Հազվագյուտ գերհսկա աստղ՝ անսովոր ճակատագրով. Աստղագետների հետաքրքիր հայտնագործություն

Սեղմեք ԱՅՍՏԵՂ, լրացրեք օնլայն հայտը և մոռացեք հոսանքի վարձի մասին

Չեխիայի և Արգենտինայի աստղագետները հազվագյուտ բացահայտում են կատարել՝ ուսումնասիրելով տիեզերքը Չիլիում գտնվող Gemini South աստղադիտակով: Նրանք հայտնաբերել են HD 144812 աստղը՝ դեղին գերհսկա, որն անցել է անսովոր էվոլյուցիայի միջով և դարձել եզակի աստղային համակարգի մաս: Հետազոտության արդյունքները հրապարակվել են arXiv պորտալում՝ լույս սփռելով տիեզերական հսկաների կյանքի առեղծվածային գործընթացների վրա:

Աստղ, որն ընտրել է այլ ճանապարհ

HD 144812-ը, որը գտնվում է Երկրից 2500 լուսային տարի հեռավորության վրա, պարզապես աստղ չէ, այլ իսկական հսկա: Այն տասնյակ անգամ ավելի մեծ է, քան Արևը, և պատկանում է գերհսկաների դասին, որոնց կյանքը սովորաբար ավարտվում է գերնոր աստղի պայթյունով: Սակայն այս աստղը գնացել է այլ ճանապարհով: Սկզբում այն եղել է կարմիր գերհսկա՝ հսկայական, սառը և պայծառ աստղ, որը գտնվում էր էվոլյուցիայի վերջին փուլում: Սակայն, փոխանակ իր ցիկլն ավարտելու պայթյունով, HD 144812-ը սկսել է կորցնել զանգվածը և վերածվել դեղին գերհսկայի, ինչը աստղագիտության մեջ չափազանց հազվադեպ է հանդիպում:
Առաջին անգամ աստղը դասակարգվել է 1978 թվականին՝ նրա սպեկտրում առկա էմիսիոն գծերի շնորհիվ, որոնք վկայում էին նյութի արտանետման մասին: Gemini South աստղադիտակի IGRINS ինֆրակարմիր սպեկտրոմետրով կատարված նոր դիտարկումները հաստատել են՝ HD 144812-ն ակտիվորեն կորցնում է նյութ: Ինֆրակարմիր ճառագայթման ավելցուկը ցույց է տալիս, որ աստղի շուրջ ձևավորվում է գազի և փոշու ամպ, որը արտանետվել է նրա մակերևույթից:

Տիեզերքում մենակ չէ

Ավելի զարմանալի էր HD 144812-ի կողքին աստղ-ուղեկից հայտնաբերելը: Այս ուղեկիցը, հավանաբար, ավելի փոքր զանգվածով, շրջապատված է գազային սկավառակով, որը ձևավորվել է գլխավոր գերհսկայի՝ կարմիր գերհսկայի փուլում կորցրած նյութից: Գիտնականները ենթադրում են, որ երկու աստղերի փոխազդեցությունը կարևոր դեր է խաղացել HD 144812-ի անսովոր էվոլյուցիայի մեջ: Հնարավոր է, որ ուղեկցի գրավիտացիան արագացրել է զանգվածի կորուստը՝ փոխելով հսկայի ճակատագիրը:
Նման կրկնակի համակարգերը հազվադեպ են հանդիպում, հատկապես գերհսկաների շրջանում: Ուղեկցի շուրջ գազային սկավառակը «տիեզերական արխիվ» է, որը պահպանում է HD 144812-ի անցյալի հետքերը: Դրա կազմի վերլուծությունը կարող է պատմել, թե ինչ գործընթացներ են տեղի ունեցել համակարգում միլիոնավոր տարիներ առաջ:

Ինչո՞ւ է սա կարևոր

HD 144812-ի նման աստղերը իսկական տիեզերական անոմալիաներ են: Գերհսկաների մեծ մասը հետևում է կանխատեսելի ճանապարհի՝ ընդլայնվում են դառնալով կարմիր գերհսկա, այնուհետև կոլապսի են ենթարկվում և պայթում որպես գերնոր աստղ՝ թողնելով նեյտրոնային աստղ կամ սև խոռոչ: HD 144812-ը խախտում է այս սցենարը՝ ցույց տալով, որ աստղերի էվոլյուցիան կարող է լինել ավելի բարդ և բազմազան, քան նախկինում կարծում էին: Նրա դեպքն օգնում է աստղագետներին հասկանալ, թե ինչպես են կրկնակի համակարգերում փոխազդեցությունները ազդում զանգվածեղ աստղերի կյանքի ցիկլի վրա:

Բացի այդ, նման աստղերը կարևոր դեր են խաղում տիեզերքի հարստացման գործում: HD 144812-ի զանգվածի կորուստը միջաստղային տարածություն է արտանետում ծանր տարրեր՝ ածխածին, թթվածին, երկաթ, որոնք հետագայում կդառնան նոր աստղերի և մոլորակների կառուցման նյութ:

Ի՞նչ է հաջորդը

Հետազոտողների թիմը նախատեսում է շարունակել HD 144812-ի դիտարկումները ինֆրակարմիր և օպտիկական տիրույթներում: Սա կօգնի ճշտել ուղեկցի ուղեծիրը, չափել զանգվածի կորստի արագությունը և որոշել արտանետված նյութի քիմիական կազմը: Ապագայում աստղագետները հույս ունեն օգտագործել ավելի հզոր գործիքներ, ինչպիսին է «Ջեյմս Ուեբ» աստղադիտակը, այս համակարգի մասին լրացուցիչ մանրամասներ բացահայտելու համար:

Եզրակացություն

HD 144812-ի հայտնաբերումը պատուհան է դեպի աստղային էվոլյուցիայի զարմանալի աշխարհ: Հազվագյուտ դեղին գերհսկան, որը հրաժարվել է հետևել ստանդարտ ճանապարհին, և նրա առեղծվածային ուղեկիցը՝ գազային սկավառակով, ստիպում են վերանայել աստղերի կյանքը կառավարող օրենքները: Այս գտածոն հիշեցնում է, որ նույնիսկ լավ ուսումնասիրված Տիեզերքում մեզ սպասում են անակնկալներ, որոնք կարող են շրջել տիեզերքի մասին մեր պատկերացումները:

 Հետևեք մեզ՝ այստեղ