Իրական եվ պատմական թշնամու տնտեսական դեմքը․ Հրայր Կամենդատյան

Հրայր Կամենդատյանը ֆեյսբուքյան իր էջում գրել է․ 

Թուրքական տնտեսությունը ահռելի է իր ծավալներով եվ առանձին ապրանքային շուկաներում մերձավոր արևելյան տնտեսական տարածքում մեր հարևանը ունի բավականին բարձր ցուցանիշներ եվ համեմատական առավելություններ, մինչդեռ Հայաստանի ներկայացվության մակարդակը դեռ համեստ է, կարելի է ասել՝ աննշան: Այսպես. հետևյալ խմբերում թուրքական առավելությունը շատ նշանակալի է՝

• միս և մսի ենթամթերքներ,

• կաթնամթերք, թռչնի ձու, բնական մեղր և այլն,

• կենդանական ծագման սննդամթերք,

• ալրաղացային-ձավարեղենային արտադրանք, ածիկ, օսլա, ինուլին,

• ցորենից, ալյուրից, օսլայից և կաթից պատրաստված ապրանք, ալյուրից պատրաստված հրուշակեղեն,

• գորգեր և այլ տեքստիլ ծածկոցներ,

• չուգուն և պողպատ, երկաթի կամ պողպատի արտադրանք,

• կահույք, անկողնային պարագաներ, ներքնակներ, ներքնակների տակդիրներ, բարձեր և նմանատիպ փափուկ կահույք:

Անկասկած է ,որ որ բաց սահմանի առկայության պարագայում Թուրքիան պատրաստ է լինելու այս ապրանքախմբերն արտահանել

Հայաստան, ինչը կարող է դժվար կացության մեջ դնել տեղական արտադրողներին, որոնց զգալի մասն էլ աշխատում է հենց թուրքիայից ներմուծվող հումքով, որի արդյունքում հարաբերականորեն ավելի թանկ ինքնարժեք է գոյանալու նույնատիպ ապրանքների արտահանման պարագայում:

Թուրքիայի և Հայաստանի տնտեսությունները ծավալային առումով անհամեմատելի են, ինչը ենթադրում է, որ թուրքական տնտեսության յուրաքանչյուր ճյուղի արտահանման և ներմուծման աշխարհագրությունը շատ ավելի լայն է, որի գնահատված արդյունքով պետք է արձանագրել, որ սահմանի վերագործարկման ազդեցությունն առավել մեծ է լինելու ոչ թե թուրքական տնտեսության, այլ Հայաստանի վրա:

Հայաստանի համար Թուրքիայի հետ սահմանի բացումը հնարավորություն է նոր շուկաների հասանելիության տեսանկյունից, ինչը տնտեսության արտադրական ճյուղերի զարգացման որոշակի խթան կարող է դառնալ: Բայց այսպիսի սցենարով առավել անպաշտպան են են դառնում հայ արտադրողները, որոնք կարող են չդիմանալ ներկրվող թուրքական էժան ապրանքների մրցակցությանը: Իհարկե, Թուրքիայի հետ բաց սահմանը հնարավորություն է հայ արտադրողների համար մուտք գործելու արևելյան եվրոպայի շուկաներ՝ նվազեցնելով արտահանվող ապրանքների ինքնարժեքը:

Հայաստանը կունենա Թուրքիայի տարածքով դեպի Միջերկրական և Սև ծովեր դուրս գալու հնարավորություն, այդ թվում` կարող է Թուրքիա արտահանել որոշ ապրանքատեսակներ:

Խնդիրն այն է, որ նույնիսկ արտահանման ենթակա և մրցունակ ապրանքների առկայության պարագայում միայն սահմանի բացումը դեռևս բավարար չէ, եթե Թուրքիան չի հրաժարվում ՀՀ-ի նկատմամբ ԱՀԿ կանոններն ու սկզբունքները չկիրառելու վերապահումից, ինչը ենթադրում է, որ Հայաստանի նկատմամբ չի կիրառվելու «առավել բարենպաստ առևտրի սկզբունքը», այսինքն՝ Թուրքիան ազատ է ՀՀ ծագման ապրանքների ներմուծման նկատմամբ կիրառելու կամայական պրոտեկցիոնիստական մաքսատուրքեր: Այս դեպքում անհրաժեշտություն է առաջանում հստակեցնելու հայկական ծագման ապրանքների ներմուծման նկատմամբ Թուրքիայի որդեգրած ներքին սակագնային քաղաքականությունը, որից մեծապես կախված կլինի Հայաստանից Թուրքիա արտահանման նպատակահարմարությունը:

Այլ կերպ ասած` նույնիսկ սահմանների բացման դեպքում Թուրքիան հնարավորություն ունի բարձր մաքսատուրքերի կամ ոչ սակագնային կարգավորման մեթոդների սահմանմամբ ոչ շահավետ դարձնել Հայաստանից արտահանումը Թուրքիա: Այնպես որ, նույնիսկ արտաքուստ բարի կամեցողության շղարշի տակ, պետք է հիշել, որ թուրքական պետությունը հայկական էթնոսի իրական եվ պատմական թշնամին է, դրանից բխող բոլոր ռիսկերով եվ վտանգներով: