COP17 представили книгу «Тайная тропа Овазадзора», изданную при поддержке Ucom Ucom раскрыла роль технологий в сохранении природы на COP17