Բռնաճնշումները՝ մերձեցման առիթ. ԵՄ-ն ու Հայաստանը՝ «նոր մակարդակի» վրա

ԵՄ դիվանագիտության ղեկավար Կայա Կալլասը ելույթ ունեցավ Երևանում՝ հնչեցնելով, ինչպես ինքն արտահայտվեց, «հստակ ուղերձ՝ ԵՄ-ն և Հայաստանը երբեք այսքան մոտ չեն եղել, որքան հիմա»։ Այս արտահայտությունն ինքնին հետաքրքիր է։ Այսինքն, վերջերս ինչ-որ բան է տեղի ունեցել, որը հատկապես մոտեցրել է Հայաստանին և ԵՄ-ին։ Մինչ այդ նման բան տեղի չէր ունեցել, իսկ հիմա տեղի է ունեցել։ Ինչի՞ մասին է խոսքը։

Հիշենք վերջին ամսվա իրադարձությունները։ Դրանցից ո՞ր մեկն է այդքան տպավորել տիկին Կալլասին, որ նա զգացել է Հայաստանի հետ աննախադեպ մտերմություն։ Սամվել Կարապետյանի ձերբակալությո՞ւնը։ Նիկոլի ֆեյսբուքյան գրառումնե՞րը, որոնք զարմացրին ողջ աշխարհին։ Հալածանքնե՞րը հոգևորականների հանդեպ։ Ոստիկանների «քաջարի» ներխուժո՞ւմը Մայր Աթոռ Սուրբ Էջմիածին, որը, բարեբախտաբար, հետ մղվեց քաղաքացիների կողմից։ Թե՞ այն, որ իշխանությունները «հայտնաբերեցին»՝ Հայաստանում ընդդիմություն կա, և վերսկսեցին ճնշումները։ Ալեն Սիմոնյանի անկեղծ խոստովանությո՞ւնը, որ շուտով կկատարվի Ալիևի պահանջը, և ադրբեջանցիները կբնակեցվեն Հայաստանում։ Թե՞ Փաշինյանի ցանկությունը՝ իր սեռական օրգանը ցույց տալ բարձրաստիճան հոգևորականին։

Ինչ էլ լինի, հենց այն պահին, երբ հասարակությունը սկսեց կասկածել վարչապետի և նրա թիմի կոգնիտիվ առողջությանը, ԵՄ դիվանագիտության ղեկավարը պաշտոնապես գնահատեց Հայաստանի իշխանությունների գործողությունները՝ որպես արժանի խրախուսում։

Եվ որպես խրախուսում՝ Կալլասը Հայաստան բերեց հետևյալ լուրը. «Եվրահանձնաժողովը ընդունել է առաջարկ՝ ԵՄ-Հայաստան վիզային ռեժիմի ազատականացման գործողությունների ծրագրի վերաբերյալ, և երբ պայմանները կատարվեն ու գործընթացը ավարտվի, դա կբերի ԵՄ-ի և Հայաստանի մերձեցմանը»։

Եկեք այս արտահայտության մեջ էլ խորանանք։ Նախ՝ ի՞նչ է նշանակում «վիզային ռեժիմի ազատականացում»։ Սա չափազանց լայն ձևակերպում է, որը կարող է նշանակել թե՛ զգալի, թե՛ աննշան թուլացումներ վիզա ստանալու գործընթացում։ Մի բան հստակ է՝ խոսքը միանշանակ վիզային ռեժիմի մասին է։ ԵՄ-ն նրբորեն ընդգծում է, որ «առանց վիզայի ռեժիմի» մասին խոսելն անգամ ավելորդ է։

Բացի այդ, այդ «ազատակամացումը», ինչ էլ որ լինի, հայերին չի խոստացվում մոտ ապագայում։ Եվրոպան պարզապես «ընդունել է առաջարկ գործողությունների ծրագրի վերաբերյալ», ոչ թե որևէ որոշում։ Հայաստանին ներկայացվել են որոշ պայմաններ, որոնց կատարումն այն  գինն է, որ պետք է վճարենք այդ վերացական «լիբերալացման» համար։ Իսկ թե ինչ պայմաններ են, չի հայտարարվում. դե, երևի հայ հասարակությանը դրանք դուր չեն գա։

Բայց ամենազավեշտալին այն է, որ, Կալլասի հայտարարության համաձայն, նույնիսկ եթե այդ պայմանները կատարվեն, դա դեռ չի նշանակում ցանկալի «ազատականացում»։ Պարզապես խոստացվում է ԵՄ-ի և Հայաստանի մերձեցում։ Այսպիսով, ՀՀ ԱԳՆ-ն հերթական անգամ դիվանագիտական հաջողության տեղ է ներկայացնում եվրոպացիների կողմից քողարկված մերժումը՝ թեկուզ ԵՄ ուղու հնարավորության ակնարկի տեսքով։

Հիշեցնենք, որ Փաշինյանի վերջին գործողություններին աջակցություն է հայտնել նաև Մակրոնը՝ հենց Մայր Աթոռ ներխուժման ձախողված փորձից հետո։ ՀՀ կառավարության մամուլի ծառայությունը պարզաբանում է, որ Մակրոնը «աջակցել է Հայաստանում իրականացվող բարեփոխումների օրակարգին»։ Ի՞նչ բարեփոխումներ։ Այն բարեփոխումնե՞րը, որ ուժայինները փորձեցին իրականացնել Էջմիածնում։

ԵՄ-ն իր հիմնական շահերը Հայաստանում չի թաքցնում։ Դրանք են՝ խաղաղության պայմանագիր Բաքվի հետ՝ ցանկացած պայմաններով (այսինքն՝ ադրբեջանական), ինչպես նաև Հայաստանի սերտացումը Թուրքիայի հետ՝ որպես Արևմուտքի իրական ներկայացուցիչ տարածաշրջանում։ Հայաստանը ԵՄ-ին հետաքրքրում է նախևառաջ որպես տարանցիկ տարածք (ոչ որպես լոգիստիկ հանգույց. այդ հատվածում «Միջին միջանցքի» համար դա պետք չէ) և որպես տարածաշրջանային լարվածության աղբյուր։ Այսպիսով, միակ բանը, որ Եվրոպան իրականում ուզում է Հայաստանից, այն է, որ դադարի դիմադրել թուրքական ճնշմանը։

Այս համատեքստում հասկանալի է, թե ինչու Եկեղեցու դեմ հարձակումները ԵՄ-ի կողմից արժանացան հավանության։ Եթե հաջողվի նվազեցնել քրիստոնեական եկեղեցու դերը հայ հասարակության մեջ, շատ ավելի հեշտ կլինի բացատրել, թե ինչու է երկիրը դառնում կախված մահմեդական պետություններից։

Եվ այն պայմաններում, երբ Փաշինյանը վարում է իր հաշտեցողական քաղաքականությունը թուրքերի հետ, եվրոպացիները կշարունակեն ժպտալ նրան և ուղարկել եվրոպացի պաշտոնյաներին Երևան՝ դատարկ, բայց հուսադրող հայտարարություններով։ Իհարկե, պայմանով, որ ԱԱԾ-ն շարունակի չթողնել հայ լրագրողներին՝ այդ պաշտոնյաներին տհաճ հարցեր ուղղել։